Μικρές Nίκες και Στρατηγικά Αδιέξοδα

Print Friendly, PDF & Email

19/5/2019

του  Θεόδωρου Τσακίρη*

Καθώς μπαίνουμε στην τρίτη εβδομάδα της κρίσης του «Φατίχ», η επιχειρούμενη αποτρεπτική στροφή της κυπριακής διπλωματίας φαίνεται να αποδίδει τους πρώτους καρπούς. Εάν αληθεύουν οι πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, ότι η απειλή και μόνο, έκδοσης διεθνών ενταλμάτων σύλληψης υποχρεώνουν σε φυγή από το «Φατίχ» και τα συνοδευτικά του πλοία, μεγάλο μέρος των διεθνών τους πληρωμάτων, τότε η Λευκωσία κέρδισε την πρώτη μικρή τακτική της νίκη. Η νίκη αυτή δεν πρόκειται ωστόσο να παρεμποδίσει τη γεώτρηση του «Φατίχ» για την οποία εξακολουθούν πολλοί να αμφιβάλλουν ότι θα γίνει, αν και πιστεύω ότι έχει μικρές πιθανότητες επιτυχίας όταν τελικά θα επιχειρηθεί.

Η φυγή των διεθνών πληρωμάτων εάν είναι ολοκληρωτική μπορεί βεβαίως να βραχυκυκλώσει τη γεώτρηση στο στόχο «Φοινίκη» αλλά για να είναι πιθανό ένα τέτοιο ενδεχόμενο τότε τα πρώτα εντάλματα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που κατευθύνονται εναντίον του γηγενούς τουρκικού προσωπικού, θα πρέπει να εκδοθούν. Πρέπει να καταλάβουμε ότι ο στόχος της Τουρκίας σε αυτή τη φάση είναι να κάνει τη γεώτρηση, ασχέτως εάν αυτή θα επιτύχει ή όχι. Η γεώτρηση εδραιώνει την τουρκική επιθετική διεκδίκηση και ασκεί τα τουρκικά πληρώματα σε μια εξαιρετικά δύσκολη διεργασία για την οποία δεν έχουν ακόμη την κατάλληλη εμπειρία. Η βούληση ωστόσο της Τουρκίας είναι να συνεχίσει να προσπαθεί και «γυμνάζεται» ώστε να αυτονομηθεί εντελώς σε βάθος χρόνου.

Ακόμη και εάν τελικά δεν μπορέσει να κάνει τη γεώτρηση στη Φοινίκη, θα εκπαιδευθεί καλύτερα σε περιοχές που εμπίπτουν τη δική της υφαλοκρηπίδα, θα τουρκοποιήσει πλήρως τα πληρώματα, όπως έχει τουρκοποιήσει πλήρως τα μέσα εκτέλεσης και υποστήριξης της γεώτρησης του «Φατίχ» και θα επανέλθει δριμύτερη. Μια αποσπασματική αντίδραση της ημικατεχόμενης χώρας που κήρυξε τον εαυτό της «υπό εισβολή» δεν θα έχει κανένα ουσιαστικό κέρδος για την ίδια. Η Λευκωσία κερδίζει χρόνο χωρίς να έχει στρατηγικό σχέδιο αξιοποίησής του. 

Ο πειρασμός το να επιστρέψει σε μια επικοινωνιακή διαχείριση μιας ακόμη κρίσης άνευ πρακτικού αποτελέσματος που θα επιβάλλει κόστος στην Τουρκία είναι μεγάλος. Κάτι τέτοιο ωστόσο δεν θα αποτρέψει -αντιθέτως θα ενθαρρύνει- τα χειρότερα. Το γεγονός ότι ο πειρασμός μιας τέτοιας αποσπασματικής διαχείρισης υφίσταται, διαφαίνεται από το ακατανόητο γεγονός ότι το «Μπαρμπαρός» παραμένει ανενόχλητο, ενώ λειτουργεί ταυτόχρονα με το «Φατίχ» εντός της οριοθετημένης και μη αμφισβητήσιμης ΑΟΖ μας.

Καμία προειδοποίηση, καμία απειλή έκδοσης ενταλμάτων, λες και το «Μπαρμπαρός» δεν κάνει σεισμικά για να τα αξιοποιήσουν τα δύο τουρκικά γεωτρύπανα, λες και το «Μπαρμπαρός» έχει βγει για ψάρεμα (που και αυτό παράτυπο θα ήταν). Εάν φυσικά η Λευκωσία είχε προχωρήσει σε αντίστοιχες νομικές ενέργειες από το 2014 όταν πρωτοεμφανίσθηκε το «Μπαρμπαρός» στην ΑΟΖ της, κάτι που είχα προτείνει από τον Νοέμβριο του 2014, θα είχε τουλάχιστον δυσκολέψει τις τουρκικές ενέργειες που έκτοτε κλιμακώνονται ανεμπόδιστα. Εάν είχε επιβάλει βέτο στην έναρξη της συζήτησης για την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης Τουρκίας-ΕΕ και εάν είχε επιδιώξει να παγώσει -μέσω συμμαχιών- την εκταμίευση των προενταξιακών κονδυλίων της Τουρκίας, τότε ίσως να είχε λειτουργήσει η αποτροπή και το «Φατίχ» να το ξανασκεφτόταν πριν παραβιάσει την, έως την 4η Μαΐου 2019, ακαθόριστη υφαλοκρηπίδα μας με την Τουρκία.

Οι ενέργειες αυτές ωστόσο δεν θα επαρκέσουν για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της τουρκικής επιθετικότητας λόγω των σωρευτικών ζημιών που προκαλεί η ακολουθούμενη κατευναστική πολιτική της «ανυποχώρητης υποχωρητικότητας». Η επίκληση εν μέσω παραβιάσεων της φυγής προς τη διαπραγμάτευση -μάλιστα υπό την αιγίδα του ΟΗΕ- όπως προτείνουν ορισμένες μειοψηφικές φωνές, επίσης είναι αδιέξοδη. Μια διαπραγμάτευση σε αυτή τη φάση με το τουρκικό πιστόλι στον κρόταφο και με δεδομένη την εχθρότητα του ΟΗΕ στην άσκηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων, όπως έχει εκφραστεί από πλήθος εκθέσεων της UNFICYP, θα κατέληγε σε πολυμερή πίεση κατά της Λευκωσίας να επιβάλλει moratorium οριστικής διακοπής του συνόλου του γεωτρητικού και ενεργειακού μας προγράμματος. Αυτό ακριβώς θέλει η Τουρκία, αυτό ακριβώς εμμέσως πρόβαλλε ο Βρετανός υπουργός ευρωπαϊκών υποθέσεων κ. Ντάνκαν για τον οποίον ουδείς δικαιούται να παριστάνει τον έκπληκτο. Η στάση της Βρετανίας είναι δηλωτική του τρόπου με τον οποίο θα αντιδράσει όταν τεθεί το ζήτημα επιβολής κυρώσεων κατά της Τουρκίας σε ένα από τα επόμενα ευρωπαϊκά συμβούλια είτε στο τέλος Μαΐου είτε στο τέλος Ιουνίου. Η Βρετανία δεν θα είναι μόνη της σε αυτή τη φιλοτουρκική προσπάθεια. Εάν δεν έχει έως τότε ξεκινήσει και η γεώτρηση του «Φατίχ» τότε η όλη δυναμική επιβολής κόστους στην Τουρκία είναι πολύ πιθανό να ατονήσει.Για την επιβολή κυρώσεων από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο απαιτείται βέβαια ομοφωνία, αλλά βεβαίως απαιτείται ομοφωνία σε μια στιγμή που το ζήτημα του Brexit είναι ανοικτό και τα δύο μεγαλύτερα κόμματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπως και ο υποψήφιος του ΕΛΚ για πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στις επερχόμενες Ευρωεκλογές προβάλλουν την ανάγκη αναστολής ή οριστικού τερματισμού της τουρκικής ενταξιακής διαδικασίας. Παράλληλα δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι η απαίτηση ομοφωνίας δεν θα ισχύσει μόνο σε περίπτωση που κατατεθεί σχετικό κυπριακό αίτημα για την επιβολή κυρώσεων κατά της Τουρκίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (ΕΣ). 

Μοναδική ευκαιρία για τον Πρόεδρο Αναστασιάδη

Η απαίτηση ομοφωνίας ισχύει και θα ισχύει και κάθε φορά που έρχονται ενώπιον του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου -σε εξαμηνιαία ή ετήσια βάση- οι ανανεώσεις των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί μετά το 2014 κατά της Ρωσίας λόγω της ενσωμάτωσης της Κριμαϊκής. Η ανανέωση μέρους αυτών των κυρώσεων κατά της Ρωσίας θα συζητηθεί στο ΕΣ του ερχόμενου Ιουνίου. Ο κ. Αναστασιάδης έχει μια μοναδική ευκαιρία να συνεξαρτήσει τη στάση του στο ζήτημα της Ουκρανίας με τη στάση του ΕΣ στο ζήτημα των κυρώσεων κατά της Τουρκίας. 

Δεν μπορεί ωστόσο να μην κάνει τίποτε έως τον Ιούνιο. Μια τέτοια απότομη κλιμάκωση έχει μικρές πιθανότητες επιτυχίας, εάν οι Ευρωπαίοι εταίροι μας δεν συνειδητοποιήσουν το μέγεθος της πρόκλησης και της επικινδυνότητας των τουρκικών ενεργειών. Το γεγονός ότι ο κ. Αναστασιάδης χαρακτήρισε ως «εισβολή» την κίνηση του «Φατίχ» και μετά δεν ζήτησε ούτε καν έκτακτη σύγκλιση του ΕΣ μπερδεύει το μήνυμα της επείγουσας κρίσης που ο ίδιος θα ήθελε να μεταφέρει στο ΕΣ. 

Το γεγονός ότι ακόμη δεν έχει εγγράψει το αίτημα των κυρώσεων στην ατζέντα του ΕΣ της 28ης Μαΐου εξακολουθεί να δίνει την εντύπωση ότι όλα σχεδόν είναι «business as usual». Πώς θα επιτύχει την ομοφωνία που απαιτούν οι κυρώσεις στα τέλη Ιουνίου εάν δεν πράξει κάτι πέραν από το ελάχιστο των όσων έχει ήδη κάνει; 

ΜΗΝΥΜΑ ΑΠΟΤΡΟΠΗΣ

Γι’ αυτό ακριβώς είναι πολύ σημαντικό να στείλει ένα ουσιαστικό μήνυμα αποτροπής προς την Τουρκία και τους συμμάχους της εντός του ΕΣ, μπλοκάροντας τη συζήτηση για την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης Τουρκίας-ΕΕ, το μοναδικό σημείο δυνητικής προόδου στις ευρωτουρκικές σχέσεις, καθώς τα εναπομείναντα 14 ενταξιακά κεφάλαια έχουν μπλοκαριστεί για λόγους που αφορούν την Κύπρο με αποφάσεις του ΕΣ το 2006 και βέτο της Λευκωσίας το 2009. 

Γι’ αυτό ακριβώς πρέπει να εκδώσει διεθνή εντάλματα σύλληψης κατά του Μπαρμπαρόσα και να διευκρινίσει στην ΕΕ ότι δεν θα ξεκινήσει καμία συζήτηση για τα προενταξιακά κονδύλια που θα διεκδικήσει η Τουρκία για την περίοδο 2021-2027, εάν δεν επιβληθούν κυρώσεις για την υφιστάμενη συμπεριφορά της. 

*Επίκουρος Καθηγητής Γεωπολιτικής & Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας και Γραμματέας Διεθνών Σχέσεων ΔΗΚΟ.

ΠΗΓΗ:http://www.philenews.com/f-me-apopsi/paremvaseis-ston-f/article/703414/mikres-nikes-kai-stratigka-adiexoda