Μέρος Β΄

«Γιατρέ, με αδικείς…»

Μια φορά η ΠΑΣΥΔΥ, με υπόδειξη του Μακαρίου οργάνωσε συγκέντρωση με θέμα «Αδέσμευτη Ανεξαρτησία, Αυτοδιάθεση – Ένωση», σε αντιπερισπασμό του συνθήματος της ελληνικής Κυβέρνησης, «Αυτοδιάθεση- Ένωση», χωρίς ενδιάμεσους σταθμούς. Κύριος ομιλητής ήταν ο Γ.Γ. της συντεχνίας, Αλέξανδρος Τσαγγαρίδης. Κι ο Δέρβης, σ’ ένα πύρινο, κυριολεκτικά, άρθρο του, αποκαλούσε τον Τσαγγαρίδη, Μεγαλέξανδρο και «κοσμούσε» τον Μακάριο με πολύ σκληρούς χαρακτηρισμούς. Ήταν Παρασκευή, όταν έπρεπε να πάρω το άρθρο από το τυπογραφείο στον Δέρβη, για διόρθωση. Δυστυχώς, το μεσημέρι αρρώστησε και τον πήραμε στην κλινική του Μαραγκού. Μόλις βράδιασε, πήρα το άρθρο από το τυπογραφείο «Πρόοδος» και ξεκίνησα με το ποδήλατο για την κλινική. Όταν έφτασα, αντίκρισα έξω από τον κλινική και τα σκαλιά ένοπλους αστυνομικούς, οι οποίοι μου απαγόρευσαν να προχωρήσω. Εκεί που τους εξηγούσα πού πήγαινα, βγήκε από την κλινική ο νοσοκόμος του Μαραγκού και τους είπε να με αφήσουν να περάσω. Μόλις άνοιξα την πόρτα, είδα μπροστά μου να κάθεται στη γωνιά ο Μακάριος και ημικαθισμένος στο στρώμα ο Δέρβης. Δεν ήξερα πώς ν’ αντιδράσω. Ο Δέρβης μ’ έβγαλε από τη δύσκολη θέση λέγοντας; «Άτε, ρε, βγάλ’ το άρθρο να το διορθώσουμε». Άνοιξα την πέτσινη τσάντα, έβγαλα το άρθρο και του το έδωσα κρατώντας τη διόρθωση, όπως ήταν καθισμένος στο κρεβάτι. «Κράτα το και διάβαζε», μου λέγει. «Καλύτερα να διαβάζεις εσύ», του είπα, γιατί γνώριζα ότι το άρθρο ήταν «φωτιά» κατά του Μακαρίου. Διότι στο σύνθημα του Γεώργιου Παπανδρέου «Αυτοδιάθεση- Ένωση», ο Αρχιεπίσκοπος, διά του Γ.Γ. της ΠΑΣΥΔΥ, Αλέξανδρου Τσαγγαρίδη, είχε αντιτάξει το σύνθημα «Αδέσμευτη Ανεξαρτησία- Αυτοδιάθεση, Ένωση». Ο Δέρβης άρχισε να διαβάζει και, από τις πρώτες γραμμές, αφού χαρακτήρισε τον Αλέξανδρο Τσαγγαρίδη «Μεγαλέξανδρο», συνέχισε να χαρακτηρίζει τον Μακάριο «νεκροθάφτη της Ένωσης» και «ολυμπιονίκη της Ζυρίχης». Ο Μακάριος τον διέκοψε, λέγοντας: «Γιατρέ, με αδικείς». Κι ο Δέρβης απάντησε: «Ακόμα παρακάτω ν’ ακούσεις τι σου γράφω», και συνέχισε ακάθεκτος. Ο Μακάριος, έντονα ενοχλημένος, σηκώθηκε να φύγει, οπότε ο Δέρβης, σε έντονο ύφος, του είπε: «Γιατί ήρθες να με δεις; Για να μεταδίδει το ραδιόφωνο και να γράφουν οι εφημερίδες πόσο καλός είσαι, αφού ήρθες να δεις και τον μεγάλο σου αντίπαλο;». Ο Μακάριος, χωρίς να πει λέξη, άνοιξε την πόρτα κι έφυγε κλείνοντάς την με δύναμη. Κι ο Δέρβης, με μιαν αυταρέσκεια μού είπε: «Ένεν καλά που του έκαμα, ενόμιζεν ότι θα σιωπούσα;».

Όταν επισκέφθηκε την Κύπρο ως προσκαλεσμένος του Μακαρίου ο αρχηγός της ΕΡΕ, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, είχε δώσει δεξίωση προς τιμήν του ο Αρχηγός της Ανώτατης Στρατιωτικής Διοίκησης Αμύνης Κύπρου, ο στρατηγός Γρίβας Διγενής, στην οποία προσκλήθηκε κι ο Δέρβης. Όταν πήγαινε προς το τέλος η δεξίωση, ο γιατρός Γλαύκος Κασουλίδης μού είπε:. «Κάλεσ’ τον Δέρβη να πει κάτι στον Κανελλόπουλο για τη στάση της ΕΡΕ στο Κυπριακό». Μίλησα στον Δέρβη κι αυτός πλησίασε τον Κανελλόπουλο, στον οποίο, μεταξύ πολλών άλλων, είπε ότι η ΕΡΕ φέρει μεγάλη ευθύνη στο Κυπριακό με τη Ζυρίχη. «Και τώρα ακόμη, ενώ στηρίζει την κυβέρνηση Στεφανόπουλου, υποστηρίζει και τον Μακάριο που διαφωνεί με τον Στεφανόπουλο στους χειρισμούς του Κυπριακού», είπε, και τότε του έριξε τη «βόμβα» λέγοντας: «Καλά οι συνάδελφοί σου σε αποκαλούν φελλό, δηλαδή ελαφρό στην πολιτική». Ο Κανελλόπουλος εθίγη, διαμαρτυρήθηκε, αλλά ο Δέρβης συνέχισε: «Θα σου κάνω μια πρόβλεψη. Σύντομα θα ρίξεις την Κυβέρνηση Στεφανόπουλου, για να ικανοποιήσεις τον Μακάριο». Ο Κανελλόπουλος και πάλι διαμαρτυρήθηκε, αλλά ο Δέρβης επέμενε. Και επειδή η δεξίωση είχε ήδη διαλυθεί, Κανελλόπουλος και Δέρβης συμφώνησαν να συνεχίσουν τη συζήτηση την επόμενη μέρα στο αεροπλάνο, με το οποίο θα συνταξίδευαν στην Αθήνα. Σε λίγες μέρες, η πρόβλεψη του Δέρβη επιβεβαιώθηκε. Ο Κανελλόπουλος έριξε τον Στεφανόπουλο και έγινε εκείνος Πρωθυπουργός για ελάχιστο χρονικό διάστημα. Η Χούντα τον κατήργησε και τον συνέλαβε με πολλούς άλλους πολιτικούς.

«Τρικυμία εν κρανίω»…

Μια μέρα, εκεί που καθόμασταν στο ιατρείο του και μου υπαγόρευε άρθρο, μπήκε ο γνωστός νομικός της Αμμοχώστου, Αντρέας Γαβριηλίδης, ανώτερο στέλεχος της Νομικής Υπηρεσίας. Μας διέκοψε για να πει στον γιατρό ότι καιρός ήταν να συνεργαστεί με τον Μακάριο και να ενώσουν τον λαό για το καλό της Κύπρου. Ο Δέρβης τον κοίταξε στα μάτια και τον ρώτησε: «Εν μόνος σου που ήρτες ή έστειλέν σε ο πονηρός καλόγηρος;», εννοώντας προφανώς τον Μακάριο. Ο Γαβριηλίδης, ξαφνιασμένος, απάντησε: «Εγώ σκέφτηκα σαν παλιός συνεργάτης σου στο Εθνικό Συμβούλιο, να μεσολαβήσω». Αφού μίλησαν για μισή περίπου ώρα, ο Δέρβης τού είπε: «Για να συνεργαστώ με τον Μακάριο πρέπει να παραδεχθεί τα λάθη του και να επανέλθει στη γραμμή της Αυτοδιάθεσης – Ένωσης».

Έφυγε ο Γαβριηλίδης και την άλλη μέρα η εφημερίδα «Φως», του Θάσου Τζιυρκώτη, προέβαλλε ως κύριο θέμα την «αποκλειστική είδηση», ότι ο Δέρβης συμφώνησε να συνεργαστεί με τον Μακάριο. Μόλις του πήρα την εφημερίδα και διάβασε τι έγραφε, «δεν τον χωρούσαν οι τόποι». Έγινε έξαλλος και άρχισε να υβρίζει τον Γαβριηλίδη. Στο μεταξύ, πήρε φωτιά το τηλέφωνό του. Συνεργάτες και φίλοι τον ρωτούσαν τι είναι αυτά που γράφει το «Φως». Τους εξηγούσε τι είχε γίνει και, όταν μετά από αρκετή ώρα ηρέμησε, μου είπε να πάρω χαρτί και μολύβι για να μου υπαγορεύσει το άρθρο του, που απαντούσε στον Γαβριηλίδη και είχε τίτλο «Τρικυμία εν κρανίω».

Ο Δέρβης ως γιατρός ήταν «Καλός Σαμαρείτης». Οι άποροι όχι μόνο δεν πλήρωναν, αλλά και τους έδινε φάρμακα δωρεάν από τα δείγματα που του έπαιρναν οι φαρμακέμποροι. Στο ιατρείο οι ασθενείς έπαιρναν αριθμό και κάθονταν στον μεγάλο χώρο της υποδοχής, περιμένοντας, χωρίς να μπορεί κανένας να μπει στο εξεταστήριο, αν δεν ερχόταν η σειρά του. Όταν πέθανε, στο κατάστιχό του ήταν γραμμένοι αρκετοί ασθενείς που του χρωστούσαν συνολικά δεκάδες χιλιάδες λίρες και, όπως μου έλεγε μετά από χρόνια η αείμνηστη σύζυγός του, Κάτια, ποτέ δεν τα πήρε αυτά τα χρήματα.

Καταλήγοντας, θ’ αναφερθώ στους στίχους του εθνικού μας ποιητή, Διονύσιου Σολωμού, που είναι χαραγμένοι στον τάφο του, μετά από πρόταση του στενού φίλου και συνεργάτη του, Γλαύκου Κασουλίδη, δείγμα της αγάπης και του ενδιαφέροντος που έτρεφε ο αείμνηστος Δέρβης για τον Κυπριακό Ελληνισμό.

Δυστυχισμένε μου λαέ

Καλέ κι ηγαπημένε

Πάντοτ’ ευκολοπίστευτε

Και πάντ’ απατημένε…

Καλύτερος επιτύμβιος από τους στίχους αυτούς δεν θα μπορούσε να κοσμεί τον τάφο και ν’ αποδίδει την προσωπικότητα του μεγάλου πατριώτη, πολιτικού, αρθρογράφου και επιστήμονα, Θεμιστοκλή Νικολάου Δέρβη, που η καταγωγή του ήταν από τη Δέρβη της μαρτυρικής Μικρασίας.

ΠΗΓΗ:https://simerini.sigmalive.com/article/2026/4/19/themistokles-n-derbes-1894-19689f7dbe1b-33f2-4bbd-b93d-bedd6028143a/