Αδειάζει η κλεψύδρα. ΟΙ ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΞΑΓΩΓΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΔΙΟ «ΑΦΡΟΔΙΤΗ»

Print Friendly, PDF & Email

30 Δεκέμβριος 2018, 18:03

Του Θεόδωρου Τσακίρη

ΟΙ ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΞΑΓΩΓΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟ ΑΠΟ ΤΟ ΠΕΔΙΟ «ΑΦΡΟΔΙΤΗ»

Η ΜΗ ΕΞΑΓΩΓΗ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΘΑ ΑΠΟΝΕΥΡΩΣΕΙ ΤΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΩΝ ΤΡΙΜΕΡΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ-ΑΙΓΥΠΤΟΥ

1. Λόγω της αδράνειας που επικράτησε μετά το 2015, οι εταιρείες έχουν κολλήσει τη Λευκωσία «με την πλάτη στον τοίχο», απαιτώντας αντιστροφή των ποσοστών κατανομής επί των προβλεπόμενων κερδών

2. Η κυβέρνηση Αναστασιάδη γνωρίζει ότι, μόνο εάν υπάρξει συμφωνία επί της αναδιαπραγμάτευσης του συμβολαίου του 2008, θα υπάρξει τελική εμπορική συμφωνία πώλησης του αερίου προς το τερματικό του Ίντκου

Η υπογραφή τον Σεπτέμβριο του 2018, της Διακυβερνητικής Συμφωνίας για την κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου μεταξύ της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΚΔ) και της Αιγύπτου, όπως και η αναμενόμενη υπογραφή της 4μερούς Διακυβερνητικής τον Φεβρουάριο του 2019 για τον EastMed, αποτελούν θετικές εξελίξεις για τον ενεργειακό σχεδιασμό της Λευκωσίας. Η συμφωνία με την Αίγυπτο είναι η πρώτη συμφωνία αυτού του είδους που έχει υπογράψει η Κυπριακή Δημοκρατία ή οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως δυνητικός εξαγωγός υδρογονανθράκων προς μιαν άλλη χώρα, αν και το ιδιάζον της εν λόγω συμφωνίας είναι ότι ο τελικός καταναλωτής του αερίου δεν θα είναι η αντισυμβαλλόμενη χώρα, που έχει ήδη καταστεί εκ νέου εξαγωγός αερίου μετά την ταχύτατη ανάπτυξη του Ζόρ.

Η Συμφωνία αυτή, όπως κάθε άλλη Διακυβερνητική αυτού του είδους, δημιουργεί ένα πλαίσιο νομικών, ρυθμιστικών και αδειοδοτικών κανόνων, που θα διευκολύνει την υλοποίηση του έργου, αλλά δεν υπάρχει τίποτε στο έγγραφο που υπέγραψε ο κ. Λακκοτρύπης, το οποίο να εγγυάται την κατασκευή του αγωγού ή να κατοχυρώνει τον ρόλο της Κυπριακής Δημοκρατίας ως εξαγωγού φυσικού αερίου προς την Ε.Ε. Άλλωστε, από τη στιγμή κατά την οποία το αέριο θα πωλείται από την κυπριακή πλευρά στην πλατφόρμα παραγωγής που θα βρίσκεται εντός της Κυπριακής ΑΟΖ, η δυνατότητα της Λευκωσίας να επηρεάσει το πού θα καταλήξει το φυσικό αέριο, αφού αυτό υγροποιηθεί στην Αίγυπτο, μειώνεται δραματικά.

Αποφάσεις με εμπορικά κριτήρια

Από την άποψη αυτή είναι ανακριβές να λέμε ότι όλο το φυσικό αέριο του πεδίου «Αφροδίτη» θα ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια της Ένωσης διαφοροποιώντας τις πηγές αλλά και τις οδεύσεις εισαγωγής της Ε.Ε. Κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί μόνο εν μέρει και θα εξαρτηθεί κατά κύριο λόγο από τις αποφάσεις εκείνων των εταιρειών που θα υγροποιούν το φυσικό αέριο στο αιγυπτιακό τερματικό του Ίντκου. Οι αποφάσεις αυτές θα είναι κατά κύριο λόγο εμπορικές, οπότε το υγροποιημένο αέριο θα καταλήξει εκεί όπου το αντίτιμο θα είναι υψηλότερο και αυτό κατά κύριο λόγο είναι εκτός Ευρώπης.

Το ίδιο ακριβώς θα ισχύσει εάν η Exxon προχωρήσει με την άδεια της Λευκωσίας στην κατασκευή τερματικού υγροποίησης, εφόσον φυσικά πρώτα βρει τα περίπου 10 Τρις Κυβικά Πόδια (ΤΚΠ) αερίου που απαιτούνται για να καταστεί βιώσιμη μια τέτοια επιλογή. Για να έχουμε μια συγκριτική τάξη μεγέθους, τα 10 ΤΚΠ είναι 2,5 φορές μεγαλύτερα από αυτά που υπάρχουν στο πεδίο «Αφροδίτη».

Οι επιλογές

Η Διακυβερνητική Συμφωνία με την Αίγυπτο, που ήρθε σχεδόν 3,5 χρόνια μετά το αρχικό μνημόνιο συνεργασίας που υπέγραψαν οι Υπουργοί Ενέργειας των δύο κρατών τον Φεβρουάριο του 2015, αποτελεί παραδοχή από την πλευρά της κυβέρνησης Αναστασιάδη ότι η μοναδική αξιόπιστη εμπορική επιλογή για την εκμετάλλευση του αερίου της «Αφροδίτης» βρίσκεται στην Αίγυπτο. Αυτό δεν ίσχυε πάντοτε. Η Αίγυπτος ήταν μια από τις επιλογές, όχι η μοναδική βιώσιμη επιλογή εμπορικής αξιοποίησης για το κυπριακό αέριο. Αυτό είχε καταστεί σαφές ήδη από το 2015, όταν το Κάιρο αποφάσισε να τερματίσει την υγροποίηση αερίου και στα δύο τερματικά υγροποίησης στην Νταμιέττα και το Ίντκου, απόφαση που άρχισε ήδη να αντιστρέφει.

Η εμπορική ευκαιρία ήταν προφανής ιδίως σε ό,τι αφορά τη δυνατότητα ενός αγωγού από την «Αφροδίτη» στο τερματικό της Νταμιέττα, που απέχει μισή απόσταση από το αντίστοιχο του Ίνκτου, μειώνοντας το αντίστοιχο κόστος κατασκευής του υποθαλάσσιου αγωγού διασύνδεσης στο μισό, υπολογιζόμενο στα 500-600 εκατομμύρια. Πέραν αυτού, το μέγεθος της παραγωγής από το πεδίο «Αφροδίτη» θα μπορούσε να καλύψει τη συνολική δυναμικότητα του τερματικού στην Νταμιέττα σε βάθος 20 ετών, κάτι που δεν ισχύει με τον Ίντκου, το οποίο, για να γεμίσει, χρειάζεται να διασφαλίσει αέριο από τη β’ φάση ανάπτυξης του ισραηλινού πεδίου Λεβιάθαν.

Γιατί «όχι» η Νταμιέττα

Δυστυχώς πλέον η επιλογή αυτή είναι μη-υλοποιήσιμη, καθώς σύμφωνα με δημοσιεύματα του αιγυπτιακού Τύπου τον περασμένο Σεπτέμβριο, η αιγυπτιακή κυβέρνηση έδωσε την άδειά της στην ΕΝΙ και τις εταιρείες που αναπτύσσουν το Ζορ να υγροποιήσουν αρχικά μικρές ποσότητες αερίου από την παραγωγή του Ζορ στην Νταμιέττα μεγέθους 2 Δις Κυβικών Μέτρων/Έτος (ΔΚΜ/Ε). Αυτά τα 2 ΔΚΜ/Ε αντιστοιχούν στο 29% της δυναμικότητας του τερματικού.

Τα υπόλοιπα θα έρθουν κατά πάσα πιθανότητα από τα 6,4 ΔΚΜ/Ε της συμφωνίας που υπέγραψαν με την αιγυπτιακή Dolphinous τον Φεβρουάριο του 2018 οι Noble & Delek για την εξαγωγή αερίου από την α’ φάση παραγωγής του Λεβιάθαν, που θα ξεκινήσει στα τέλη του 2019. Ποσότητες θα συμπληρωθούν από τη β’ φάση παραγωγής του Ταμάρ που θα ξεκινήσει το 2020. Για την ταχεία υλοποίηση του έργου, οι Noble & Delek, που ελέγχουν παράλληλα και την πλειοψηφία της «Αφροδίτης», αγόρασαν και αντιστρέφουν τη ροή του αγωγού EMG, που συνδέει το Ελ-Αρίς με την Ασκελόν, μέσω του οποίου έως το 2011 το Ισραήλ εισήγαγε το 40% των αναγκών του σε φυσικό αέριο από την Αίγυπτο.

Ένας άλλος παράγοντας, που ενδεχομένως να ευθύνεται για το ότι η επιλογή προς την Νταμιέττα δεν θεωρήθηκε ελκυστική για την κυβέρνηση Αναστασιάδη, ίσως να σχετίζεται με την «ιδιόμορφη» θέση της Shell στην επιδιωκόμενη τριγωνική συμφωνία ανάμεσα στην Αίγυπτο, την Κύπρο και τις εταιρείες που εκμεταλλεύονται την «Αφροδίτη». Η Shell, στην οποία η κυβέρνηση Αναστασιάδη έδωσε το 35% της κοινοπραξίας της «Αφροδίτης» τον Ιανουάριο του 2016, δεν έχει δυναμικότητα υγροποίησης στην Νταμιέττα, αλλά ελέγχει το 35% της δυναμικότητας στο Ίντκου και το 35% της παραγωγής της «Αφροδίτης». Θα είναι δηλαδή και πωλητής και αγοραστής του κυπριακού αερίου κερδίζοντας και από τα δύο.

Τρύπιο καλάθι για τη Λευκωσία

Και η Λευκωσία, τι ακριβώς θα κερδίσει; Μα την πλειοψηφία των εσόδων από την πώληση του αερίου, θα απαντούσε κάποιος σκεπτόμενος λογικά. Η απάντηση ίσως να είναι λίγο πιο «πολύπλοκη».

Εκτός από το να κερδίσει διπλά από την όποια συμφωνία, η Shell ηγείται μαζί με την Noble & τη Delek των προσπαθειών αναδιαπραγμάτευσης της συμφωνίας του 2008, απαιτώντας να αντιστραφούν υπέρ της κοινοπραξίας τα αρχικά ποσοστά κατανομής κέρδους από τις πωλήσεις αερίου. Η συμφωνία του 2008 μπορεί να είχε πολλά στραβά, αλλά είχε και ένα μεγάλο καλό, καθώς θα έδινε περίπου το 65% των εσόδων από τα καθαρά κέρδη που θα προέκυπταν στη Λευκωσία και μάλιστα από το πρώτο σεντ.

Λόγω της κυβερνητικής αδράνειας, που επικράτησε στη Λευκωσία μετά το 2015, οι εταιρείες έχουν πλέον «κολλήσει» τη Λευκωσία «με την πλάτη στον τοίχο», απαιτώντας αντιστροφή των ποσοστών κατανομής επί των προβλεπόμενων κερδών, έτσι ώστε το κρατικό μερίδιο να μειωθεί στο 35%. Αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό από την οποιαδήποτε κυπριακή κυβέρνηση, αλλά πλέον η κλεψύδρα έχει αρχίσει να αδειάζει και να μην αμφιβάλλει κανείς ότι οι Noble/Delek προτιμούν να γεμίσουν τα 7/10 και του Ίντκου με το δικό τους αέριο από το Ισραήλ, περιορίζοντας δραματικά την κυπριακή συμμετοχή στο δεύτερο αιγυπτιακό τερματικό.

Μια κατά το δυνατόν ισομερής ανακατανομή των ποσοστών καταμερισμού εσόδων που θα δίνει στη Λευκωσία τον πλήρη έλεγχο της εκτέλεσης του συμβολαίου και της τήρησης των χρονοδιαγραμμάτων του θα μπορούσε να περιγράψει το πλαίσιο ενός έντιμου και αμοιβαίως αποδεκτού συμβιβασμού, ο οποίος ωστόσο φαίνεται να αργεί. Οι διαπραγματεύσεις θα έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί έως τα τέλη του 2018, όπως έλεγε η κυβέρνηση τον περασμένο Αύγουστο, αλλά κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να είναι εφικτό.

Η κυβέρνηση Αναστασιάδη γνωρίζει ότι μόνο εάν υπάρξει συμφωνία επί της αναδιαπραγμάτευσης του συμβολαίου του 2008, θα υπάρξει τελική εμπορική συμφωνία πώλησης του αερίου προς το τερματικό του Ίντκου και μόνο τότε θα έχει αξία η Διακυβερνητική που υπεγράφη. Την ίδια ώρα, ωστόσο, που η Λευκωσία αντιμετωπίζει αυτές τις περιπλοκές, έχει επανέλθει στο προσκήνιο η διεκδίκηση του Ισραήλ επί ενός αδιευκρίνιστου ποσοστού επί των αποθεμάτων της «Αφροδίτης» που χρονίζει από το 2013 και μπορεί να καθυστερήσει ακόμη περισσότερο την εξέλιξη της όλης διαπραγμάτευσης. Ούτε επί του συγκεκριμένου φαίνεται να έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος.

Στενά περιθώρια
Ο χρόνος που διαθέτει η Λευκωσία είναι περιορισμένος και αυτό λειτουργεί επιβαρυντικά

Η αναδιαπραγμάτευση του συμβολαίου Λευκωσίας-Εταιρειών είχε καταστεί αναπόφευκτη -αν όχι επιβεβλημένη- μετά από τόσες πολυετείς καθυστερήσεις στην πορεία ανάπτυξης του πεδίου, για τις οποίες ευθύνονται η διακυβέρνηση Χριστόφια και πρωτίστως οι διακυβερνήσεις Αναστασιάδη. Η «Αφροδίτη» ανακαλύφθηκε το 2011, πιστοποιήθηκε το 2013 και στην καλύτερη περίπτωση θα παραγάγει αέριο το 2023. Το Ταμάρ ανακαλύφθηκε το 2009 και παρήγαγε αέριο το 2013. Το Ζορ ανακαλύφθηκε το 2015 και στα τέλη του 2017 ξεκίνησε η παραγωγή του, με αποτέλεσμα η Αίγυπτος να εκμηδενίσει τις εισαγωγές της δύο χρόνια νωρίτερα του προβλεπομένου.

Ο χρόνος που διαθέτει η Λευκωσία είναι περιορισμένος και αυτό λειτουργεί επιβαρυντικά για την ίδια και τα διαπραγματευτικά της περιθώρια. Η Αίγυπτος γίνεται ξανά εξαγωγός χώρα αερίου πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι αρχικά προβλεπόταν. Μια ακόμη μεγάλη ανακάλυψη στην ΑΟΖ της και ίσως να χαθεί εντελώς και η επιλογή εξαγωγών προς το Ίντκου. Κάτι τέτοιο δεν συμφέρει κανένα πλην της Τουρκίας.

Η μη εξαγωγή κυπριακού αερίου προς το Ίντκου θα περιορίσει τον φιλόδοξο διαμετακομιστικό ρόλο που θέλει να διαδραματίσει ξανά η Αίγυπτος για την ενεργειακή ασφάλεια της Ε.Ε., καθιστώντας τον ρόλο αυτό εξαρτώμενο αποκλειστικά από τις εξαγωγές του Ισραήλ. Η μη εξαγωγή κυπριακού αερίου θα απονευρώσει τη δυναμική των τριμερών συνεργασιών και τη στρατηγική κατεύθυνση της κυπρο-αιγυπτιακής συνεργασίας.


*Επίκουρος Καθηγητής Γεωπολιτικής & Ενεργειακής Πολιτικής
Πανεπιστημίου Λευκωσίας &
Γραμματέας Διεθνών Σχέσεων του ΔΗ.ΚΟ.

ΠΗΓΗ:http://www.sigmalive.com/simerini/analiseis/547095/adeiazei-i-klepsydra