Αυτό είναι το κείμενο του τουρκολιβυκού μνημονίου – Τι προβλέπει (ΧΑΡΤΕΣ)

Τον καθορισμό θαλάσσιων συνόρων μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, την υποχρέωση προηγούμενης διαβούλευσης σε περίπτωση διαπραγματεύσεων με τρίτα κράτη, καθώς και συγκεκριμένους περιορισμούς στην τροποποίηση της συμφωνίας προβλέπει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019 στην Κωνσταντινούπολη.

Το πλήρες κείμενο του μνημονίου, το οποίο επανέρχεται στο επίκεντρο των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο, περιλαμβάνει έξι άρθρα και δύο παραρτήματα, στα οποία αποτυπώνονται οι γεωγραφικές συντεταγμένες και ο χάρτης της οριοθέτησης που συμφώνησαν οι δύο πλευρές.

Η συμφωνία υπογράφηκε μεταξύ της κυβέρνησης της Τουρκικής Δημοκρατίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, με αντικείμενο την οριοθέτηση περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο.

Στο προοίμιο του μνημονίου, οι δύο πλευρές επικαλούνται τις αρχές του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και υποστηρίζουν ότι η οριοθέτηση αποσκοπεί στην επίτευξη μιας δίκαιης και ακριβούς κατανομής των θαλάσσιων περιοχών στις οποίες ασκούν κυριαρχία, κυριαρχικά δικαιώματα ή δικαιοδοσία, λαμβάνοντας υπόψη τους σχετικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου.

Παράλληλα, αναφέρουν ότι επιδιώκουν την επίλυση των σχετικών ζητημάτων μέσω εποικοδομητικών διαπραγματεύσεων και αμοιβαία αποδεκτών λύσεων.

Τα θαλάσσια όρια που καθορίζει το μνημόνιο

Το πρώτο άρθρο αποτελεί τον πυρήνα της συμφωνίας, καθώς καθορίζει τα όρια της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.

Συγκεκριμένα, ορίζεται ότι η γραμμή οριοθέτησης αρχίζει από το σημείο Α, με συντεταγμένες 34°16′13,720″ βόρειο πλάτος και 26°19′11,640″ ανατολικό μήκος, και καταλήγει στο σημείο Β, με συντεταγμένες 34°09′07,9″ βόρειο πλάτος και 26°39′06,3″ ανατολικό μήκος.

Οι δύο πλευρές δηλώνουν ρητά ότι έχουν συμφωνήσει επί των συγκεκριμένων ορίων.

Η θαλάσσια γραμμή παρουσιάζεται στο πρώτο παράρτημα του μνημονίου, το οποίο περιλαμβάνει ναυτικό χάρτη της Μεσογείου, βασισμένο στον χάρτη INT 308, με κλίμακα 1 προς 1.102.000.

Στο δεύτερο παράρτημα παρατίθενται οι γεωγραφικές συντεταγμένες των σημείων βάσης που χρησιμοποιήθηκαν για τον καθορισμό της γραμμής ίσης απόστασης, με ξεχωριστούς πίνακες για τις τουρκικές και τις λιβυκές ακτές.

Αξιοσημείωτο είναι ότι στο κείμενο των διατάξεων δεν υπάρχει ρητή αναφορά στην Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο ή την Κάσο, ούτε ειδική πρόβλεψη σχετικά με την επήρεια των συγκεκριμένων ελληνικών νησιών στη θαλάσσια οριοθέτηση.

Το μνημόνιο περιορίζεται στην αποτύπωση της γραμμής που έχουν συμφωνήσει οι δύο πλευρές και στα σημεία βάσης που χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό της.

Τι προβλέπεται για συμφωνίες με τρίτα κράτη

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τρίτη παράγραφος του τέταρτου άρθρου, η οποία αφορά ενδεχόμενες συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με άλλα κράτη.

Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη διάταξη, εάν οποιοδήποτε από τα δύο μέρη συμμετέχει σε διαπραγματεύσεις με τρίτο κράτος για την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης του, οφείλει, πριν καταλήξει σε τελική συμφωνία, να ενημερώσει και να διαβουλευθεί με το άλλο μέρος του τουρκολιβυκού μνημονίου.

Πρόκειται για πρόβλεψη που δημιουργεί υποχρέωση προηγούμενης ενημέρωσης και διαβούλευσης μεταξύ Άγκυρας και Τρίπολης, σε περίπτωση που μία από τις δύο πλευρές επιχειρήσει να συνάψει νέα συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με άλλο κράτος.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη διάταξη δεν αναφέρει ρητά ότι απαιτείται η έγκριση του άλλου μέρους για την ολοκλήρωση μιας τέτοιας συμφωνίας, ούτε θεσπίζει ρητό δικαίωμα αρνησικυρίας.

Η υποχρέωση που περιγράφεται περιορίζεται στην ενημέρωση και τη διαβούλευση πριν από τη σύναψη της τελικής συμφωνίας.

Πρόνοιες για την εκμετάλλευση φυσικών πόρων

Το μνημόνιο περιλαμβάνει επίσης πρόβλεψη για την περίπτωση ύπαρξης φυσικών πόρων που εκτείνονται από την ΑΟΖ του ενός μέρους στην ΑΟΖ του άλλου.

Στη δεύτερη παράγραφο του τέταρτου άρθρου αναφέρεται ότι, εφόσον εντοπιστούν τέτοιοι πόροι, οι δύο πλευρές μπορούν να συνεργαστούν προκειμένου να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με τους τρόπους εκμετάλλευσής τους.

Η διατύπωση αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο μελλοντικής συνεργασίας στον τομέα της αξιοποίησης φυσικών πόρων, χωρίς ωστόσο να καθορίζει συγκεκριμένο μηχανισμό συνεκμετάλλευσης ή υποχρεωτική κατανομή εσόδων.

Παράλληλα, η πρώτη παράγραφος του ίδιου άρθρου προβλέπει ότι οποιαδήποτε διαφορά προκύψει μεταξύ των δύο πλευρών σχετικά με την ερμηνεία ή την εφαρμογή του μνημονίου θα επιλύεται μέσω διπλωματικών διαύλων, στη βάση της αμοιβαίας κατανόησης και συνεργασίας.

Γίνεται, μάλιστα, ρητή επίκληση του άρθρου 33 του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, το οποίο αφορά την ειρηνική επίλυση διαφορών.

Δεν προβλέπεται τροποποίηση των δύο πρώτων άρθρων

Ξεχωριστή σημασία έχει το πέμπτο άρθρο, το οποίο ρυθμίζει τη δυνατότητα τροποποίησης ή επανεξέτασης του μνημονίου.

Σύμφωνα με τη διάταξη, οποιοδήποτε από τα δύο μέρη μπορεί να προτείνει, μέσω διπλωματικών διαύλων, αλλαγές ή επανεξέταση της συμφωνίας, εφόσον το κρίνει απαραίτητο.

Ωστόσο, από τη συγκεκριμένη διαδικασία εξαιρούνται ρητά το πρώτο και το δεύτερο άρθρο.

Αυτό σημαίνει ότι η προβλεπόμενη διαδικασία τροποποίησης δεν καλύπτει τις διατάξεις που καθορίζουν τα θαλάσσια όρια Τουρκίας και Λιβύης, ούτε εκείνες που καθιστούν τα δύο παραρτήματα αναπόσπαστο μέρος του μνημονίου.

Για οποιαδήποτε τροποποίηση επιτρέπεται από το πέμπτο άρθρο απαιτείται η συναίνεση και των δύο πλευρών.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα δύο πρώτα άρθρα αποτελούν τη βάση της οριοθέτησης που περιγράφεται στη συμφωνία.

Η καταχώριση στα Ηνωμένα Έθνη και η έναρξη ισχύος

Το τρίτο άρθρο προβλέπει την καταχώριση του μνημονίου στη Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών μετά την έναρξη ισχύος του, σύμφωνα με το άρθρο 102 του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ.

Στο έκτο και τελευταίο άρθρο καθορίζεται η διαδικασία έναρξης ισχύος της συμφωνίας.

Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι το μνημόνιο τίθεται σε ισχύ κατά την ημερομηνία παραλαβής της τελευταίας γραπτής γνωστοποίησης, με την οποία τα δύο μέρη ενημερώνουν αμοιβαία, μέσω διπλωματικών διαύλων, ότι έχουν ολοκληρώσει τις απαιτούμενες εσωτερικές νομικές διαδικασίες.

Η διάταξη συνδέει συνεπώς την έναρξη ισχύος με την ολοκλήρωση των εσωτερικών διαδικασιών και την ανταλλαγή των σχετικών γνωστοποιήσεων.

Το μνημόνιο συντάχθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 27 Νοεμβρίου 2019, στην τουρκική, την αραβική και την αγγλική γλώσσα, με όλα τα κείμενα να αναγνωρίζονται ως εξίσου αυθεντικά.

Παράλληλα, περιλαμβάνεται ρητή πρόβλεψη ότι σε περίπτωση διαφορετικής ερμηνείας μεταξύ των τριών γλωσσικών εκδοχών, υπερισχύει το αγγλικό κείμενο.

Η σημασία των προβλέψεων

Από την εξέταση του πρωτότυπου εγγράφου προκύπτει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν περιορίζεται στον γεωγραφικό καθορισμό μιας θαλάσσιας γραμμής, αλλά περιλαμβάνει επιπρόσθετες προβλέψεις που διέπουν τις σχέσεις των δύο πλευρών.

Η υποχρέωση προηγούμενης διαβούλευσης για νέες συμφωνίες οριοθέτησης με τρίτα κράτη, η δυνατότητα συνεργασίας για την εκμετάλλευση φυσικών πόρων και η εξαίρεση των δύο πρώτων άρθρων από τη διαδικασία τροποποίησης αποτελούν βασικά στοιχεία του περιεχομένου του.

Την ίδια ώρα, το ίδιο το κείμενο δεν επιλύει το ζήτημα της συμβατότητας της οριοθέτησης με ενδεχόμενα δικαιώματα τρίτων κρατών, ούτε περιλαμβάνει αυτοτελή ανάλυση της επήρειας των ελληνικών νησιών.

Οι πρόνοιές του καταγράφουν, επομένως, τις δεσμεύσεις που επιδιώκουν να αναλάβουν μεταξύ τους η Τουρκία και η λιβυκή πλευρά, ενώ η νομική ισχύς των διεκδικήσεών τους έναντι τρίτων κρατών αποτελεί διακριτό ζήτημα από το περιεχόμενο της διμερούς συμφωνίας.

ΠΗΓΗ:https://www.sigmalive.com/news/international/1334367/auto-inai-to-kimeno-toy-toyrkolivikou-mnimonioy-ti-provlepei