26/10/2026
Γράφει η Αλεξία Στούπη*
Η Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε στις 20 Οκτωβρίου, το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 και αυτό στα καθ’ημάς έφερε ξανά στο επίκεντρο την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο. Λίγες ημέρες αργότερα Ελλάδα και Αίγυπτος συμφωνούν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για την επέκταση της μεταξύ τους συμφωνίας. Σε ποια σημεία όμως μπορούν πράγματι να συναντηθούν οι θέσεις της Ελλάδας και της Αιγύπτου;
Η συμφωνία του 2020 ήταν οριστική και δεσμευτική για το τμήμα που οριοθέτησε (περίπου μεταξύ του 26ουκαι του 28ου μεσημβρινού) και μερική ως προς τη γεωγραφική της έκταση, αλλά το ίδιο το κείμενό της συμφωνίας προβλέπει τη δυνατότητα να συνεχιστεί η οριοθέτηση πέρα από τα δύο άκρα της υφιστάμενης γραμμής. Συνεπώς οι σημερινές συζητήσεις αφορούν την επέκταση της ρύθμισης σε περιοχές που έμειναν εκτός.
Γιατί άραγε η οριοθέτηση σταμάτησε περίπου στον 28ο μεσημβρινό; Η συμφωνία του 2020 κάλυψε το τμήμα για το οποίο κατέστη δυνατή η συνεννόηση. Ανατολικότερα η οριοθέτηση συνδέεται με τη Ρόδο, το σύμπλεγμα του Καστελόριζου και τις τουρκικές αξιώσεις για τις θαλάσσιες ζώνες της περιοχής, όσο όμως προχωρούμε γεωγραφικά προς τα ανατολικά ανακύπτει και το επιπλέον ζήτημα των θαλάσσιων οριοθετήσεων σε σχέση με την Κύπρο. Η δυσκολία επομένως δεν αφορά μόνο τη χάραξη μιας γραμμής στον χάρτη, αλλά και τους διαφορετικούς υπολογισμούς των κρατών που εμπλέκονται.
Εδώ έχει σημασία να διαχωρίσουμε δύο πράγματα. Η Αίγυπτος απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως αντίθετο στο Δίκαιο της Θάλασσας και επιζήμιο για τα δικαιώματά της. Το επανέλαβε μάλιστα ο υπουργός Εξωτερικών της στις 23 Οκτωβρίου κατά τη συνάντησή του με τον Τούρκο ομόλογό του στο πλαίσιο της Διάσκεψης R4 στην Κωνσταντινούπολη. Πόσο όμως η στάση αυτή μας επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι η Αίγυπτος έχει ήδη αποδεχθεί μια συγκεκριμένη οριογραμμή προς την περιοχή του Καστελόριζου;
Ούτε η εξομάλυνση των αιγυπτοτουρκικών σχέσεων σημαίνει αναγκαστικά απομάκρυνση της Αιγύπτου από την Ελλάδα. Το Κάιρο διατηρεί στενή συνεργασία με την Αθήνα και ταυτόχρονα συνομιλεί με την Άγκυρα για τη Λιβύη και άλλα περιφερειακά ζητήματα. Αυτή η παράλληλη διπλωματία δείχνει ότι οι σχέσεις των κρατών δεν λειτουργούν ως αποκλειστικές συμμαχίες και πως σύγκλιση σε ένα ζήτημα δεν εξαλείφει διαφορετικές προτεραιότητες σε κάποιο άλλο.
Ως προς τη νομική διάσταση, το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει στα νησιά δικαιώματα σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις. Η επήρειά τους κατά την οριοθέτηση εξετάζεται με βάση τις περιστάσεις κάθε περίπτωσης. Αυτό δεν δικαιολογεί την παράκαμψη των ελληνικών νησιών από το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Άλλωστε, η Ευρωπαϊκή Ένωση επανέλαβε στις 21 Οκτωβρίου ότι το μνημόνιο παραβιάζει δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν παράγει έννομες συνέπειες γι’ αυτά.
Μια νέα ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία θα ενίσχυε τη διμερή συνεργασία και θα μπορούσε να συμβάλει σε μεγαλύτερη σαφήνεια ως προς τις θαλάσσιες ζώνες. Δεν θα έλυνε ωστόσο αυτομάτως τις εκκρεμότητες με τρίτα κράτη. Το ζητούμενο για την ελληνική εξωτερική πολιτική δεν είναι μόνο η επαναβεβαίωση της κοινής αντίθεσης στο τουρκολιβυκό μνημόνιο με την εξασφάλιση δηλώσεων. Η θέση της Αιγύπτου είναι ήδη γνωστή πάνω σε αυτό. Αυτό που έχει σημασία είναι αν αυτή η σύγκλιση μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα, συγκεκριμένη και δεσμευτική συμφωνία. Με άλλα λόγια μέχρι πού θα μπορούσε να φτάσει η ελληνοαιγυπτιακή οριογραμμή και με ποια επήρεια των ελληνικών νησιών; Αυτά είναι τα ζητήματα που θα καθορίσουν την πορεία των επόμενων διαβουλεύσεων.
*Η Αλεξία Στούπη είναι Πολιτικός Επιστήμονας, απόφοιτη της Σχολής Εθνικής Άμυνας (ΣΕΘΑ) και της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης (ΕΣΔΔ), με εξειδίκευση στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και τη Διεθνή Ασφάλεια
ΠΗΓΗ:https://www.militaire.gr/ellinoaigyptiaki-aoz-ti-menei-anoichto-meta-ton-28o-mesimvrino/
