Ανάλυση: Μια συνάντηση με πολλές αποκλείσεις

Print Friendly, PDF & Email

4/4/2021

γράφει ο   Ανδρέας Πιμπίσιης  

Η Άγκυρα υπερηφανεύεται πως η συνάντηση της Γενεύης και η σύνθεσή της οφείλονται στους δικούς της χειρισμούς στο Κυπριακό, με τον Μεβλούτ Τσαβούσογλου να υποστηρίζει πως ήταν αυτός που είχε ζητήσει όπως πραγματοποιηθεί μια άτυπη διάσκεψη των πέντε συν τα Ηνωμένα Έθνη προκειμένου να συμφωνήσουν για τη μετέπειτα πορεία του Κυπριακού. Στη συνέχεια όμως η Τουρκία επιχείρησε να επιβάλει μια ατζέντα κομμένη-ραμμένη στα δικά της μέτρα. Αυτή η κίνηση διεύρυνε τον κύκλο των ενδιαφερομένων οι οποίοι κοιτάζουν τη μεγάλη εικόνα της λύσης του Κυπριακού και πώς αυτή επηρεάζει τα δικά τους συμφέροντα. 

Στο ένα στρατόπεδο βρίσκονται η ελληνοκυπριακή πλευρά και η Ελλάδα, στην άλλη η Τουρκία και η τουρκοκυπριακή πλευρά. Πέραν των τεσσάρων είναι και οι Βρετανοί που θα παρακάθονται στο τραπέζι όπως και τα Ηνωμένα Έθνη. Πέραν αυτών όμως έχουν το δικό τους ειδικό ενδιαφέρον για την πορεία των εξελίξεων, η Ευρωπαϊκή Ένωση, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία.

Η ελληνοκυπριακή θέση 

Για την ελληνοκυπριακή πλευρά το ζητούμενο από τη συνάντηση της Γενεύης είναι πολύ συγκεκριμένο. Να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των μερών που να επιτρέπει έναρξη συνομιλιών που θα κατευθύνονται προς λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, με πολιτική ισότητα όπως την καθορίζουν τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών. Είναι αντίθετη στην όποια αλλαγή της βάσης των συνομιλιών και κυρίως στο να συζητηθεί η πρόταση που προωθεί η τουρκική πλευρά. 

Η πρόταση του Προέδρου Αναστασιάδη για αποκεντρωμένη ομοσπονδία αναμένεται ότι θα αναπτυχθεί και να προβληθεί περαιτέρω κατά τις συναντήσεις του Απριλίου. Στο βαθμό βεβαίως που οι συναντήσεις της Γενεύης θα μπουν σε βάθος, ώστε τα μέρη να καθίσουν κάτω να παρουσιάσουν τις θέσεις τους. Αυτό που είναι ξεκάθαρο για την ελληνοκυπριακή πλευρά είναι πως με τη λύση του Κυπριακού θα πρέπει να προκύψει ένα φυσιολογικό, κανονικό κράτος, το οποίο να είναι σε θέση να στέκεται μέσα σε θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς να δημιουργούνται προβλήματα. 

Η θέση της Ελλάδας

Η Ελλάδα θα παραστεί και σ’ αυτές τις συνομιλίες για το Κυπριακό για να προσφέρει ένα ρόλο υποστηρικτικό προς την ελληνοκυπριακή πλευρά και κυρίως προς την κατεύθυνση του ότι:

α) οι συνομιλίες θα πρέπει να παραμείνουν εντός του πλαισίου των αποφάσεων των Ηνωμένων Εθνών, 

β) η λύση του προβλήματος πρέπει να δώσει ένα κανονικό κράτος το οποίο να μπορεί να λειτουργεί στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Όπως και η κυπριακή κυβέρνηση έτσι και η Αθήνα τάσσονται υπέρ της κατάργησης των εγγυήσεων και των επεμβατικών δικαιωμάτων του όποιου τρίτου, εφόσον ο στόχος είναι η δημιουργία ενός κανονικού κράτους. 

Τουρκία και Τουρκοκύπριοι

Στο παρελθόν ενδεχομένως οι Τουρκοκύπριοι να εμφάνιζαν, τουλάχιστον δημοσίως, μια διαφοροποιημένη προσέγγιση απ’ αυτήν της Άγκυρας. Ωστόσο, από το Κραν Μοντάνα και εντεύθεν και κυρίως μετά την ανάδειξη του Ερσίν Τατάρ στην ηγεσία των Τουρκοκυπρίων, αυτό που προωθείται στο Κυπριακό δεν είναι τίποτε άλλο απ’ αυτό που η Άγκυρα θέλει ως λύση του Κυπριακού κατά τρόπο που να εξυπηρετούνται τα δικά της συμφέροντα. 

Η προώθηση της συζήτησης λύσης δύο κρατών με κυριαρχική ισότητα αποτελεί αυτή τη στιγμή τον κυρίαρχο στόχο της τουρκικής πλευράς. Προβάλλοντας τη θέση ότι μετά από πέντε δεκαετίες συνομιλιών στο Κυπριακό, με τις τέσσερις δεκαετίες το βασικό θέμα να είναι η ομοσπονδιακή λύση, χωρίς αποτέλεσμα, υποστηρίζει πως θα πρέπει να αναζητηθούν άλλες μορφές λύσης. Στην προκειμένη περίπτωση οι άλλες μορφές λύσεις που επιδιώκει η τουρκική πλευρά έχουν ως εξής: λύση του Κυπριακού στη βάση της κυριαρχικής ισότητας (αναγνώριση δηλαδή του ψευδοκράτους ως ισότιμη κρατική οντότητα με την Κυπριακή Δημοκρατία) και εν συνεχεία εφόσον καταστεί αδύνατη η συνύπαρξη των δύο σε ένα κράτος, να επέλθει βελούδινο διαζύγιο (έχοντας ήδη στο χέρι την αναγνώριση του κατεχόμενου τμήματος της Κύπρου ως χωριστή οντότητα).

Και μέσα απ’ όλο αυτό η Τουρκία να διατηρήσει τον ρόλο που έχει και σήμερα στα κατεχόμενα. Δηλαδή τον ρόλο του εγγυητή και της άσκησης πλήρους ελέγχου. 

Ο ρόλος των Βρετανών και του ΟΗΕ

Μετά τη φαινομενική απόσταση που είχαν κρατήσει μέχρι και το Κραν Μοντάνα αλλά και στη συνέχεια, οι Βρετανοί επανήλθαν δριμύτεροι στο Κυπριακό. Με τακτικές επισκέψεις υπουργών και υψηλόβαθμων αξιωματούχων από το Λονδίνο είναι εμφανής η προσπάθεια της βρετανικής πλευράς ότι σ’ αυτή τη φάση του Κυπριακού θέλει να παίξει καθοριστικό ρόλο. Το πρώτο και κύριο μέλημά τους είναι η λύση του Κυπριακού να μην επηρεάζει την ύπαρξη και αυτονομία που έχουν οι βρετανικές βάσεις στην Κύπρο. Εκτιμούν πως η διατήρηση μιας μη-κανονικής κατάστασης στο νησί θα συνεχίσει να εξυπηρετεί καλύτερα τα συμφέροντά τους. 

Όπως προκύπτει και από τις επαφές που έχει στη Λευκωσία ο Βρετανός Ύπατος Αρμοστής, το Λονδίνο αναμένει ότι στη Γενεύη θα ανοίξουν τα χαρτιά τους αμφότερες οι πλευρές και θα εξηγήσουν, η μεν κυπριακή την πρόταση για αποκεντρωμένη ομοσπονδία, και η δε τουρκοκυπριακή τη θέση της κυρίαρχης ισότητας. Και μπροστά στο διαφαινόμενο ή αναμενόμενο αδιέξοδο (αφού οι δύο προτάσεις δεν θα συγκλείνουν μεταξύ τους) να παίξουν αυτοί ρόλο μεσολαβητή επιχειρώντας να γεφυρώσουν τις διαφορετικές θέσεις. Μεταξύ όμως της κυριαρχικής ισότητας δύο κρατών της τουρκοκυπριακής πλευράς και της αποκεντρωμένης ομοσπονδίας που προτείνει η ελληνοκυπριακή πλευρά, η γέφυρα που θα στηθεί δεν είναι άλλη από τη συνομοσπονδιακή λύση. 

Με ορατό το κίνδυνο αλλαγής της βάσης των συνομιλιών το ερώτημα είναι, τι θα πράξουν τα Ηνωμένα Έθνη. Δημοσίως και κατ’ ιδίαν οι αξιωματούχοι των Ηνωμένων Εθνών είναι ξεκάθαροι πως δεν μπορούν να ξεφύγουν από τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών θα επιχειρήσει και σ’ αυτή τη συνάντηση να βοηθήσει ώστε να διατηρηθεί το Κυπριακό στην υφιστάμενη βάση του. Ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει μπροστά του τρία ενδεχόμενα: 

  • Το εύκολο μέρος είναι τα μέρη να συμφωνήσουν συνέχιση του διαλόγου σύμφωνα με την υφιστάμενη βάση. 
  • Το δεύτερο ενδεχόμενο (αν και πολύ απίθανο να συμβεί) είναι να συμφωνήσουν σε κάτι άλλο απ’ αυτό που λένε τα ψηφίσματα. 
  •  Το τρίτο (και όχι απίθανο να συμβεί) είναι να προκύψει αδιέξοδο. Ο ΓΓ του ΟΗΕ, σε μια τέτοια αρνητική εξέλιξη, δεν θα έχει άλλη επιλογή παρά να απευθυνθεί στο Συμβούλιο Ασφαλείας το οποίο λαμβάνει και τις σχετικές αποφάσεις. Δηλαδή να κληθεί το ΣΑ ΟΗΕ να αποφασίσει αλλαγή της βάσης των συνομιλιών προκειμένου να αντιμετωπιστεί το αδιέξοδο. 

Θα έκανε κάτι τέτοιο το Συμβούλιο Ασφαλείας; Η λογική λέει πως αυτό είναι αδύνατο να συμβεί, από τη στιγμή που τα εμπλεκόμενα μέρη στο Κυπριακό δεν συμφωνούν προς αυτή την κατεύθυνση. Και εδώ ο ρόλος των ΗΠΑ και της Ρωσίας μπορεί να είναι καθοριστικός.

Έστω και αργά η ΕΕ πήρε θέση

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν για σειρά ετών αρνητική στην όποια ανάμιξη στις προσπάθειες λύσης του Κυπριακού. Εκ των υστέρων έχει αντιληφθεί ότι η λύση του προβλήματος δεν είναι κάτι αδιάφορο για την ίδια. 

Σήμερα, η ΕΕ επιζητά έναν πιο ουσιαστικό ρόλο στο Κυπριακό και κυρίως θέλει να έχει λόγο στο ποια θα είναι η μορφή λύσης του προβλήματος. Ήδη στις Βρυξέλλες έχουν αντιληφθεί πως αυτό που προτείνει η τουρκική πλευρά όχι μόνο δεν θα είναι μη λειτουργικό για την περίπτωση της Κύπρου, αλλά θα προκαλέσει προβλήματα και εντός της ΕΕ. 

Αντιλαμβάνονται οι Ευρωπαίοι πως στόχος της Τουρκίας είναι μέσω της Κύπρου να εκβιάζει αποφάσεις της ΕΕ που την αφορούν ή επηρεάζουν τα τουρκικά συμφέροντα. Γι’ αυτό και θέλουν να έχουν θέση στο νέο γύρο των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, μπροστά τους βρίσκουν την άρνηση της Τουρκίας στο να τους επιτρέψει να μπουν στην αίθουσα που θα συνεδριάζουν οι πέντε μαζί με τα Ηνωμένα Έθνη. Η Άγκυρα φροντίζει το τελευταίο διάστημα να αναφέρει πως η συνάντηση της Γενεύης θα είναι 5 συν ΟΗΕ. Κι αυτό για να ξεκαθαρίσουν πως το +1 δεν αφορά την ΕΕ αλλά τα Ηνωμένα Έθνη. 

Την Τρίτη θα βρίσκονται στην Άγκυρα οι επικεφαλής των θεσμών της ΕΕ. Και το ερώτημα που προκύπτει σε σχέση με το Κυπριακό, είναι κατά πόσο θα μπορέσουν να επιβάλουν τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Γενεύη ή θα αυτοπεριοριστούν στο ρόλο του εξ αποστάσεως παρατηρητή που τους έχει ήδη υποδείξει η Τουρκία.

ΗΠΑ – ΡΩΣΙΑ: Καμιά διάθεση αλλαγής βάσης

Η Ουάσιγκτον είναι πολύ ξεκάθαρη, ενδεχομένως από τις λίγες φορές στο Κυπριακό, πως η λύση του προβλήματος δεν μπορεί να είναι άλλη από τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία. Οι επαφές και οι επικοινωνίες που έχουν γίνει από πλευράς Ουάσιγκτον με διάφορους παίχτες στο Κυπριακό, στέλνουν το μήνυμα ότι η αμερικανική πλευρά δεν προτίθεται να συνηγορήσει σε αλλαγή της βάσης των συνομιλιών στο Κυπριακό. Ούτε και λύση στη λογική των δύο κρατών.

Για την αμερικανική κυβέρνηση οι προθέσεις των Τούρκων για την περιοχή είναι πολύ ξεκάθαρες. Γνωρίζουν πως ο στόχος της Άγκυρας είναι η άσκηση ελέγχου στην Ανατολική Μεσόγειο. Κι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από μια λύση του Κυπριακού στην οποία η ίδια θα ασκεί έλεγχο. Η Ουάσιγκτον θεωρεί, σήμερα, πως δεν μπορεί να αφήσει τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου σε μια Τουρκία υπό τον Ερντογάν. Κάτι που λειτουργεί υποστηρικτικά προς τη Λευκωσία και την Αθήνα ενόψει άτυπης πενταμερούς, αλλά και σ’ ό,τι αφορά το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. 

Η Ρωσία μπορεί να μην πρωταγωνιστεί στο προσκήνιο του Κυπριακού, αλλά στο παρασκήνιο και κυρίως εντός του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών παίζει καταλυτικό ρόλο. Σ’ ό,τι αφορά την ουσία του ζητήματος, δηλαδή τη μορφή λύσης του Κυπριακού, η Μόσχα όπως και η Ουάσιγκτον δεν διαφοροποιείται από τη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία. 

Απ’ εκεί και πέρα τα ευρύτερα ζητήματα Ανατολικής Μεσογείου δεν μπαίνουν στο ρωσικό σημειωματάριο όπως συμβαίνει στην περίπτωση των Αμερικανών. Ενδεχομένως τα δικά γεωστρατηγικά συμφέροντα να μην επηρεάζονται κατά τον ίδιο τρόπο όπως εκείνα των Αμερικανών, γι’ αυτό διατηρούν μιαν άλλη προσέγγιση η οποία περιορίζεται σ’ αυτή καθ’ αυτή τη λύση του προβλήματος.

ΠΗΓΗ:https://www.philenews.com/eidiseis/politiki/article/1162416/analysi-mia-synantisi-me-polles-apokleiseis