8/8/2023
Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μετάφραση του How the War in Ukraine Transformed A Quiet Greek Port into a Geopolitical Center
Γράφει ο John Sitilides
Βρίσκεται στη βορειοανατολική περιοχή της Ελλάδας, η Αλεξανδρούπολη έχει εξελιχθεί σε βασικό στρατηγικό σημείο για τη διέλευση εφοδίων και όπλων στην Ουκρανία.
Τις ημέρες από τότε που η Μόσχα ακύρωσε τη συμμετοχή της στη συμφωνία αποστολής σιτηρών στην Ουκρανία, υπήρξε πολύ παροιμιώδες τρίξιμο των δοντιών στην Ουάσιγκτον, τις Βρυξέλλες, το Κίεβο και άλλες πρωτεύουσες. Κυρίως, το μέλημα είναι πώς θα προχωρήσει η αποστολή ζωτικής σημασίας τροφίμων στις αναπτυσσόμενες χώρες της Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Νότιας Ασίας, οι οποίες εξαρτώνται από τις ουκρανικές εξαγωγές για να διατηρήσουν τη διατροφή του συνδυασμένου πληθυσμού τους εκατοντάδων εκατομμυρίων πολιτών
Επιδέξιοι διπλωμάτες έχουν επιφορτιστεί να φέρουν ξανά κοντά τα μέρη, να ανταποκριθούν στις προϋποθέσεις της Μόσχας για την επανέναρξη των εξαγωγών της Μαύρης Θάλασσας και να στηρίξουν την ταλαιπωρημένη οικονομία της Ουκρανίας εν καιρώ πολέμου σε αυτό που μπορεί να είναι απλώς η αρχική φάση ενός μακροχρόνιου αγώνα με τις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις. Ωστόσο, ακόμη κι έτσι, απαιτείται στρατηγική σκέψη τώρα για να προσαρμοστεί στη μετασχηματισμένη γεωπολιτική όχι μόνο της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας, αλλά και σε ολόκληρη τη νοτιοανατολική Ευρώπη, όπου τα σύνορα του ΝΑΤΟ και της ΕΕ αποτελούν τα διατλαντικά σύνορα με τη Ρωσία, την Ουκρανία και τη Λευκορωσία εν μέσω πολυετών αλλαγών Η εύθραυστη αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης.
Μια ιδανική επιλογή επικεντρώνεται στο βόρειο ελληνικό λιμάνι του Αιγαίου της Αλεξανδρούπολης, του οποίου το μέτριο μέγεθος και η οικονομία διαψεύδουν τις σημαντικές ευκαιρίες που προσφέρει για την επίλυση του γρίφου των γραμμών θαλάσσιου εφοδιασμού που ξεκινούν από την Οδησσό και άλλα ουκρανικά λιμάνια μέσω της Μεσογείου προς τις ξένες αγορές.
Η Στρατηγική Σημασία της Αλεξανδρούπολης
Βρίσκεται σε μια σχετικά υπανάπτυκτη περιοχή της βόρειας Ελλάδας, αρκετά μίλια από τα τουρκικά σύνορα και 60 μίλια βόρεια από τα στενά των Δαρδανελίων που οδηγούν στη Μαύρη Θάλασσα, η Αλεξανδρούπολη είναι το σημείο εκκίνησης για έναν κάθετο διάδρομο που οδηγεί απευθείας βόρεια στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία. μοιράζεται σύνορα 380 μιλίων με την Ουκρανία.
Ο χερσαίος διάδρομος εκτείνεται παράλληλα με τις τρέχουσες ναυτιλιακές λωρίδες της Μαύρης Θάλασσας που είναι κλειστές στις ουκρανικές εξαγωγές από το ρωσικό ναυτικό, χρησιμεύοντας ως πύλη προς τη νότια Ευρώπη χωρίς να χρειάζεται να εισέλθετε στο επικίνδυνο θέατρο της Μαύρης Θάλασσας, εξοικονομώντας έτσι πολύτιμο χρόνο και κόστος μεταφοράς και παρέχοντας μια ανώτερη εναλλακτική λύση μπροστά στην εκστρατεία εκφοβισμού της Μόσχας.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ, το λιμάνι έχει παράσχει στρατηγική ετοιμότητα, υποστήριξη υλικοτεχνικής υποστήριξης και προβολή ισχύος, χάρη στον ισχυρό συγχρονισμό μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ελλάδας.
Το ενδιαφέρον της Ουάσιγκτον ξεκίνησε πριν από περίπου πέντε χρόνια, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ προσπάθησε να βοηθήσει την Αθήνα να αναπτύξει ένα φιλοδυτικό σημείο αγκύρωσης για να ανταγωνιστεί το ελεγχόμενο από την Κίνα λιμάνι του Πειραιά, που εξαγοράστηκε από το Πεκίνο κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης του 2008, όταν οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές εταιρείες απέρριψαν την Αθήνα». παρακαλούμε να επενδύσουμε στον εκσυγχρονισμό αυτής της ιστορικής πόλης-λιμανιού. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανησυχούσε επίσης για το μεγάλο λιμάνι της Θεσσαλονίκης στη βόρεια Ελλάδα, που ανήκει σε έναν Ελληνορώσο επιχειρηματία με κομματικούς δεσμούς με τον Βλαντιμίρ Πούτιν.
Στο πλαίσιο της πιο πρόσφατης Συμφωνίας Αμοιβαίας Άμυνας και Συνεργασίας με την Ελλάδα, οι Ηνωμένες Πολιτείες βοήθησαν στην προώθηση των σχεδίων αναβάθμισης της Αλεξανδρούπολης σε στρατηγικό κόμβο logistics του οποίου τα σχέδια επέκτασης περιλαμβάνουν πλέον στρατιωτική, ενέργεια και μεταφορές. Στα τρία χρόνια πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, το Πεντάγωνο είχε ήδη μεταφέρει τεράστια οπλοστάσια, συμπεριλαμβανομένων 117.000 τόνων στρατιωτικού εξοπλισμού των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων εβδομήντα αεροπλάνων και 165 τεθωρακισμένων, σε όλη την Αλεξανδρούπολη.
Στους δεκαέξι μήνες από την έναρξη της σύγκρουσης, το λιμάνι ήταν μια κρίσιμη θαλάσσια γραμμή σωτηρίας για τον ανεφοδιασμό των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στα δυτικά σύνορα της Ουκρανίας, παρέχοντας συνεχή ανεφοδιασμό όπλων, τροφίμων και βασικών ανθρωπιστικών προμηθειών για την παροχή και στους κατεστραμμένους πολίτες της χώρας. ως προς τα εκατομμύρια των Ουκρανών προσφύγων σε όλη την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Η υφιστάμενη υποδομή της Αλεξανδρούπολης περιλαμβάνει έναν χρησιμοποιήσιμο χώρο ταχυδρομείων 500 γιάρδων, μαζί με επαρκείς οδικές και σιδηροδρομικές συνδέσεις βόρεια προς την ανατολική πλευρά του ΝΑΤΟ. Διατηρεί την πλεονάζουσα πλεονάζουσα ικανότητα, σε αντίθεση με τον Πειραιά και τη Θεσσαλονίκη, και έχει παραχωρήσει προτεραιότητα πρόσβασης στις στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ. Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Λόιντ Όστιν αναγνώρισε δημοσίως τον ρόλο της Ελλάδας στο να επιτρέψει «την επέκταση των αμερικανικών δυνάμεων στην Ελλάδα να υποστηρίξουν τους στόχους των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ για στρατηγική πρόσβαση στην περιοχή», ειδικά στην Ουκρανία.
Η Βοηθός Υπουργός Άμυνας για Θέματα Διεθνούς Ασφάλειας, Σελέστ Γουόλντερ, επισκέφτηκε το λιμάνι τον Φεβρουάριο, ακολουθούμενη από τον διευθυντή της CIA, Γουίλιαμ Μπερνς, τον Ιούνιο. Η παρουσία τους σηματοδοτεί το αυξανόμενο ενδιαφέρον των ΗΠΑ για το λιμάνι τόσο για στρατιωτική επιμελητεία όσο και για στρατηγικό ενεργειακό εφοδιασμό. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας Μπομπ Μενέντεζ επισκέφθηκε τον Αύγουστο του 2022, καθώς το Πεντάγωνο μετέφερε 2.400 ελαφρά τεθωρακισμένα οχήματα, όπλα και κιβώτια πυρομαχικών μέσω του λιμανιού. Σε μια ακρόαση της επιτροπής στην Ουάσιγκτον την περασμένη εβδομάδα, ο Μενέντεζ αποκάλεσε την Αλεξανδρούπολη «τη Σούδα του Βορρά και έναν σημαντικό κόμβο ενέργειας και μεταφόρτωσης του ΝΑΤΟ». Συνέκρινε το λιμάνι του Αιγαίου με το στρατηγικό λιμάνι βαθέων υδάτων του κόλπου της Σούδας στο νότιο ελληνικό νησί της Κρήτης, το οποίο παρέχει επιχειρησιακή υποστήριξη στις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και τις δυνάμεις του συνασπισμού σε όλα τα θέατρα της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου της Ουκρανίας, η Αλεξανδρούπολη λειτούργησε ως το σημείο εκκίνησης για δεκάδες σιδηροδρομικές αποστολές και περίπου 4.500 φορτηγά σε χώρες των Βαλκανίων και της Βαλτικής, παραδίδοντας περισσότερα από 2.400 τανκς, τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού και ελικόπτερα. Για την πρόσφατη ετήσια άσκηση Defender Europe 23 στην ανατολική Ευρώπη, η τοπική ομάδα logistics του Πενταγώνου συντόνισε την αποστολή περισσότερων από 600 τεμαχίων στρατιωτικού εξοπλισμού και οχημάτων μέσα σε μόλις τέσσερις ημέρες – και το Πεντάγωνο σχεδιάζει να εγκαταστήσει βαρύ εξοπλισμό για να χειριστεί ακόμη περισσότερα φορτία.
Η αποδεδειγμένη διαλειτουργικότητα, η ετοιμότητα και η ικανότητα του λιμανιού να αναπτύξει συμμαχικές δυνάμεις έχει πολλαπλασιάσει τη στρατηγική του αξία για μακροπρόθεσμο περιφερειακό σχεδιασμό. Οι βρετανικές, γαλλικές, ιταλικές και πορτογαλικές δυνάμεις έχουν χρησιμοποιήσει το λιμάνι από τη συνεχιζόμενη επέκτασή του. Τα φορτηγά πλοία που ελλιμενίζονται στην Αλεξανδρούπολη εκφορτώνουν απευθείας και φορτώνουν από τέσσερα παράλληλα σιδηροδρομικά συστήματα που διασχίζουν τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, φθάνοντας στην Πολωνία σε μόλις πέντε ημέρες.
Η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση του Έλληνα πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη προχωρά σε ένα μεγάλο σχέδιο εκσυγχρονισμού του λιμανιού που περιλαμβάνει βελτιωμένες σιδηροδρομικές, οδικές, αγωγούς και θαλάσσιες υποδομές για τη διασύνδεση της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Τον Ιούνιο, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Αθήνα George Tsunis συγκάλεσε στο λιμάνι συνάντηση διπλωματών από χώρες της δυτικής Μαύρης Θάλασσας για να διερευνήσει την εμβάθυνση της συνεργασίας και την ενίσχυση των υποδομών, των διαδρόμων και των δικτύων που διασχίζουν και συνδέουν την Ελλάδα με την Ουκρανία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία και τη Μολδαβία.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι περιφερειακές τους κυβερνήσεις αξιολογούν τον καλύτερο τρόπο μεταφοράς ουκρανικών σιτηρών στην Αλεξανδρούπολη καθ’ οδόν προς εξαρτημένες ξένες αγορές στην κοντινή βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ουκρανία αντιπροσωπεύει το 10 τοις εκατό της παγκόσμιας αγοράς σιταριού, το 15 τοις εκατό της αγοράς καλαμποκιού, το 13 τοις εκατό της αγοράς κριθαριού και ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου τομέα ηλιελαίου.
Αυτό το έργο ενισχύεται από μια επενδυτική αναβάθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων για να προσθέσει επιπλέον τροχιά, να ηλεκτροδοτήσει ολόκληρο το υποχρησιμοποιούμενο σιδηροδρομικό σύστημα και να συνδέσει το λιμάνι με το Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών της ΕΕ. Η πρώτη φάση περιλαμβάνει ένα έργο 35 εκατομμυρίων ευρώ για την εμβάθυνση του λιμανιού, την αγορά γερανών, την κατασκευή νέων αποθηκών για την αποθήκευση έως και 200.000 τόνων ουκρανικών εξαγωγών σιτηρών το μήνα και την κατασκευή τοπικής περιφερειακής παράκαμψης.
Αυτό θα διευκολύνει μια ουσιαστική, αν και ημιτελή, αντικατάσταση των παραδοσιακών ναυτιλιακών δρομολογίων της Μαύρης Θάλασσας για τις εξαγωγές σιτηρών της Ουκρανίας, καθώς η Αλεξανδρούπολη δεν είναι επί του παρόντος αρκετά βαθιά για να χειριστεί τα μεγαλύτερα φορτηγά χύδην φορτίου. Θα επιτρέψει επίσης στους εξαγωγείς να αποφύγουν τα ακριβά ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου που ισχύουν επί του παρόντος για τη ναυτιλία της Μαύρης Θάλασσας.
Ένας Δυναμικός Ενεργειακός Κόμβος
Ταυτόχρονα, η Ευρώπη επιδιώκει να επιταχύνει την ανεξαρτησία της από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες. Η περιοχή της ανατολικής Μεσογείου μπορεί να παρέχει άφθονες προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) από υπεράκτια αποθέματα στην Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Κύπρο και ενδεχομένως την Ελλάδα, τα οποία θα μεταφερθούν σε μια πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης υπό κατασκευή ακριβώς έξω από τις ακτές της Αλεξανδρούπολης και θα ξεκινήσει λειτουργία έως τον Ιανουάριο του 2024.
Οι προμήθειες LNG από την Αμερική και το Κατάρ αναμένεται επίσης να είναι στο μείγμα έως και 5,5 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων ετήσιας χωρητικότητας που συνδέεται στην ενδοχώρα μέσω του λιμανιού με ένα διευρυνόμενο δίκτυο αγωγών φυσικού αερίου που θα παραδίδουν LNG μέσω του λιμένα στις οικονομίες των κεντρικών και δυτικών Βαλκανίων, μέσω του Βορρά Μακεδονία, Κοσσυφοπέδιο και Σερβία και τελικά στην Αλβανία, το Μαυροβούνιο και την Κροατία κατά μήκος της ακτής της Αδριατικής. Ένας δεύτερος μελλοντικός πλωτός τερματικός σταθμός νοτιοδυτικά της Αλεξανδρούπολης προχωρά ήδη.
Επιπλέον, επέκταση του τρέχοντος διαδριατικού αγωγού που μεταφέρει αζερικό αέριο μέσω Τουρκίας στη βόρεια Ελλάδα, επέκταση του αγωγού διασύνδεσης Ελλάδας-Βουλγαρίας και ενδεχομένως αντιστροφή του Διαβαλκανικού αγωγού για μεταφορά φυσικού αερίου προς βορρά από την Ελλάδα μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και πιθανώς Ουκρανίας και η Μολδαβία μπορούν από κοινού να μεταμορφώσουν το περιφερειακό ενεργειακό δίκτυο της νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Τα γενικά σχέδια για την Αλεξανδρούπολη περιλαμβάνουν ένα φιλόδοξο σχέδιο επέκτασης που προσθέτει σημαντικό χώρο αποβάθρας, έναν νέο τερματικό σταθμό φορτίου, μια επιπλέον προβλήτα 500 μέτρων και μια παράκαμψη στον τοπικό αυτοκινητόδρομο για σύνδεση με το λιτό αεροδρόμιο του διαδρόμου 8.470 ποδιών, μόλις τρία μίλια μακριά, και ειδικά στην Εγνατία οδό μήκους 420 μιλίων σε όλη τη Βόρεια Ελλάδα, που συνδέει τα λιμάνια του δυτικού Ιονίου με την Κωνσταντινούπολη στα ανατολικά.
Η Άγκυρα έχει δει αυτές τις εξελίξεις στο ελληνικό λιμάνι με σκεπτικισμό, μέσα από το πρίσμα του ανταγωνισμού της Μαύρης Θάλασσας παρά της λειτουργικής συμπληρωματικότητας. Ο κάθετος άξονας βόρεια της Αλεξανδρούπολης θα ενισχύσει τις επιλογές μεταφόρτωσης πέρα από τα σημεία πνιγμού των Στενών των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου που ελέγχονται από την Τουρκία και τη βόρεια διαδρομή μέσω Πολωνίας προς τη δυτική Ουκρανία. Μια τέτοια διαμόρφωση θα γίνει ουσιαστική όταν τελικά επιτευχθεί μια ειρηνευτική συμφωνία και τα προβλεπόμενα μισό τρισεκατομμύριο δολάρια σε υλικά ανοικοδόμησης, εξοπλισμό και ενεργειακή ικανότητα θα χρειαστούν για να ανοικοδομήσουν την κατεστραμμένη υποδομή της Ουκρανίας και να πείσουν εκατομμύρια πρόσφυγες να επιστρέψουν στα σπίτια τους σε μια ασφαλή μετα- πολεμικό περιβάλλον.
Οι τουρκικές αρχές έχουν προειδοποιήσει εδώ και καιρό για τους κινδύνους ζημίας για την ασφάλεια και το περιβάλλον από τη σταθερή αύξηση της κυκλοφορίας δεξαμενόπλοιων και πλοίων μέσω των στενών, όπου έχουν σημειωθεί περισσότερα από 140 θαλάσσια περιστατικά από το 2006. Το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης θα μετριάσει τα υλικοτεχνικά προβλήματα και την περιβαλλοντική πίεση στα στενά. Πληθυσμός της Κωνσταντινούπολης σχεδόν είκοσι εκατομμύρια πολίτες.
Δεδομένων των πρόσφατων σημάτων προσέγγισης από τον Πρωθυπουργό Μητσοτάκη και τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους, αξιόπιστες και περιβαλλοντικά ορθές γραμμές εφοδιασμού σε όλες τις αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης από το Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο θα πρέπει να είναι ένας νέος τομέας στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ των γειτονικών χωρών. σύμμαχοι.
Μια ευκαιρία για περιφερειακή ανάπτυξη και ασφάλεια
Δεν υπάρχει καμία διαβεβαίωση ότι η Ρωσία θα σταματήσει να μπλοκάρει τα ουκρανικά λιμάνια σύντομα μετά την αποχώρησή της από τη συμφωνία σιτηρών. Ακόμη και αν αποκατασταθεί η ναυτιλία στη Μαύρη Θάλασσα, ο κίνδυνος επαναλαμβανόμενων κρίσεων θα διαφαίνεται για χρόνια, ίσως και δεκαετίες. Η ανάγκη στρατηγικής διαφοροποίησης των ενεργειακών και επισιτιστικών διαδρόμων σε περίπτωση μελλοντικών κρίσεων ή ως εναλλακτικό σενάριο σε περίπτωση κατάρρευσης των συμφωνιών Ρωσίας-Ουκρανίας είναι αυτονόητη. Οι πλοιοκτήτες μπορούν να αναμένουν αυξημένα ασφάλιστρα για την είσοδο στη Μαύρη Θάλασσα και θα παραμείνουν απρόθυμοι να περάσουν τα πλοία και τα φορτία τους από μια πρόσφατη εμπόλεμη ζώνη χωρίς εγγυήσεις ασφαλείας.
Αντί να μετατραπεί σε γεωπολιτικό σημείο ανάφλεξης, η ανάπτυξη του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης μπορεί να βοηθήσει στη σταθεροποίηση της παγκόσμιας αγοράς τροφίμων και στην παροχή άφθονων προμηθειών φυσικού αερίου για να αντικαταστήσει άμεσα τις ρωσικές προμήθειες LNG που παραμένουν αποκλεισμένες από τις κυρώσεις της ΕΕ τουλάχιστον έως το 2027. Θα προσφέρει επίσης προς το ΝΑΤΟ νέες διαδρομές από το νότο για την προβολή ισχύος ενάντια σε σοβαρές ρωσικές και κινεζικές επιδρομές, συμπεριλαμβανομένης της αυξανόμενης επιρροής σε κρίσιμες υποδομές στη Συρία, τη Λιβύη, τα Βαλκάνια και σε ολόκληρη τη νοτιοανατολική Ευρώπη.
Η υποστήριξη των ΗΠΑ για την ειρηνική ανάπτυξη περιφερειακών διασυνδεόμενων αγορών μέσω θαλάσσιων λωρίδων επικοινωνίας που προέρχονται από την Αλεξανδρούπολη, τοποθετεί το λιμάνι ως τον επόμενο κόμβο στρατιωτικών, ενεργειακών, μεταφορών και επιμελητείας μέσα στο τόξο των περιφερειακών κρίσεων κατά τη διάρκεια και μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
*Ο Τζον Σιτιλίδης είναι γεωπολιτικός στρατηγός στην Trilogy Advisors και σύμβουλος διπλωματίας στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ στο πλαίσιο σύμβασης με την κυβέρνηση των ΗΠΑ.
ΠΗΓΗ:https://nationalinterest.org/feature/how-war-ukraine-transformed-quiet-greek-port-geopolitical-center-206677?page=0,1
