Ο Θεμιστοκλής Δέρβης συνομιλεί με τον Υπουργό Εξωτερικών της Ελλάδος Ηλία Τσιριμώκο και στο μέσο ο Μακάριος μειδιώντας.

Μέρος Α΄

Βαδίζοντας στην οδό Ιπποκράτους στη Λευκωσία, στον τοίχο του Λεβέντειου Μουσείου σε μια μπρούντζινη πλάκα γράφει: Εδώ έζησε ο Θεμιστοκλής Δέρβης (1894-1968), γιατρός και Δήμαρχος Λευκωσίας.

Είχα την τύχη να ζήσω κοντά στον αείμνηστο Θεμιστοκλή Δέρβη από 1961, που μπήκα στη δημοσιογραφία, μέχρι τον θάνατό του το 1968. Εργαζόμουν στην «Εθνική», εφημερίδα που αντιπολιτευόταν το ζυριχικό καθεστώς, της οποίας ήταν εκδότης με άλλα στελέχη της Δημοκρατικής Ένωσης, όπως οι γιατροί Γιάννης Πολυδωρίδης, Γλαύκος Κασουλίδης, Κώστας Τσέλλος, οι δικηγόροι Αχιλλέας Αιμιλιανίδης, Δημητράκης Λιβέρας, Γεώργιος Ι. Πελαγίας, ο έμπορος Γιάννης Μορφίτης, ο εισαγωγέας μηχανημάτων τυπογραφείου Κώστας Ποφαΐδης και άλλοι γνωστοί επιστημονικοί και οικονομικοί παράγοντες της Λευκωσίας, όπως ο Αντρέας Παπαέλληνας, ο Κώστας Καλησπέρας και άλλοι επιστήμονες και δημοσιογράφοι, όπως ο Πολύκαρπος Ιωαννίδης, ο Δημητρός Δημητριάδης-Ντόριαν, ο Πλουτής Σέρβας, ο Όμηρος Κ. Λοϊζίδης και πολλοί άλλοι.

Θυμάμαι πάρα πολλά στιγμιότυπα από τις καθημερινές του δραστηριότητες ως πολιτικού και ως γιατρού. Δεν ξεχνώ ποτέ κάποιες έντονες τηλεφωνικές επικοινωνίες του με τον Μακάριο, τον Γεώργιο Παπανδρέου, με τους οποίους διαφωνούσε, διότι, κατά την εκτίμησή του, ζήμιωναν την εθνική μας υπόθεση. Όταν τέλειωνε, με το γνωστό του χαμόγελο με ρωτούσε: «Δεν έπρεπε να τους τα ψάλλω, για να προσέχουν τι κάνουν και τι λένε για το Κυπριακό; Νόμιζαν ότι θα σιωπούσα;».

Όταν ο Γεώργιος Παπανδρέου επικεφαλής της Ένωσης Κέντρου νίκησε την ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή, τον Νιόβρη του 1963, περιέλαβε στην Κυβέρνησή του και τον γιο του, Ανδρέα. Μόλις άκουσε την είδηση από το ραδιόφωνο, μπροστά στη συντακτική ομάδα της «Εθνικής» φώναξε: «Έχ-σε μέσα». Τον πήρε τηλέφωνο για να τον συγχαρεί, αλλά και να του υποδείξει ότι ήταν σφάλμα η υπουργοποίηση του Αντρέα, διότι θα είχε πρόβλημα με στελέχη του κόμματός του.

Κατά τη διάρκεια του Απελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ είχε έρθει στην Κύπρο ως δημοσιογράφος ο γιος του πρώην Πρωθυπουργού της Βρετανίας, Ουίνστον Τσόρτσιλ, και είχε καλέσει στο «Λήδρα Πάλας», όπου διέμενε, διάφορους αντιπροσωπευτικούς παράγοντες, για ν’ ακούσει τις απόψεις τους σχετικά με την κατάσταση που δημιουργήθηκε μετά την έναρξη του Αγώνα. Ανάμεσα σε άλλα, ο Τσόρτσιλ δικαιολόγησε τα αυστηρά μέτρα που έπαιρνε η Κυβέρνηση για την επιβολή της τάξης και χαρακτήρισε τρομοκράτες τους αγωνιστές, «οι οποίοι πρέπει να τιμωρούνται, όπως και όσοι τους υποστήριζαν». Ο Δέρβης, που ήταν γνωστό ότι δεν ορρωδούσε στις απειλές, είπε στον γιο τού Τσόρτσιλ, που παρίστανε τον δημοσιογράφο: «Τότε πρέπει να μας συλλάβετε όλους, γιατί είμαστε όλοι ΕΟΚΑ». Ο Τσόρτσιλ έμεινε άναυδος στην απάντηση του Δημάρχου της Λευκωσίας και Εθναρχικού Συμβούλου, η οποία μεταδόθηκε από τα ξένα πρακτορεία.

Μεγάλη απήχηση είχε επίσης και μια δήλωση του Δέρβη με την ευκαιρία διεθνούς διάσκεψης στην Μπανγκόκ, στην οποία παρέστη και ο Μακάριος. Δεν δίστασε ν’ αποκαλέσει τον ΟΗΕ «Λέσχη Διεθνών Απατεώνων», για τη στάση του στο αίτημα των σκλαβωμένων λαών για αυτοδιάθεση, όπως συνέβαινε και με το Κυπριακό. Η θαρραλέα καυστική δήλωση του Δήμαρχου της Λευκωσίας, όπως ήταν επόμενο, ενόχλησε τον Διεθνή Οργανισμό, πολύ δε περισσότερο τους Βρετανούς, ενώ επικροτήθηκε ζωηρά από τους εκπροσώπους των υπόδουλων λαών, που ζητούσαν ελευθερία.

Ιστορικά άρθρα

Ιστορικά ήταν τα άρθρα του Δέρβη επί παντός επιστητού. Πολιτικά, ιατρικά και κοινωνικά. Η ευθυκρισία και η προβλεπτικότητά του αντικαθρεφτίζονταν στα χιλιάδες αυτά άρθρα του. Οι χαρακτηρισμοί που χρησιμοποιούσε ήταν πολύ σκληροί στις πλείστες περιπτώσεις, όπως και τα επίθετα με τα οποία «στόλιζε» τους πολιτικούς του αντιπάλους, ιδιαίτερα τον Μακάριο, του οποίου ήταν στενός συνεργάτης και πολιτικός σύμβουλος μέχρι την εξορία του από τους Βρετανούς. Μετά τη Ζυρίχη ήταν, μέχρι τον θάνατό του, ο μεγαλύτερός του πολέμιος. Τα περισσότερα άρθρα του στην «Εθνική» στρέφονταν κατά του Μακαρίου, του Καραμανλή, του Αβέρωφ και των Βρετανών, που επέβαλαν στον απατημένο κυπριακό λαό, όπως έλεγε, τη Ζυρίχη. Από τα βέλη του δεν γλύτωναν και αρχηγοί των κομμάτων καθώς και άλλοι επώνυμοι πολιτικοί και οικονομικοί παράγοντες υποστηρικτές του Αρχιεπισκόπου. Αναφέρουμε μερικά μόνο από τα «κοσμητικά» επίθετα με τα οποία τους στόλιζε: Για τον Μακάριο, τον Καραμανλή και τον Αβέρωφ, «νεκροθάφτες της Ενώσεως και Ολυμπιονίκες της Ζυρίχης». Για τους νεαρούς υπουργούς του Μακαρίου: «Αμούστακα κοπελλουρούδκια». Για τους στενούς συνεργάτες και φανατικούς οπαδούς του Αρχιεπισκόπου: «Λειχοπίνακες, «Τρωκτικά του προϋπολογισμού», «Ιππότες του Τάγματος της Μάσας», «Ζοππόβορτοι», «Μαννοί του Κίλλη». Και τον κυπριακό λαό, που δεχόταν, αδιαμαρτύρητα, ασυγχώρητα λάθη και ατυχείς λανθασμένους, κατά την εκτίμησή του, χειρισμούς του Κυπριακού:«Απατημένο, κατάπελλο και ζοππόβορτο». Ως επιστήμονας, πολιτευτής και αρθρογράφος ήταν χαλκέντερος και ακατάβλητος. Μια μελέτη του, εμπεριστατωμένη πραγματεία που δημοσιεύθηκε σε συνέχειες στην «Εθνική», με τίτλο «Όταν οι άρρωστοι και οι σακκάτηδες κυβερνούν τους λαούς», πολυσυζητήθηκε και στο εξωτερικό. Ένας μάλιστα ξένος δημοσιογράφος ζήτησε να την αναδημοσιεύσει σε ξένο έντυπο και ο Δέρβης τού έδωσε την άδεια.

Πολλά από τα δεινά που θα υφίστατο η Κύπρος τα είχε προβλέψει, τα έγραφε, αλλά, δυστυχώς, Αθήνα και Λευκωσία δεν ήθελαν να τον λάβουν υπόψη και έπεφταν από το ένα λάθος στο άλλο. Είχα ζήσει κοντά του από το 1961 μέχρι τον θάνατό του το 1968. Πολλά στιγμιότυπα από τη ζωή του μού παραμένουν αξέχαστα. Πολλές φορές μού υπαγόρευε τα άρθρα του, διότι οι λινοτυπίστες δυσκολεύονταν να καταλάβουν τα γράμματά του.

*Την επόμενη Κυριακή το Β΄ Μέρος

ΠΗΓΗ:https://simerini.sigmalive.com/article/2026/4/11/themistokles-n-derbes-1894-1968/