03 Σεπτέμβριος 2017
Του Ανδρέα Πενταρά*
Με αφορμή την αποτυχία εξεύρεσης λύσης στο κυπριακό πρόβλημα κατά τις συνομιλίες στο Κραν Μοντανά, επανήλθε στον διάλογο και το θέμα της αποχώρησης ή αναθεώρησης της αποστολής της Ειρηνευτικής Δύναμης (ΕΔ) που σταθμεύει στην Κύπρο από το 1964. Το θέμα αυτό ήγειρε το Συμβούλιο Ασφαλείας των Η.Ε., το οποίο στο τελευταίο ψήφισμά του για ανανέωση της θητείας της ΕΔ, καλεί το Γενικό Γραμματέα «να διεξαγάγει μια στρατηγική αναθεώρηση της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, επικεντρωμένη σε συμπεράσματα και συστάσεις στο πώς η ΟΥΝΦΙΚΥΠ θα πρέπει να διαμορφωθεί κατά τον βέλτιστο τρόπο κ.λπ κ.λπ».
Ασφαλώς, δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε τη διατύπωση αυτή σαν πρόθεση του ΟΗΕ για αποχώρηση της ΕΔ, όμως, έχοντας υπόψη τα παρακάτω χαρακτηριστικά των Ειρηνευτικών Αποστολών που δρουν κάτω από το κεφάλαιο 6 του Καταστατικού Χάρτη, όπως είναι η ΟΥΝΦΙΚΥΠ, θα πρέπει κατά την άποψή μας να μελετηθεί σοβαρά από τη πλευρά μας το κεφάλαιο ΟΥΝΦΙΚΥΠ, έτσι ώστε να είναι σε θέση η Κυπριακή Δημοκρατία να αντιμετωπίσει κάθε πρόκληση των δυνάμεων κατοχής στη περίπτωση αποχώρησης ή ακόμα και αναθεώρησης της αποστολής της.
Πρώτον, οι Ειρηνευτικές Αποστολές δεν είναι δυνάμεις που αποστέλλονται για να παρέχουν ασφάλεια στα κράτη. Η ασφάλεια των κρατών, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη, ανήκει στα ίδια τα κράτη. Σκοπός των ΕΔ του ΟΗΕ, είναι η βοήθεια στην επίλυση των διαφορών αντιμαχόμενων κρατών ή μερών, συμβάλλοντας έτσι στην εκπλήρωση της αποστολής του Διεθνούς Οργανισμού που είναι η διασφάλιση της διεθνούς ασφάλειας και ειρήνης.
Στο πλαίσιο της αποστολής αυτής, οι όροι εντολής των ΕΔ του κεφαλαίου 6 του Χάρτη, όπως καθορίζονται από το Τμήμα Ειρηνευτικών Επιχειρήσεων του ΟΗΕ (DPKO), είναι η παρεμβολή μεταξύ των αντιμαχόμενων με τη δημιουργία Ουδέτερης Ζώνης (ΟΖ), έτσι ώστε με τη διαμεσολαβητική παρέμβασή τους όπως η αποφυγή δημιουργίας επεισοδίων και εντάσεων, η επίλυση προβλημάτων στο κατώτατο επίπεδο, η οικοδόμηση μέτρων εμπιστοσύνης κ.λπ, να διευκολύνουν τα μέρη στις συνομιλίες που διεξάγουν για επίλυση των διαφορών και επίτευξη της ειρήνης.
Δεύτερον, απαραίτητη προϋπόθεση για την αποστολή ΕΔ από τον ΟΗΕ σε εμπόλεμες ζώνες, είναι η κατάπαυση των εχθροπραξιών και η έναρξη συνομιλιών μεταξύ των αντιμαχομένων.
Απ’ όλα τα πιο πάνω, εκείνο που περισσότερο θα πρέπει να απασχολήσει την πολιτική ηγεσία είναι το γεγονός ότι οι ΕΔ υπάρχουν εκεί όπου διεξάγονται συνομιλίες για επίλυση των διαφορών. Η διακοπή των συνομιλιών και η ανυπαρξία προοπτικής επανέναρξης θέτει αμέσως εκτός αποστολής την ΕΔ, με επακόλουθο την αποχώρησή της από τη συγκεκριμένη χώρα ή περιοχή. Αυτό δεν σημαίνει ότι στην παρούσα φάση που διέρχεται το Κυπριακό ενδέχεται να αποχωρήσει η ΕΔ. Όμως, επειδή τα κράτη σχεδιάζουν τη στρατηγική τους στη βάση των δυνατοτήτων και όχι των πιθανοτήτων, θα πρέπει, κατά την άποψή μας, η ε/κ πλευρά να λάβει σοβαρά υπόψη τη περίπτωση αποχώρησης της ΕΔ, μιας και η συνέχιση των συνομιλιών εξαρτάται αποκλειστικά από την Τουρκία, η οποία με τα όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας, δεν φαίνεται πρόθυμη να συναινέσει στην επανέναρξη του διαλόγου.
Τι θα συμβεί, όμως, αν αποχωρήσει η ΕΔ; Όπως είναι γνωστό, η ΕΔ έχει υπό τον έλεγχό της την Ουδέτερη Ζώνη (ΟΖ), η οποία αποτελεί το 2,7% της συνολικής επικράτειας. Η επίσημη θέση της ΚΔ είναι ότι η ΟΖ ανήκει μεν στα ελεύθερα εδάφη, παραχωρήθηκε όμως το 1974 προσωρινά στην ΕΔ, προκειμένου να μπορεί να εκπληρώνει την αποστολή της. Θέση βέβαια την οποία δεν ασπάζεται η τουρκική πλευρά. Στο ακραίο σενάριο αποχώρησης της ΕΔ, θα πρέπει η ΚΔ να ενσωματώσει την ΟΖ στα ελεύθερα εδάφη, κάτι που στην πράξη σημαίνει μετακίνηση των φυλακίων της ΕΦ προς τη Γραμμή Καταπαύσεως του Πυρός, δηλαδή απέναντι στα φυλάκια των Τούρκων. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι ο στρατός κατοχής θα αντιδράσει, με ό,τι σημαίνει αυτό για την ασφάλεια, την ειρήνη, την περαιτέρω πορεία του Κυπριακού και την οικονομία του τόπου.
Αλλά και αν ακόμα υπάρξει μια άτυπη, μέσω ΗΕ, συμφωνία να παραμείνουν οι εκατέρωθεν δυνάμεις στα σημεία όπου είναι σήμερα, χωρίς την παρουσία της ΕΔ (ενδεχομένως με κάποιους παρατηρητές), κανείς δεν μπορεί να μας διαβεβαιώσει ότι ο στρατός κατοχής θα παραμείνει στις σημερινές του θέσεις. Στην περίπτωση των Στροβιλιών, οι Τούρκοι εκμεταλλεύθηκαν την απουσία της ΕΔ στο τμήμα εκείνο της ΟΖ -λόγω βρετανικών βάσεων- για να επεκτείνουν την κατοχή κατά 300 μέτρα. Το ίδιο, πιθανό να πράξουν σε σημεία της ΟΖ που θεωρούν μεγάλης σημασίας για στρατιωτικούς σκοπούς. Σ’ αυτήν την περίπτωση, η ΕΦ θα πρέπει να εφαρμόσει τους κανόνες εμπλοκής, με ό,τι επίσης σημαίνει αυτό.
Σε κάθε περίπτωση, η παρουσία της ΕΔ στην Κύπρο ενόσω συνεχίζεται η κατοχή, είναι περισσότερο από αναγκαία για τη διατήρηση της ειρήνης και τη δημιουργία του κατάλληλου κλίματος για διεξαγωγή διαπραγματεύσεων. Αν διατηρήθηκε η ειρήνη, ιδιαίτερα μετά το 1974, αυτό οφείλεται σε δύο παράγοντες.
Στην αποτρεπτική ικανότητα της ΕΦ και στην παρουσία της ΕΔ. Ενόσω το Κυπριακό παραμένει άλυτο, η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να πράξει ό,τι είναι δυνατό, ώστε να συνεχισθεί η παρουσία της ΕΔ στην Κύπρο. Από την άλλη, όμως, με δεδομένο ότι όλες οι Ειρηνευτικές Αποστολές του ΟΗΕ έχουν ημερομηνία λήξης, θα πρέπει να προετοιμαζόμαστε για τα χειρότερα, όπως περιγράφηκαν πιο πάνω. Αυτό σημαίνει πρώτιστα και πάνω απ’ όλα ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας της ΕΦ, ώστε να μπορεί να απαντήσει με επιτυχία σε κάθε πρόκληση των δυνάμεων κατοχής στην περίπτωση αποχώρησης της ΕΔ.
*Αντιστράτηγος ε.α.
