07/01/2018
Γράφει η Φανούλα Αργυρού*
ΤΙ ΕΛΕΓΑΝ ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΣΤΟ ΛΟΝΔΙΝΟ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ, ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΜΕΝΑ ΕΓΓΡΑΦΑ
Τελικά η κυβέρνηση αποδέσμευσε ένα από τους δύο φακέλους που είχε προσωρινά επανα-δεσμεύσει στις 13 Δεκεμβρίου 2017 πριν την πρόσφατη αποδέσμευση εγγράφων στις 29 Δεκεμβρίου 2017. Ο φάκελος αυτός περιλαμβάνει τα πρακτικά και τις διαδικασίες δύο επισκέψεων στο Λονδίνου Τούρκων Πρωθυπουργών, του Τουργκούτ Οζάλ το 1986 και του Σουλειμάν Ντεμιρέλ το 1992. (Παραμένει δεσμευμένος προσωρινά ο δεύτερος φάκελος που επαναδεσμεύθηκε προσωρινά, και αφορά τον Γιώργο Βασιλείου).
Επίσκεψη Τουργκούτ Οζάλ στο Λονδίνο Φεβρουάριος 1986
Τον Οκτώβριο του 1985 και αφού προηγήθηκε τον Φεβρουάριο του 1985 η επίσκεψη του τότε Υπ. Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας Sir Geoffrey Howe στην Τουρκία, η βρετανική κυβέρνηση αποφάσισε ότι ήταν καιρός να καλούσαν για επίσημη επίσκεψη στο Λονδίνο τον Τούρκο Πρωθυπουργικό Τουργκούτ Οζάλ. Η επίσκεψη, η πρώτη Τούρκου Πρωθυπουργού από το 1952, πραγματοποιήθηκε μεταξύ 17 – 20 Φεβρουαρίου 1986. Τον Οκτώβριο δε του 1985 η Βρετανίδα Πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ έστειλε μήνυμα στον Τ. Οζάλ διαμηνύοντας του πως «συμμεριζόμαστε τις απόψεις σας για την σημασία για την Δυτική Ευρώπη μιας δυνατής Τουρκίας . Το Ηνωμένο Βασίλειο έπαιξε ηγετικό ρόλο στις προσπάθειες να καλυτερεύουν οι σχέσεις Ευρωπαϊκής Κοινότητας με την Τουρκία και για την αναζωογόνηση της Συμφωνίας Σύνδεσης».
Πλήρης ένταξη Τουρκίας στην ΕΟΚ
Η ξεκάθαρη προσδοκία του Τουργκούτ Οζάλ όπως την εξέφρασε ο ίδιος προτού επισκεφθεί το Λονδίνο σε συνέντευξή του στην τουρκική εφημερίδα Τσουμχουριέτ στις 16 Ιανουαρίου 1986, ήταν η πλήρης ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα. Και σύμφωνα με την βρετανική πρεσβεία στην Άγκυρα (14.2.1986) ο Οζάλ βρισκόταν κάτω από έντονη πίεση από τον βιομηχανικό κόσμο στην Τουρκία για γρήγορη αίτηση για ένταξη της Τουρκίας στην Οικονομική Κοινότητα.
Μεταξύ των θεμάτων που συζήτησε η Βρετανίδα Πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ με τον Τ. Οζάλ στις 18 Φεβρουαρίου 1986 ήταν το Αιγαίο, τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Τουρκία, μεγάλα εμπορικά συμβόλαια περιλαμβανομένης και γέφυρας του Βοσπόρου αλλά και πωλήσεις αμυντικών ειδών, όμως και το Κυπριακό. Ο Οζάλ ήταν με την εντύπωση ότι οι Ελληνοκύπριοι όπως και η Ελλάδα δεν ήθελαν λύση, αλλά η Θάτσερ διαφώνησε σ΄ αυτό λέγοντας ότι οι Ελληνοκύπριοι δεν ήθελαν νομιμοποίηση της διχοτόμησης στην Κύπρο. Αλλά, αν είχαν τα πράγματα όπως τα έβλεπε (ο Οζάλ) τότε ακόμα περισσότερο έπρεπε να ενθαρρυνθεί ο Ντενκτάς να φανεί λογικός και να δεχθεί τις προτάσεις του ΓΓ του ΟΗΕ. Και η πίεση πάνω στην ελληνοκυπριακή πλευρά θα αυξανόταν αν και η Τουρκία έδειχνε κάποια ελαστικότητα δεχόμενη αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων.
Η Ομοσπονδία εφαρμόζεται ντε φάκτο – ελκυστική ιδέα τα δύο κράτη
Σε ξεχωριστή συνάντηση, όμως, με την Βαρόνη Γιάνγκ που προηγήθηκε της συνάντησής του με την Πρωθυπουργό, ο Οζάλ παρέμεινε ανένδοτος όσον αφορά το Κυπριακό. Είπε ότι όλοι ανέμεναν από την Τουρκία να βοηθήσει ενθαρρύνοντας τον Ντενκτάς για λύση όμως κανένας δεν του είχε υποδείξει ικανοποιητικά ότι πίεζαν πραγματικά και τους Έλληνες και Ελληνοκύπριους για λύση. Τότε η Βαρόνη του είπε ότι οι ίδιοι (Βρετανοί) πίεζαν εξίσου σκληρά και τους Έλληνες για λύση και δεν έπρεπε να νομίζει ότι οι πιέσεις ήσαν μονόδρομος. Οι Έλληνες εξάλλου πιέστηκαν να δεχθούν την ομοσπονδιακή λύση. Ο Οζάλ όμως παρέμεινε αμετάκλητος και απάντησε ότι η ομοσπονδιακή λύση ήδη εφαρμοζόταν ντε φάκτο.
Το Φόρειν ΄Οφις στις 17 Φεβρουαρίου 1986 ενημερώνοντας τον ιδιωτικό γραμματέα της Πρωθυπουργού, για την συνάντηση Οζάλ με την Βαρόνη Γιάνγκ, επισήμανε και τα εξής ενδιαφέροντα:
«Εν πάση περιπτώσει, η Πρωθυπουργός ίσως να ενδιαφέρεται να γνωρίζει ότι ο Οζάλ πιθανόν να σκέφτεται ως ελκυστική ιδέα τη μετατροπή του στάτους κβο σε δύο ξεχωριστά κράτη. Θα βοηθήσει αν η Πρωθυπουργός μπορεί να τον πείσει ότι η αλήθεια είναι πως παρόλο που η παρούσα κατάσταση παρέχει μέτρια ευημερία, επιφέρει βαρύ οικονομικό κόστος στην ΕλληνοΚυπριακή Κυβέρνηση και την εμποδίζει από το να συνεχίζει την γνωστή εμπορική ικανότητά της πετυχαίνοντας όλα τα αποτελέσματα που θα μπορούσε να είχε με μια Ενωμένη Ομόσπονδη Κύπρο. Επιπρόσθετη πίεση πάνω τους προκαλείται και από το γεγονός ότι η διχοτόμηση τους αρνείται μέρος του φυσικού τους εδάφους, που εμποδίζει την ενότητα και αφήνει τα τουρκικά στρατεύματα να έχουν στην κατοχή τους μέρος της Κύπρου. Θα είναι ζημιογόνο αν ο Οζάλ φύγει με την ιδέα ότι εμείς με οποιοδήποτε τρόπο δεχόμαστε την δική του ανάλυση».
Συνάντηση Βρετανού πρωθυπουργού Τζον Μέιτζορ με Τούρκο Πρωθυπουργό Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ 23 Νοεμβρίου 1992
Από τα πρακτικά της επίσημης επίσκεψης στο Λονδίνο στις 23 Νοεμβρίου 1992, του επόμενου Τούρκου Πρωθυπουργού Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ (ο Ντεμιρέλ ανέλαβε Πρωθυπουργός στις 20.11.1991) καταγράφονται τα ακόλουθα.
Ευχαριστίες για την βρετανική βοήθεια
Στην συνάντηση του Βρετανού Πρωθυπουργού Τζον Μέιτζορ με τον Τούρκο ομόλογό του Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ ο τελευταίος εξέφρασε τις ανησυχίες του για την πιθανότητα στρατιωτικής σύρραξης στο Κοσσυφοπέδιο, η Τουρκία ήθελε να βοηθήσει και τα Ηνωμένα Έθνη έπρεπε να επέμβουν κτλ. και κατά την διάρκεια του γεύματος προς τιμή του, ευχαρίστησε την Βρετανία για την βοήθεια που προσέφερε της Τουρκίας για τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και εξήρε ιδιαίτερα το ρόλο του Βρετανού Υπουργού Εξωτερικών. « Οι σχέσεις Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου ήσαν “beautiful” (είπε). Υπήρχαν πολλά πράγματα που μπορούσαν να κάνουν μαζί για την ειρήνη και ευημερία…».
«Πιο πολεμοχαρείς (bellicose) κυβερνήσεις σε Λευκωσία και Αθήνα;»
Αναφορικά με την Κύπρο, ο Υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας, Ντάγκλας Χέρτ, είπε ότι ανησυχούσαν γιατί ο δεύτερος γύρος των συνομιλιών είχε διακοπεί. Τα Ηνωμένα Έθνη και οι κυβερνήσεις Ελλάδας, Τουρκίας και Κύπρου ήθελαν μια διευθέτηση αλλά ο Ντενκτάς δεν ήταν διατεθειμένος να κάνει υποχωρήσεις και υπήρχε ο κίνδυνος η διεθνής κοινότητα να τον θεωρεί εκείνο ως το κύριο εμπόδιο για μια λύση. Δεν μπορούσαν να αφήσουν τα πράγματα όπως είχαν, μπορούσαν μια μέρα να αντιμετωπίσουν πιο πολεμοχαρείς (bellicose) κυβερνήσεις στην Λευκωσία και Αθήνα. Το Λονδίνο είχε φέρει ένσταση στην διασύνδεση μεταξύ της προόδου στο Κυπριακό με την πρόοδο της τουρκικής σχέσης με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα αλλά έπρεπε να αναγνωριστεί ότι στη πραγματικότητα η διασύνδεση υπήρχε και όχι μόνο σε σχέση με την Ελλάδα. Επομένως οτιδήποτε μπορούσε να κάνει η Τουρκία για να προχωρήσει η πρόοδος στο Κυπριακό θα βοηθούσε.
«Διαφορετική φυλή οι Τουρκοκύπριοι»
Είπε ο Ντεμιρέλ: « H Τουρκία πλήρωνε αρκετά για την ένοπλη παρουσία της στη Βόρεια Κύπρο και για την χρηματοδότηση του ελλείμματος στο Τουρκικό Κράτος στην Κύπρο. Η Τουρκία υπέφερε και υπέφεραν επίσης και οι 150,000 Τουρκοκύπριοι. Κανένας, εκτός της Τουρκίας δεν τους αναγνώρισε. Ήσαν απομονωμένοι Γι΄ αυτό η Τουρκία ήθελε μια διευθέτηση αλλά όχι μια διευθέτηση που απλά θα δημιουργούσε μεγαλύτερα προβλήματα μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας. Το γεγονός ήταν ότι είχε εξασφαλιστεί η ειρήνη με την τουρκική στρατιωτική παρουσία που ενέργησε ως αποτρεπτική δύναμη. Στις διαπραγματεύσεις ο Ντενκτάς είχε ελαττώσει τις απαιτήσεις του κάτω του 30 τοις εκατόν στο εδαφικό. Ο ΓΓ του ΟΗΕ είχε προτείνει το 28.4 τοις εκατόν της νήσου για τους Τούρκους. Ο Ντενκτάς είχε υποδείξει ότι θα δεχόταν διευθέτηση στο 29 τοις εκατόν συν. Αν μπορούσαν να συμφωνήσουν στο συνταγματικό, τότε ο Ντενκτάς θα επανερχόταν στο χάρτη και θα μοίραζαν τη διαφορά μεταξύ 28.4 τοις εκατόν και 29.1 τοις εκατόν. Δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι οι Τουρκοκύπριοι ήσαν μια διαφορετική φυλή (different race) με διαφορετική γλώσσα από τον υπόλοιπο (πληθυσμό) στο νησί. Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, της Τσεχοσλοβακίας και Γιουγκοσλαβίας ήταν δύσκολο να τους πείσει ένας ότι πρέπει να ζήσουν μαζί με τον υπόλοιπο πληθυσμό στην Κύπρο. Αλλά αν η Τουρκία δεν πίεζε το Ντενκτάς, δεν θα διαπραγματευόταν καθόλου. Ήταν παράλογο (unreasonable) για τον κ. Βασιλείου να αναμένει μια συμφωνία πριν τις εκλογές του. Θα πρέπει να δούμε τι γίνεται μετά τις εκλογές».
Ο Βρετανός Υπ. Εξωτερικών του απάντησε ότι όλα αυτά καλά, αλλά ο κ. Βασιλείου χρειαζόταν κάποια κατανόηση…
Ο Βρετανός Πρωθυπουργός επεσήμανε ότι τα αποτελέσματα αποτυχίας θα ήσαν άσχημα. Μπορούσε ο Ντεμιρέλ να υποστηρίξει τις Ιδέες του ΓΓ του ΟΗΕ; Ο Ντεμιρέλ είπε ότι ο Ντενκτάς δεχόταν το 91 τοις εκατόν των Ιδεών του ΓΓ για να προσθέσει , όμως, ο Βρετανός Πρέσβης στην Άγκυρα Τζόν Γκούλτεν (John Goulden που παρευρέθηκε) ότι ο Ντενκτάς τις δεχόταν ως ‘βάση’ για διαπραγμάτευση . Ανακεφαλαιώνοντας στο θέμα του Κυπριακού ο Βρετανός Πρωθυπουργός τόνισε ότι θα ήταν πολύ δύσκολο να κρατηθεί η Ευρωπαϊκή Κοινότητα εκτός του Κυπριακού καθώς προχωρούσε προς μια κοινή εξωτερική πολιτική πάνω σε πολλά θέματα και κάλεσε αμφοτέρους τους Υπουργούς Εξωτερικών (Βρετανίας/Τουρκίας) να κρατήσουν τις επαφές τους. (Ο τότε Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών ήταν ο Χικμέτ Σετίν).
Σημείωση 1) Το 1990 παραιτήθηκε από Πρωθυπουργός η Μάργκαρετ Θάτσερ και ανέλαβε Πρωθυπουργός ο Τζόν Μέιτζορ και Υπουργός Εξωτερικών και Κοινοπολιτείας ανέλαβε ο Ντάγκλας Χέρτ.
Σημείωση 2) Οι Ιδέες του ΓΓ του ΟΗΕ που δεχόταν κατά το 91% ο Ραούφ Ντενκτάς (κατά τον Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ) ήσαν οι συνομόσπονδες ‘Ιδέες Γκάλι’ του Απριλίου του 1992.
*Ερευνήτρια/δημοσιογράφος
Πρώτη δημοσίευση: ΣΗΜΕΡΙΝΗ 7 Ιανουαρίου 2018
https://tanea-diaspora.net/2018/01/07/οζάλ-1986-η-ομοσπονδία-εφαρμόζεται-ντε-φά/
