Η θέση ότι η αποδοχή της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ) δεν υπήρξε αποτέλεσμα μακροχρόνιας πολιτικής ζύμωσης ή αναγκαστικού ιστορικού συμβιβασμού, αλλά αποτέλεσε σχεδόν άμεση πολιτική επιλογή της κυβέρνησης ήδη από το καλοκαίρι του 1974, επιβεβαιώνεται από σημαντικά ιστορικά τεκμήρια. Αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του Foreign Office και του State Department, καθώς και πρακτικά συσκέψεων εκείνης της περιόδου, ενισχύουν την ερμηνεία ότι η «λύση» προαποφασίστηκε, ενώ εμείς, ο κυπριακός λαός, βρισκόμασταν ακόμη σε κατάσταση σοκ από την εισβολή.

Το θεμέλιο για τον διαχωρισμό της Κύπρου δεν τέθηκε μετά από πολυετή αποτυχία όλων των προσπαθειών στις συνομιλίες, αλλά ήδη με την Πρώτη Διάσκεψη της Γενεύης, στις 30 Ιουλίου 1974, μόλις δέκα μέρες μετά την πρώτη τουρκική εισβολή. Τότε, στη Διακήρυξη που υπέγραψαν οι υπουργοί Εξωτερικών Ελλάδας, Τουρκίας και Βρετανίας (Μαύρος, Γκιουνές, Κάλαχαν), έγινε επίσημη αναφορά σε «δύο αυτόνομες διοικήσεις» στο νησί — μια νομική και πολιτική παραδοχή πως η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί ενιαία κυριαρχία επί του εδάφους της. Η αποδοχή αυτής της γλώσσας, με την ανοχή ή και συναίνεση του τότε προεδρεύοντος Γλαύκου Κληρίδη και της κυβέρνησης Καραμανλή, δεν αποτελεί προϊόν ωρίμανσης πολιτικών θέσεων αλλά άμεση αποδοχή της νέας, επιβεβλημένης πραγματικότητας λες και ήταν προσυνεννοημένο, κάτι που όμως παραμένει στην σφαίρα των εικασιών.

Παράλληλα, η αλληλογραφία και οι τηλεφωνικές συνομιλίες εκείνης της περιόδου δείχνουν πως η ομοσπονδία ως μορφή λύσης είχε ήδη τεθεί ως το μοναδικό «ρεαλιστικό» πλαίσιο από τους διεθνείς παίκτες. Ο Χένρι Κίσινγκερ, σε τηλεφώνημά του με τον Κάλαχαν στις 14 Αυγούστου 1974, κατά την έναρξη της δεύτερης φάσης της εισβολής (Αττίλας ΙΙ), λέει στον Κάλαχαν ότι «δεν υπάρχει αμερικανικός λόγος να μην έχουν οι Τούρκοι το ένα τρίτο της Κύπρου». Οι δυτικές δυνάμεις πίεζαν ήδη ανοιχτά προς τη διχοτόμηση ή τη γεωγραφική ομοσπονδία, όπως έλεγαν στην αρχή μέχρι να πάρουν το θάρρος να μιλούν ξεκάθαρα για δυο ζώνες .

Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Δεύτερη Διάσκεψη της Γενεύης (8–13 Αυγούστου 1974), ο Κληρίδης ζήτησε προθεσμία 36 ωρών για να εξετάσει το Σχέδιο Γκιουνές, που περιλάμβανε γεωγραφικό διαχωρισμό μέσω καντονιών. Αν και η Τουρκία αρνήθηκε και προχώρησε στη νέα εισβολή, ο ίδιος ο Κληρίδης παραδέχθηκε αργότερα ότι, αν είχε περισσότερο χρόνο, ίσως να είχε πείσει την ελληνοκυπριακή πλευρά να εξετάσει το σχήμα της ομοσπονδίας για να διασώσει την Αμμόχωστο και τη Μόρφου. Όμως ξέρουμε ότι με το αν και το ίσως δεν γίνετε τίποτα. Η διάθεση για συμβιβασμό δεν προέκυψε εκ των υστέρων αλλά προϋπήρχε.

Μετά την ολοκλήρωση της εισβολής, ο Κληρίδης ανέλαβε τον ρόλο διαμόρφωσης του νέου αφηγήματος. Σε δημόσιες τοποθετήσεις του το φθινόπωρο του 1974, όπως η ομιλία του στο κλαπ «Αργώ», υποστήριξε πως ο στόχος της επιστροφής στο ενιαίο κράτος είναι ανέφικτος και πως η μόνη ρεαλιστική κατεύθυνση είναι η ομοσπονδία. Μετά από ένα μήνα, ήξερε ότι η απόδοση διακαιοσύνης ήταν ανέφικτη. Ο τότε πρόεδρος Μακάριος, αν και αρχικά μίλησε για «μακροχρόνιο αγώνα» τελικά προσχώρησε στη γραμμή Κληρίδη. Αν ο λεγόμενος «μακροχρόνιος αγώνας» διήρκεσε μόλις δύο χρόνια, τότε εύλογα τίθεται το ερώτημα κατά πόσον υπήρξε ποτέ πραγματική προσπάθεια ανατροπής των τετελεσμένων ή αν οι τότε πολιτικοί επιχείρησαν απλώς να προετοιμάσουν την κοινή γνώμη για μια συμφωνία που είχε ήδη αποδεχθεί παρασκηνιακά.

Η απουσία προσφυγής σε διεθνή νομικά όργανα από την ελληνοκυπριακή πλευρά ενισχύει την υποψία ότι η αποδοχή της ομοσπονδίας δεν ήταν αποτέλεσμα εξαναγκασμού αλλά συνειδητής επιλογής. Το λεγόμενο «Δόγμα του δικαίου της ανάγκης» χρησιμοποιήθηκε για τη διατήρηση της κρατικής οντότητας στο εσωτερικό, αλλά αποφεύχθηκαν διεθνείς νομικές πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αντιδράσεις κυρίως των Αγγλων. Η θέση της πολιτικής ηγεσίας ήταν ότι οποιαδήποτε νομική κίνηση κατά της Τουρκίας (για εποικισμό, εγκλήματα πολέμου, σφετερισμό περιουσιών) θα οδηγούσε στην πλήρη αποχώρηση της τουρκικής πλευράς από τη διαδικασία συνομιλιών και πιθανόν στη μονιμοποίηση της διχοτόμησης.

Δεν μπορείς, ωστόσο, να καταγγέλλεις κάποιον ως εγκληματία εισβολέα και ταυτόχρονα να διαπραγματεύεσαι μαζί του συνταγματικό συνεταιρισμό στη βάση της κατοχής. Αυτή η εσωτερική αντίφαση ακυρώνει το αφήγημα του «οδυνηρού συμβιβασμού». Ο συμβιβασμός είναι οδυνηρός όταν έχεις εξαντλήσει κάθε μέσο αντίστασης. Στην περίπτωση της Κύπρου, όμως, η ηγεσία υπέγραψε, μόλις δέκα μέρες μετά την εισβολή, ένα κείμενο που αναγνώριζε «δύο διοικήσεις» στο νησί. Από τον Αύγουστο του 1974 συζητούσε ήδη τη γεωγραφική διευθέτηση του νησιού με τους Αγγλοαμερικανούς. Δεν έφτασε στη ΔΔΟ μετά από εξάντληση των εναλλακτικών, αλλά ξεκίνησε από εκεί.

Η αδυναμία του κυπρίων πολιτικών να υιοθετήσουν σταθερή και επιθετική νομική στρατηγική κατά της κατοχής δεν είναι δείγμα αδυναμίας ή αφέλειας, αλλά απόδειξη μιας πολιτικής γραμμής που είχε ήδη ευθυγραμμιστεί με τον διαχωρισμό. Η ΔΔΟ δεν υπήρξε το τραυματικό αποτέλεσμα ενός μακρού αγώνα, αλλά η αφετηρία της μεταπολιτευτικής στρατηγικής της “ηγεσίας”, υπό την καθοδήγηση και την επιτήρηση των Αγγλοαμερικανών, που επιδίωκαν σταθερότητα και όχι δικαίωση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η αίσθηση προδοσίας που βιώνει σήμερα μέρος της κοινωνίας δεν προκύπτει από παρερμηνεία, αλλά από τη συνειδητοποίηση ότι για την πολιτική τάξη της εποχής –και εν μέρει και των επόμενων δεκαετιών– η «λύση» ήταν από νωρίς δεδομένη. Η στρατηγική τους δεν υπήρξε η επιστροφή στο status quo ante, αλλά η προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες και η εξεύρεση τρόπων για την πολιτική διαχείριση της ήττας. Κανένας ξένος, όσο ισχυρός και νάναι τίποτα δεν μπορεί να κάνει χωρίς την άμεση ή έμμεση υποστήριξη “δικών” μας.

Σημαντικες πληροφορίες παίρνουμε από το άρθρο της ερευνήτριας Φ. Αργυρού https://linkprotect.cudasvc.com/url?a=https%3a%2f%2fwww.sigmalive.com%2fsimerini%2fpolitics%2f279629%2fadiritos-anagki-i-eksapatisi-tou-laou&c=E,1,-CNBgbsz9GcVrkPxYmwpYPm9T5AeW7DFb2-cdeg-wZgjpp9BjUlPsLhezWswHAWJqW70N9FKl_Z4MdoaZbay7lO-v0cHc3nCH-sxjr_V9R8gWnkkKw,,&typo=1

*Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών, Ψυχολογίας και Κοινωνιολογίας από τη Γερμανία

ΠΗΓΗ:https://simerini.sigmalive.com/article/2026/2/9/ddo-oduneros-sumbibasmos/