Ενώ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναμένει την απεσταλμένη τού ΓΓ του ΟΗΕ στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, για να του φέρει τα χαμπάρια από τις επαφές της κυρίως στην Άγκυρα, με ανοικτό το ενδεχόμενο μιας νέας Πενταμερούς, στην Πύλα τα όσα έχουν συμφωνηθεί με τα Ην. Έθνη και τις κατοχικές «αρχές» έχουν εξελιχθεί σε μπούμερανγκ, και σε μια μορφή Κερκόπορτας προς όφελος του Αττίλα. Όπως εξελίχθηκε η κατάσταση, δημιουργεί ζητήματα εμπιστοσύνης και ασφάλειας για την περιοχή.

Διχοτόμηση της «νεκρής ζώνης»

Η διπλή συμφωνία της 9ης Οκτωβρίου του 2023 δημιούργησε νέα τετελεσμένα, που αφορούν τις εξής θεματικές:

1. Τη διχοτόμηση της «νεκρής ζώνης».
2. Την απώλεια της δικαιοδοσίας που έχουν τα Ην. Έθνη, δηλαδή η ΟΥΦΙΚΥΠ, αφού στην περιοχή τής «νεκρής ζώνης», που διεκδικούσαν οι Τούρκοι, επί της ουσίας κουμάντο τώρα κάνουν οι λεγόμενες αστυνομικές «αρχές» του ψευδοκράτους. Και όχι οι ειρηνευτές. Απόδειξη τούτου αποτελεί το επεισόδιο της 11ης Ιουνίου 2026, όταν συνελήφθη Ελληνοκύπριος, ο οποίος, ως αξιωματικός της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας της Κυπριακής Δημοκρατίας εισήλθε στη «νεκρή ζώνη» στην περιοχή της Πύλας, συνοδευόμενος από αστυνομικούς των Ηνωμένων Εθνών (UNPOL). Σκοπός της παρουσίας του ήταν η αυτοψία για θέματα πυρασφάλειας και καθαρισμού ξηρής βλάστησης ενόψει της θερινής αντιπυρικής περιόδου. Κατά την αυτοψία, ο πυροσβέστης «συνελήφθη» από την «αστυνομία» του ψευδοκράτους στη «νεκρή ζώνη». Και αφέθηκε ελεύθερος λίγες ώρες αργότερα, μετά από παρέμβαση της UNFICYP και της UNPOL. Το γεγονός αυτό είναι συναφές με τα εξής:

Α) Οι κατοχικές «αρχές» στέλνουν το μήνυμα ότι τμήμα της «νεκρής ζώνης» είναι δικό τους κυρίαρχο έδαφος και πλησίον κρατικού συνόρου, όπου την εξουσία και την όποια δικαιοδοσία δεν έχουν πλέον τα Ην. Έθνη, αλλά το ψευδοκράτος και η δική του λεγόμενη «αστυνομία».

Β) Την επιδίωξη των κατοχικών «αρχών» για χωριστή συμφωνία με τα Ην. Έθνη σε μια προσπάθεια αλλοίωσης ή ακόμη και κατάργησης του Ψηφίσματος 186/1964 του Συμβουλίου Ασφαλείας, με το οποίο αναγνωρίζεται στην Κύπρο ως μόνο κράτος αυτό της Κυπριακής Δημοκρατίας και ότι έκτοτε η παρουσία της Ειρηνευτικής Δύναμης συντελείται κατόπιν σύμφωνης γνώμης της Κυπριακής Δημοκρατίας και έκδοσης σχετικού Ψηφίσματος από το Συμβούλιο Ασφαλείας με τους όρους εντολής της Δύναμης.

Γ) Με τη διπλή συμφωνία (χωριστά με την Κ. Δημοκρατία και το κατοχικό καθεστώς) που συνήψαν τα Ην. Έθνη, η οποία έδωσε τη δυνατότητα στην «Αστυνομία» του ψευδοκράτους να είναι παρούσα στη «νεκρή ζώνη» και να δίνει την εντύπωση αλλαγής του status quo. Η σύλληψη Ελληνοκύπριου κρατικού οργάνου από τις κατοχικές «αρχές» επιδιώκει τη δημιουργία της ακόλουθης εντύπωσης: Ότι ο κυριαρχικός έλεγχος ανήκει στο ψευδοκράτος και ότι εάν θέλουν οι Αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας να απελευθερωθεί ο Ελληνοκύπριος πυροσβέστης θα πρέπει τα Ην. Έθνη να μιλούν χωριστά μαζί με τη λεγόμενη «αστυνομία» του ψευδοκράτους, η οποία αυτή και μόνο ελέγχει τη συγκεκριμένη περιοχή και όχι τα Ην. Έθνη, με τη συνοδεία των οποίων ο λειτουργός της Κυπριακής Δημοκρατία εισήλθε στην εν λόγω περιοχή.

Εντολές Στιούαρτ και δρομολόγια

Συναφές με τα ανωτέρω είναι και το γεγονός ότι η σιωπηρή αποδοχή ελέγχου τμήματος της «νεκρής ζώνης» από την κατοχική «αστυνομία» συνετελέσθη με οδηγίες τού τότε Ειδικού Αντιπροσώπου του ΓΓ του ΟΗΕ στην Κύπρο, Κόλιν Στιούαρτ, ο οποίος έδωσε εντολή, ως πολιτικός προϊστάμενος: 1) Να υποχωρήσουν διακριτικά οι Ειρηνευτές από την περιοχή, την οποία οι κατοχικές «αρχές» θεωρούν ότι τελεί υπό τον έλεγχό τους. 2) Να μην έρχονται σε αντιπαράθεση με την «αστυνομία» του ψευδοκράτους. Εκτός των άλλων, αυτό προκύπτει από την ανταλλαγή μηνυμάτων που αφορούσαν διαμαρτυρίες της ΕΦ και σχετικές απαντήσεις των Ειρηνευτών. Αυτή η στάση των Ην. Εθνών αποτυπώνεται και από κάτι άλλο: Μετά τα επεισόδια που έλαβαν χώραν τον Αύγουστο του 2023 και το Μνημόνιο Συναντίληψης, οι Ειρηνευτές έκλεισαν το φυλάκιο UN-124, που εμπίπτει στην περιοχή της «νεκρής ζώνης», την οποία οι κατοχικές «αρχές» θεωρούν ότι θα πρέπει να βρίσκεται κάτω από τον δικό τους έλεγχο. Σημειώνεται, πρόσθετα, ότι το εν λόγω φυλάκιο βρίσκεται επί του δρομολογίου περιπολίας των Ην. Εθνών με την ονομασία «Cognak». Άλλα δυο δρομολόγια είναι αυτά των «Banana» και «Apple» (βλέπε χάρτη). Άλλα τρία φυλάκια, το UN 123, 125 και το 126, βρίσκονται εκτός της περιοχής των «κρατικών συνόρων», που οι κατοχικές δυνάμεις ισχυρίζονται ότι τελούν κάτω από τον δικό τους έλεγχο.

Στρατιωτική και στρατηγική διάσταση

Πάμε τώρα και στην τρίτη θεματική, που είναι ιδιαιτέρως σημαντική, αφού, εκτός των άλλων, συνδέεται με την ασφάλεια, όχι μόνο της Πύλας, αλλά της ευρύτερης περιοχής. Βασικός στόχος των τουρκικών κατοχικών δυνάμεων ήταν ο έλεγχος τμήματος της «νεκρής ζώνης» του δρομολογίου, που οδηγεί από το Άρσος στην Πύλα ως το φυλάκιο «Άγαλμα» (TF-15). Το συνολικό μήκος του δρόμου είναι 8,5 χιλιόμετρα, εκ των οποίων τα 2,1 χιλιόμετρα εμπίπτουν στη «νεκρή ζώνη» (βλέπε χάρτη με σημεία Α και Β ώς TF-15). Κανένα έργο, όπως ήθελαν οι Τούρκοι, δεν μπορούσε να γίνει στη «νεκρή ζώνη» και δη η μετατροπή του χωματόδρομου – που ενώνει το Άρσος με την Πύλα – σε άσφαλτο, για να διευκολύνει τις κατοχικές δυνάμεις σε περίπτωση επιχειρήσεων να κινηθούν από τη Λύση, όπου βρίσκεται ένα Μηχανοκίνητο Τάγμα και μια Επιλαρχία Αρμάτων. Σκοπός τους είναι να προωθηθούν προς Πύλα και αλλού με ταχύτητα κα άνεση, κερδίζοντας τακτικό και στρατηγικό πλεονέκτημα.

Παραβίαση status quo

Μετά την υπογραφή των χωριστών Μνημονίων Συναντίληψης της 9ης Οκτωβρίου, οι Τούρκοι: 1. Απέκτησαν τον έλεγχο εντός της «νεκρής ζώνης», την οποία διχοτόμησαν επί του εδάφους παραβιάζοντας το status quo. Πρόκειται για επέκταση της κατοχής. 2. Έφτιαξαν τον δρόμο υψηλής απόδοσης με άσφαλτο, ώστε ένα κερδίσουν τακτικό και στρατηγικό πλεονέκτημα. Γιατί; Διότι, μεταξύ άλλων, δημιούργησαν ακώλυτη πρόσβαση με την Πύλα, παρακάμπτοντας τις Βρετανικές Βάσεις και έφτασαν προ του φυλακίου «Άγαλμα», όπου κατά το παρελθόν πήραν ρεύμα και εγκατέστησαν οπτικοηλεκτρονικά μέσα (κάμερες ημέρας/νύκτας και λοιπές κάμερες με αισθητήρες), αναβαθμίζοντάς το σε σημείο συλλογής πληροφοριών, από τον θαλάσσιο χώρο, το λιμάνι και το αεροδρόμιο Λάρνακας. Σημειώνεται ότι η κατοχή του φυλακίου «Άγαλμα» συνιστά παραβίαση του status quo και της «νεκρής ζώνης» από τις 26 Σεπτεμβρίου του 1974. Είχε προηγηθεί άλλη παραβίαση τους status quo, όταν οι τουρκικές Δυνάμεις προωθήθηκαν στην περιοχή καταλαμβάνοντας ζωτικής σημασίας υψώματα, όπως το «209» και το Τρουλλί («240» ή TF13), μετά την κατάπαυση του πυρός που άρχιζε η ώρα 16:00 της 16ης Αυγούστου του 1974. Τα όσα συνέβησαν στην Πύλα το 2023 ώς σήμερα είναι συνέχεια του ’74 και επέκταση της κατοχής εντός της «νεκρής ζώνης». Σε αυτό το διάστημα οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις ενίσχυσαν το μηχανοκίνητο τάγμα στη Λύση με Τεθωρακισμένα Οχήματα Μάχης (ΤΟΜΑ ΖΜΑ-15), τα οποία εμφάνισαν στη μίνι κρίση της 15ης Απριλίου του 2026.

Τακτικό πλεονέκτημα

Από καθαρά επιχειρησιακής άποψης, οι Τούρκοι μπορούν να ενεργούν από τους ευρύτερους χώρους εξορμήσεων, που γειτνιάζουν με τη γραμμή κατάπαυσης του πυρός στη βάση τριών αξόνων:

Πρώτος άξονας: Λύση-Άρσος-Πύλα-Ορόκλινη.

Δεύτερος: Άρσος-Τρούλλοι-Κελιά-Λιβάδια.

Τρίτος: Αθηένου-Αβδελλερό-Αραδίππου.

Ως προς τον πρώτο άξονα, το έργο των κατοχικών δυνάμεων γίνεται ευκολότερο πια μέσω του ελεγχόμενου πλέον δρομολογίου από το Άρσος στην Πύλα και δη στο φυλάκιο «Άγαλμα», το οποίο δεσπόζει της περιοχής και προσφέρει: Α) Έλεγχο της κεντρικής αρτηρίας, δηλαδή του αυτοκινητόδρομου με αποκοπή της ελεύθερης Αμμοχώστου και της Λάρνακας, που σημαίνει εγκλωβισμό δυνάμεων και πληθυσμού. Β) Διευκόλυνση για την προώθηση των τουρκικών δυνάμεων σε περίοδο κρίσης προς τη Λάρνακα και σε στρατηγικές υποδομές όπως είναι το λιμάνι και το διεθνές αεροδρόμιο. Γ) Διευκόλυνση της εξέλιξης των επιχειρήσεων επί των τριών ανωτέρω κατευθύνσεων.

Ανοχή και ενοχή ηγεσιών

Οι αρνητικές εξελίξεις στην Πύλα έγιναν κατόπιν διαχείρισης του θέματος από στενούς συνεργάτες του Προέδρου. Ως εκ τούτου, εγείρεται ζήτημα ευθύνης πολιτικής, διότι, εκτός των άλλων, δεν ρωτήθηκαν επαρκώς οι δυνάμεις της ΕΦ για τις επιπτώσεις που θα προέκυπταν και οι οποίες είναι συναφείς με ζητήματα ασφάλειας εν καιρώ ειρήνης αλλά και κρίσης. Αυτά, βεβαίως, τα ζητήματα πέρασαν στα ψιλά, όταν η κ. Ολγκίν μάθαινε το Κυπριακό. Και τώρα βρίσκονται στον κατάλογο των πρόσθετων τετελεσμένων, που δημιουργήθηκαν μετά την εισβολή με λανθασμένους χειρισμούς και την ανοχή των ηγεσιών.

^{Ο κεντρικός χάρτης απεικονίζει το δρομολόγιο από το Άρσος στην Πύλα και τον έλεγχο πλέον της «νεκρής ζώνης» κατά τη ήμισυ από την «αστυνομία» του ψευδοκράτους αντί από τα Ην. Έθνη. Αποτυπώνει επίσης τα τρία δρομολόγια με τις περιπολίες των Ην. Εθνών και πού βρισκόταν το φυλάκιο UN124, το οποίο εγκαταλείφθηκε ως αποτέλεσμα της αλλαγής του status quo. Γίνεται ακόμη αντιληπτό από τον χάρτη πώς οι τουρκικές κατοχικές δυνάμεις προήλασαν μετά την εκεχειρία της 16ης Αυγούστου του 1974 σε σημαντικά στρατηγικά υψώματα όπως το Τρουλλί και το «209». Στις ένθετες δορυφορικές φωτογραφίες απεικονίζονται στην 1η η ασφαλτόστρωση του δρόμου στον οποίο μετέφεραν από το δρομολόγιο τα ΤΟΜΑ ΖΜΑ-15, στη 2η το φυλάκιο «Άγαλμα» με τα ισχυρά αμυντικά έργα και στην 3η η περιοχή όπου κατά το χωριστό μνημόνιο συναντίληψης θα γινόταν η 1η οικοπεδοποίηση (50 οικόπεδα).}

^{Ο χάρτης είναι αποκαλυπτικός αφού αποτυπώνει τους τρεις άξονες από τους οποίους μπορεί να εξορμήσει ο Αττίλας για: Α) Να αποκόψει τις κεντρικές οδικές αρτηρίες, δηλαδή τον δρόμο Λάρνακας – Αμμοχώστου και Λευκωσίας – Λάρνακας. Β) Να φτάσει σε σύντομο χρονικό διάστημα έξω από το Λιμάνι και το Αεροδρόμιο της Λάρνακας, που αποτελούν στρατηγικούς ζωτικούς χώρους. Στόχος είναι ο αποκλεισμός της Λάρνακας, ο εγκλωβισμός της ελεύθερης Αμμοχώστου και γενικώς μια κίνηση ματ. Πηγές της επιχείρησης συνιστούν: Α) Οι μηχανοκίνητες μονάδες στον Μαραθόβουνο και τεθωρακισμένα μεταφοράς προσωπικού, αυτοκινούμενα πυροβόλα 155 χιλιοστών. Β) Τα αμερικανικά άρματα μάχης Μ48Α5-Τ2, που βρίσκονται στη Λύση και οι δυνάμεις που εδρεύουν στην Άσσια, δηλαδή επιλαρχίες αρμάτων και μοίρα αυτοκινούμενων πυροβόλων. Σε αυτά προστίθενται τα πυρά που μπορούν να προσφέρουν τα ρυμουλκούμενα πυροβόλα που βρίσκονται στην Τρεμετουσιά. Πιο δυτικά στην Τύμπου εδρεύει πλησίον του αεροδρομίου μοίρα αυτοκινούμενων πυροβόλων και δύο μηχανοκίνητα τάγματα πεζικού.}