«Αντί-IMEC»: Ο τουρκικός διάδρομος και η σιωπηλή σύγκρουση για τον έλεγχο των ροών

   Η πρωτοβουλία για τη δημιουργία ενός νέου σιδηροδρομικού διαδρόμου που θα συνδέει την Ευρώπη με τον Περσικό Κόλπο μέσω Τουρκίας Συρίας και Ιορδανίας, δεν συνιστά απλώς ένα ακόμη έργο υποδομών, αλλά αποτελεί μια σαφή γεωπολιτική δήλωση πρόθεσης εκ μέρους της Άγκυρας. Εν ολίγοις επιχειρεί να επανατοποθετηθεί στον πυρήνα των παγκόσμιων εμπορικών και ενεργειακών ροών, σε μια συγκυρία όπου οι νέοι διάδρομοι συνδεσιμότητας αναδιαμορφώνουν τον χάρτη ισχύος από την Ασία έως την Ευρώπη.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της The Jerusalem Post, το σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία ενός ενιαίου χερσαίου άξονα που θα ξεκινά από την Ευρώπη, θα διέρχεται από την τουρκική επικράτεια και, μέσω της συριακής ενδοχώρας, θα καταλήγει στην Ιορδανία και κατ’ επέκταση στις αγορές του Κόλπου.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια σύγχρονη εκδοχή του ιστορικού διαδρόμου του Λεβάντε, με αναφορές ακόμη και στον παλαιό σιδηρόδρομο του Χετζάζ, προσαρμοσμένη όμως στις ανάγκες της σύγχρονης εφοδιαστικής αλυσίδας και της ταχύτητας διακίνησης κεφαλαίων και εμπορευμάτων.

Η φιλοδοξία είναι σαφής:

η δημιουργία ενός «χερσαίου Σουέζ», ικανού να προσφέρει εναλλακτική στις ευάλωτες θαλάσσιες οδούς και να μειώσει την εξάρτηση από κρίσιμα choke points όπως το Ορμούζ και το Άντεν.

Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η αστάθεια στις διαδρομές που διέρχονται από τη Ρωσία και το Ιράν, σε συνδυασμό με τις επαναλαμβανόμενες διαταράξεις σε θαλάσσια περάσματα, δημιουργούν ένα παράθυρο ευκαιρίας για χερσαίες εναλλακτικές.

Η Τουρκία επιδιώκει να εκμεταλλευτεί αυτή την αναδιάταξη, προβάλλοντας τον εαυτό της ως ασφαλή και αναπόφευκτο κόμβο διέλευσης. Στην πραγματικότητα, επιχειρεί να μεταβεί από τον ρόλο του περιφερειακού παίκτη σε αυτόν του «hub κράτους», ενός κράτους δηλαδή που δεν μπορεί να παρακαμφθεί χωρίς κόστος για τις παγκόσμιες ροές.

Ωστόσο, η ουσία του εγχειρήματος γίνεται πλήρως κατανοητή μόνο αν ιδωθεί σε αντιπαραβολή με τον India-Middle East-Europe Economic Corridor IMEC.

Ο διάδρομος αυτός, που προωθήθηκε στο πλαίσιο του G20 Summit 2023 με τη στήριξη των ΗΠΑ και της ΕΕ, επιχειρεί να συνδέσει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω του Κόλπου και του Iσραήλ, παρακάμπτοντας πλήρως την τουρκική επικράτεια. Πρόκειται για έναν σχεδιασμό με σαφές γεωοικονομικό αποτύπωμα, που περιορίζει τον ρόλο της Άγκυρας και μεταφέρει το κέντρο βάρους των διασυνδέσεων νοτιότερα.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο έρχεται η τουρκική απάντηση.

Ο υπό σχεδιασμό διάδρομος δεν είναι απλώς συμπληρωματικός· λειτουργεί ως ανταγωνιστική αρχιτεκτονική, μια προσπάθεια δημιουργίας παράλληλου συστήματος συνδεσιμότητας που θα αποτρέψει τον γεωοικονομικό αποκλεισμό της Τουρκίας.

Η σύγκρουση που αναδύεται δεν είναι στρατιωτική με την παραδοσιακή έννοια, αλλά αφορά τον έλεγχο των δικτύων, των διαδρομών και των σημείων διέλευσης.

Πρόκειται για αυτό που  περιγράφεται ως «corridor warfare», δηλ. μια μορφή ανταγωνισμού όπου η ισχύς απορρέει από την ικανότητα διαχείρισης και κατεύθυνσης των ροών.

Παρά τη φιλόδοξη σύλληψη, το εγχείρημα φέρει εγγενείς αδυναμίες.

Η Συρία, που αποτελεί τον αναγκαίο γεωγραφικό αρμό του διαδρόμου, παραμένει μια ζώνη υψηλής αστάθειας, με κατεστραμμένες υποδομές και αβέβαιο περιβάλλον ασφάλειας. Η χρηματοδότηση ενός τέτοιου έργου απαιτεί κεφάλαια μεγάλης κλίμακας και μακροχρόνια πολιτική σταθερότητα, στοιχεία που δεν διασφαλίζονται στην παρούσα φάση. Η Ιορδανία, αν και πιο σταθερή, λειτουργεί κυρίως ως διάδρομος διέλευσης και όχι ως κινητήριος μοχλός του σχεδίου.

Παρά τα εμπόδια, η στρατηγική σημασία της πρωτοβουλίας δεν πρέπει να υποτιμηθεί.

Η Μέση Ανατολή μετατρέπεται σταδιακά από χώρο συγκρούσεων σε χώρο ανταγωνισμού δικτύων, όπου οι σιδηρόδρομοι, οι ενεργειακοί αγωγοί και οι διάδρομοι logistics αποκτούν βαρύτητα αντίστοιχη με εκείνη των παραδοσιακών στρατιωτικών ισορροπιών.

Στο νέο αυτό περιβάλλον, ο έλεγχος των διαδρόμων ισοδυναμεί με έλεγχο της ροής ισχύος.

Ο τουρκικός διάδρομος, ακόμη και αν παραμείνει σε επίπεδο σχεδιασμού για τα επόμενα χρόνια, αποτυπώνει μια βαθύτερη τάση•  την επιδίωξη των κρατών να εξασφαλίσουν θέση στους νέους γεωοικονομικούς άξονες.

Και σε αυτό το παιχνίδι, η Τουρκία δείχνει αποφασισμένη να μην επιτρέψει την περιθωριοποίησή της.