03 Φεβρουάριος 2017
TOY ΧΑΡΑΛΑΜΠΟY Π. ΛΕΙΨΟY
Οι Συνθήκες εγγυήσεως και συμμαχίας, που σκοπό είχαν την προστασία της Κυπριακής Δημοκρατίας και που απαγόρευαν τόσο την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα όσο και με την Τουρκία, καθώς και τη διχοτόμηση της νήσου, είχαν παραβιαστεί από την Τουρκία με βάναυσο τρόπο τον Δεκέμβριο του 1963, όταν η ΤΟΥΡΔΥΚ βγήκε έξω από το στρατόπεδό της και έκανε κοινό μέτωπο με τους Τουρκοκύπριους τρομοκράτες, το 1964 με τους βομβαρδισμούς, και το 1974 με την τουρκική εισβολή.
Τις δύο αυτές Συνθήκες ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας τις είχε καταγγείλει αλλά πολύ γρήγορα είχε υπαναχωρήσει. Η μη επιμονή όμως σε αρχές και η μη ξεκάθαρη στάση σε ένα τέτοιο ουσιώδες θέμα, οδήγησε σε σωρεία νέων άλλων προβλημάτων, νομικών και πολιτικών, που με τα χρόνια έγιναν Γόρδιος Δεσμός για τις νεότερες γενεές.
Βάσει του δόγματος pacta sunt servanda, δικαίως υποστηρίζεται πως οι Συνθήκες πρέπει να γίνονται σεβαστές και να εκτελούνται με καλή πίστη. Το πρόβλημα είναι όμως ότι όταν ένας αρχηγός κράτους αισθάνεται πως κάποια Συνθήκη έχει «αδικήσει» τη χώρα του, μόλις βρεθεί σε θέση ισχύος και μπορεί να επιβάλει με τη δύναμη των όπλων τη θέλησή του, στις εναντίον του κατηγορίες μπορεί να βρει το θράσος και να απαντήσει με τη φράση που εκστόμισε το 1919 ο Καγκελάριος της Γερμανίας Bethmann-Hollweg: «Οι Συνθήκες είναι ένα κομμάτι χαρτί ». Ανεξαρτήτως των καταστροφικών συνεπειών και των πολέμων που ακολουθούν.
Αναμφίβολο είναι ότι η επιβίωση των Συνθηκών εξαρτάται από την ισχύ αυτών που τις επιβάλλουν, τα διεθνή συμφέροντα, τις στρατηγικές, τους πολέμους, τις νέες συμμαχίες και τις μεταβαλλόμενες διεθνείς σχέσεις. Λόγω ισχύος η Τουρκία του Κεμάλ πέτυχε τη μη εφαρμογή της Συνθήκης των Σεβρών και την αντικατάστασή της με τη Συνθήκη της Λωζάννης. Λόγω ισχύος κατόρθωσε κι αναθεώρησε και τη Συνθήκη του Μοντρέ για τα Στενά.
Είναι αλήθεια ιστορική, πως για το Ισλάμ, οι Συνθήκες και οι Συμφωνίες δεν υπογράφονται για να τηρηθούν, αλλά για να απατήσουν τον εχθρό. Πριν επιτεθούν για κατάκτηση της Κύπρου το 1570, οι Τούρκοι παρά το γεγονός ότι είχαν υπογράψει μια «Συμφωνία Φιλίας και μη Επιθέσεως» με τη Βενετία, δεν δίστασαν να μην την τηρήσουν και, μάλιστα, ύστερα από συμβουλή του μουφτή Eboy-Sououd, που είπε στον Σελίμ τον Μέθυσο ότι οι συνθήκες με τους χριστιανούς δεν έχουν καμιάν αξία.
Τις συνθήκες, οι Τούρκοι, ακόμα και τις πιο ισορροπημένες, τις υπογράφουν και τις σέβονται μέχρι τη στιγμή που παύουν να τους εξυπηρετούν. Το παράδειγμα της Λωζάννης είναι μια αναμφισβήτητη απόδειξη. Στα πρώτα χρόνια της εξουσίας του ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ήταν υπέρ της θεωρίας «μηδέν πρόβλημα με τους γείτονές μας» (Komsularla s?f?r sorun politikas?). Μόλις είχε σταθεροποιήσει τη θέση του, και τη στρατιωτική ισχύ της χώρας του, τα πράγματα για τον Τούρκο Πρόεδρο είχαν τόσο αλλάξει, που μέχρι και τη Συνθήκη της Λωζάννης έχει αμφισβητήσει, επειδή «δεν είναι ένα ιερό κείμενο» κι έτσι εξέφρασε τη θέλησή να εργαστεί για τροποποίησή της για κάτι το καλύτερο (Daha iyisine sahip olmak icin cal?sacag?z).
Αυτή η στάση της Τουρκίας πρέπει σοβαρά να μας προβληματίσει και όταν βρεθεί, αν βρεθεί, λύση. Το παράδειγμα των κατοίκων των νήσων Ίμβρου και Τενέδου, για τις οποίες η Συνθήκη της Λωζάννης είχε προβλέψει ακόμα και κάποια σχετική αυτονομία, πρέπει πολύ να μας προβληματίσει. Η Ίμβρος κατά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο εκατοικείτο από έναν πληθυσμό 100 τοις εκατόν ελληνικό, ενώ σήμερα στο νησί αυτό κατοικούν περίπου 9000 Τούρκοι και περίπου 300 Έλληνες.
Στην Τένεδο σήμερα δεν έχουν απομείνει παρά καμιά εικοσαριά άτομα. Χρειάζεται μήπως ν’ αναφερθούμε στους Έλληνες της Κωνσταντινούπολης; Στη μη τήρηση της καταπαύσεως του πυρός κατά τη διάρκεια της εισβολής; Στον μη σεβασμό της Συμφωνίας που είχε υπογραφεί στις 2 Αυγούστου στη Βιένη; Στην καταπάτηση της Συμφωνίας των Τεσσάρων Σημείων του 1977 και τις άλλες που ακολούθησαν;
Εκτός από την εισβολή της στην Κύπρο, με την εισβολή της στη Συρία η Τουρκία δεν έχει επίσης παραβιάσει τη Συνθήκη της Λωζάννης και ιδιαίτερα την παράγραφο 2 του άρθρου 13 που οριοθετεί τα σύνορά της με τη Συρία; Όλα τα πιο πάνω αναφερόμενα και πολλά άλλα ακόμη, μπορούν να συμβούν, στους Ελληνοκυπρίους, οι οποίοι θα υπάγονται στην «τουρκοκυπριακή διοίκηση», αν τα δικαιώματά τους δεν κατοχυρωθούν και μάλιστα με δρακόντειους νόμους και εγγυήσεις.
Πολλά παραδείγματα Συνθηκών έχει η Ιστορία να δείξει που έχουν παραβιαστεί. Κλασικό παράδειγμα, η Συνθήκη των Βερσαλλιών του 1919, η οποία έθετε τέρμα στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο ανάμεσα στην Αντάντ και τη Γερμανία. Όπως η Τουρκία χρησιμοποίησε την παρουσία των Τουρκοκυπρίων για να κατακτήσει ένα μέρος της νήσου, το ίδιο και ο Χίτλερ πριν εισβάλει σε όλη την Τσεχοσλοβακία, είχε χρησιμοποιήσει τους γερμανόφωνους κατοίκους της Σουδητίας, για να επιβάλει τις εδαφικές της επιδιώξεις.
Η αντίδραση του Άγγλου Πρωθυπουργού Τσάμπερλεν όταν ο Γερμανός δικτάτορας διεκδικούσε τη Σουδητία ήταν η αναζήτηση «λύσεων», αλλά εις βάρος του τσεχοσλοβακικού κράτους. Κι ο Τσάμπερλεν, που φοβόταν όπως λέγεται τα αεροπλάνα, πήρε για πρώτη φορά ένα αεροπλανάκι και πήγε για να συναντήσει τον Χίτλερ στο άντρο του, ψάχνοντας για συμβιβασμό, πράγμα που έγινε με την υπογραφή της συμφωνίας του Μονάχου: της άνανδρης περιβόητης συμφωνίας του «κατευνασμού», αποδεχόμενος έτσι την προσάρτηση της Σουδητίας στη Γερμανία, φεύγοντας με την κρυφή ελπίδα πως ο συνομιλητής του είχε χορτάσει μ’ αυτά που επήρε.Η απάθεια όμως τούτη δεν εμπόδισε τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Για τις αγριότητες και τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξε στην Κύπρο, για την παραβίαση των Συνθηκών και για την περιφρόνηση του διεθνούς δικαίου, έπρεπε η Τουρκία να είχε παρουσιαστεί σε ένα διεθνές δικαστήριο όπως η Γερμανία στη Νυρεμβέργη. Σε ένα τέτοιο δικαστήριο έπρεπε να είχε λογοδοτήσει για την κατοχή, την εθνοκάθαρση, τον εποικισμό, τις αποζημιώσεις που έπρεπε να καταδικαστεί να πληρώσει για τον σφετερισμό των ελληνικών περιουσιών εδώ και 42 τώρα χρόνια, και όχι για να «συνομιλήσει» και τελικά να πάρει για το 18% των μουσουλμάνων κατοίκων της νήσου το 28,2% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας, το οποίο οι Τούρκοι βρίσκουν μάλιστα πως είναι και… «ολίγο».
Αν λάβουμε υπ’ όψιν μας, εκτός από την ανανέωση της Συνθήκης εγγυήσεως -στη διατήρηση της οποίας η Τουρκία παραμένει άκαμπτη- το 49,6% ακτογραμμής που παραχωρείται στην «τουρκοκυπριακή διοίκηση» και τις διάφορες άλλες παραχωρήσεις, το ερώτημα που τίθεται είναι: Tι απομένει στα 82 τοις εκατόν του ελληνικού πληθυσμού της Κύπρου;
Την πραγματική ειρήνη και την αρμονική συμβίωση των κατοίκων της Κύπρου σε αυτό το νησί, μόνο μια δίκαιη ισορροπημένη λύση θα εξασφαλίσει. Παράλογες φράσεις Τούρκων φανατικών, όπως «χύσαμε αίμα» και τέτοια, δεν οδηγούν σε λύσεις άξιες ν’ αντέξουν στον χρόνο. Οι λίγες σταγόνες αίματος των τουρκικών επιθετικών δυνάμεων της εισβολής, μια μικρή σταγόνα αίματος είναι, σε σύγκριση με το αίμα που χύσανε τόσοι Ελληνοκύπριοι αθώοι υπερασπιστές της γης τους και της τιμής τους το ’74, και σε σύγκριση με τους ποταμούς αιμάτων που έχυσαν οι Έλληνες πρόγονοί μας, οι οποίοι με τον πολιτισμό τους έδωσαν φτερά στο φως του ήλιου στην Κύπρο.
Η ιστορία έχει αποδείξει πως οι ολοκληρωτικές νίκες ή οι ολοκληρωτικές ήττες είναι πρόσκαιρες και πάντα σε νέους πολέμους οδηγούν. Πολέμους των οποίων τα αποτελέσματα δεν είναι πάντα αυτά που προσδοκούν οι… «αήττητοι».
*ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Π. ΛΕΙΨΟΣ
Επίτιμος δικηγόρος στη Γαλλία. Δίδαξε το δημόσιο δίκαιο στο πανεπιστήμιο του Οράν. Είναι διδάκτωρ κράτους διεθνούς δικαίου καθώς και συνταγματικού δικαίου (διατριβές για το διεθνές και συνταγματικό πρόβλημα της Κύπρου), διπλωματούχος 3ου κύκλου στη σύγχρονη Ιστορία, εγκληματολογικών επιστημών και δημοσιογραφίας, γαλλικών πανεπιστημίων
