Ανάλυση: Σε αναζήτηση στρατηγικής συμφωνίας

Print Friendly, PDF & Email

1/12/2019

του  Ανδρέα Πιμπίσιη  

Η αναζήτηση στρατηγικής συμφωνίας αποτελεί τον ουσιαστικό στόχο που έθεσε η τριμερής συνάντηση στο Βερολίνο ανάμεσα στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών και τους δύο ηγέτες της Κύπρου. Μέσα στους επόμενους πέντε μήνες, τα Ηνωμένα Έθνη θα πρέπει να αναζητήσουν τρόπους για να συντηρήσουν τη διαδικασία. Στο μεταξύ θα υπάρξει μια αναστολή σε κινήσεις μέχρι να ξεκαθαρίσει από πλευράς Διεθνούς Οργανισμού ποιο θα είναι το επόμενο βήμα. 

Κατά το τρίωρο των επαφών που είχε στο Βερολίνο με τους Νίκο Αναστασιάδη και Μουσταφά Ακιντζί ο Αντόνιο Γκουτέρες κατάφερε να κρατήσει το Κυπριακό στον αναπνευστήρα και κυρίως να βάλει κάποιους συγκεκριμένους στόχους εντός χρονικών πλαισίων. Ουσιαστικά με την ανακοίνωση που εξέδωσε ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών το βράδυ της 25ης Νοεμβρίου δίνει τουλάχιστον ακόμα ένα πεντάμηνο, στα μέρη, για εντατική προετοιμασία. Δεν έθεσε κάποιο χρονικό ορίζοντα για να υπάρξει τελικό αποτέλεσμα (όπως επιμένει να βλέπει η τουρκοκυπριακή ηγεσία).

Η διαδικασία που αναμένεται να ακολουθηθεί στο επόμενο διάστημα θα είναι σε φάσεις. Δηλαδή σταδιακά θα καταβληθούν προσπάθειες για να προχωρήσουν οι διαδικασίες και να υπερκεραστούν οι όποιες ενστάσεις και εμπόδια υπάρχουν σήμερα. Το πώς θα προχωρήσει η διαδικασία είναι κάτι που σήμερα δεν γνωρίζουν οι δύο πλευρές ούτε και βγήκε από τη συνάντηση του Βερολίνου. 

Αμφότερες οι πλευρές θα βρίσκονται σε αναμονή για την πρώτη, προς αυτή την κατεύθυνση, κίνηση από πλευράς Ηνωμένων Εθνών. Αυτές οι κινήσεις θα καταδείξουν εάν η Τζέιν Χολ Λουτ θα παραμείνει στη θέση της ειδικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών ή εάν θα υπάρξει κάποιος άλλος διορισμός. 

Η ελληνοκυπριακή πλευρά σημειώνει πως το μέλλον της Τζέιν Χολ Λουτ εξαρτάται από τον ίδιο τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι έως τώρα χειρίστηκε αρκετά καλά το Κυπριακό. Δεν ακολούθησε την πεπατημένη των προηγούμενων απεσταλμένων του ΟΗΕ δημιουργώντας ένα κλίμα εκτός πραγματικότητας, ότι περίπου οι δύο πλευρές βρίσκονταν πολύ κοντά. Όπως ήταν το κλίμα που είχε δημιουργήσει ο Έσπεν Μπαρθ Άιντε πριν από τη σύνοδο του Κραν Μοντάνα και η οποία κατέληξε χωρίς αποτέλεσμα. 

Από ελληνοκυπριακής πλευράς εκτιμάται πως «στοχευμένα και μεθοδευμένα οι ενέργειες θα γίνονται από πλευράς Ηνωμένων Εθνών». Υπογραμμίζοντας πως είναι κατανοητό από όλους ότι θα πρέπει να υπάρξει μια προεργασία και μια προετοιμασία για να μπορέσουν να οδηγηθούν τα πράγματα σε διαπραγματεύσεις. 

Στο μεσοδιάστημα δεν αποκλείεται ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, δηλαδή μεταξύ Δεκεμβρίου και Απριλίου, να προβεί σε βολιδοσκοπήσεις προκειμένου να έχει μια πρώτη εικόνα για το πότε είναι ο καταλληλότερος χρόνος και ποιες είναι οι συνθήκες για μια άτυπη διάσκεψη. 

Η επίτευξη μιας στρατηγικής συμφωνίας είναι το βασικό ζητούμενο για την αμέσως μετά τον Απρίλη περίοδο. Για να επιτευχθεί όμως μια στρατηγική συμφωνία θα πρέπει να πραγματοποιηθεί η άτυπη πενταμερής, να συμφωνηθούν οι Όροι Αναφοράς και να οδηγηθεί η διαδικασία προς έναν στοχευμένο διάλογο. Εκτιμάται πως εάν καταφέρουν να καταλήξουν και στα έξι σημεία που Πλαισίου του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, τότε αυτό μπορεί να θεωρηθεί και ως στρατηγική συμφωνία. Από ελληνοκυπριακής πλευράς υποδεικνύεται πως «δεν θα πρόκειται για μια οποιαδήποτε συμφωνία, αλλά θα είναι μια βασική συμφωνία που θα ανοίξει τον δρόμο για να συζητηθούν και άλλα θέματα που εκκρεμούν».

Στο Βερολίνο, ο ΓΓ του ΟΗΕ έβαλε το ειδικό του βάρος προκειμένου να βοηθήσει τους δύο ηγέτες να κλειδώσουν κάποια πράγματα που είχαν προηγουμένως συμφωνήσει: 

  1. Επαναβεβαιώθηκε το πλαίσιο λύσης Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας και ορίστηκε το περιεχόμενο της πολιτικής ισότητας με βάση το ψήφισμα 716/91:  «Και οι δύο ηγέτες χαιρέτισαν την εμπλοκή μου και μου επαναβεβαίωσαν την προσήλωση και την αποφασιστικότητά τους να πετύχουν μια λύση στη βάση μιας Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα όπως προνοείται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας περιλαμβανομένης της παραγράφου 4 του ψηφίσματος 716 του 1991». Ως προς το ψήφισμα 716/91 ήδη καταγράφεται διαφορετική ανάγνωση από τις δύο πλευρές. Ωστόσο, μπορεί να θεωρηθεί ως σημαντικό στοιχείο ότι ο ΓΓ του ΟΗΕ μέσα από τη δήλωσή του επέλεξε να ξεκαθαρίσει –επί του παρόντος– το πλαίσιο λύσης του Κυπριακού. 
  2. Επιβεβαιώθηκε αυτό που είχε συμφωνήσει από τον περασμένο Αύγουστο μεταξύ του Προέδρου της Δημοκρατίας και του ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, δηλαδή, η κοινή Διακήρυξη της 14ης Φεβρουαρίου του 2014, οι μέχρι σήμερα συγκλίσεις και το πλαίσιο των 6 σημείων που είχε καταθέσει ο ΓΓ στις 30 Ιουνίου 2017, στο Κραν Μοντάνα: «Ο Ελληνοκύπριος ηγέτης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης βεβαίωσαν για την προσήλωσή τους στην Κοινή Διακήρυξη της 11ης Φεβρουαρίου του 2014, σε προηγούμενες συγκλίσεις και στο πλαίσιο των έξι σημείων που παρουσίασα στις 30 Ιουνίου του 2017 με στόχο την επίτευξη μιας στρατηγικής συμφωνίας που θα ανοίξει τον δρόμο για μια συνολική διευθέτηση».

Οι δύο αυτές αναφορές στην ανακοίνωση των Ηνωμένων Εθνών κρίνονται από διπλωματικές πηγές ως ιδιαίτερα σημαντικές και υποστηρικτικές προς την προσπάθεια των δύο ηγετών. Παράλληλα είναι και μια απάντηση προς την κατεύθυνση της Τουρκίας και της μερίδας εκείνης στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα που υποστήριζε και υποστηρίζει αποδέσμευση από το Πλαίσιο του Γενικού Γραμματέα. Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρείται ότι δίνεται σαφής απάντηση στις όποιες προσπάθειες για αναζήτηση νέας βάσης λύσης και συζήτησης του Κυπριακού με νέους όρους. 

Βεβαίως η Τουρκία επιμένει να θέτει τους δικούς της όρους, βάζοντας μια ιδιαίτερα δύσκολη αποστολή για τα Ηνωμένα Έθνη στο επόμενο διάστημα. Το Βερολίνο έδωσε στήριξη στους δύο ηγέτες της Κύπρου και ενδεχομένως αυτό να ήταν το εύκολο κομμάτι της αποστολής του Γενικού Γραμματέα. 

Το δύσκολο κομμάτι φαίνεται πως θα είναι ο παράγοντας Τουρκία, η οποία δεν δείχνει διατεθειμένη να αλλάξει πορεία πλεύσης εάν δεν ικανοποιηθούν αυτά που η ίδια απαιτεί κι αν οι διαπραγματεύσεις δεν κινηθούν στα πλαίσια που η ίδια θέλει. Η αρνητική προσέγγιση της Τουρκίας στο Κραν Μοντάνα είχε αρνητική επίδραση και οδήγησε τον ΓΓ του ΟΗΕ για ένα διάστημα να απομακρυνθεί. 

Τώρα επιστρέφει δείχνοντας μια αποφασιστικότητα να συμβάλει προς την επίτευξη ενός αποτελέσματος. Θέλει μια στοχοπροσηλωμένη διαδικασία για να έχει αποτέλεσμα. Το ερώτημα είναι εάν η Τουρκία θα τον βοηθήσει σ’ αυτή του την προσπάθεια εάν οι συνθήκες (δηλαδή θέσεις και εκπρόσωποι των δύο πλευρών) παραμένουν ως έχουν σήμερα. Οι επόμενες φάσεις στο Κυπριακό μπορεί να έχουν μεταξύ τους μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά εκτιμάται ότι σε κάθε φάση θα υπάρχει και μια πιο ξεκάθαρη εικόνα για το πού οδεύουν οι προσπάθειες.

Με βάση τον οδικό χάρτη Μεβλούτ

Κοιτάζοντας τις εξελίξεις από μια άλλη οπτική γωνία, είναι εμφανές ότι όλες οι κινήσεις στο Κυπριακό μέχρι τώρα αλλά και έως τον Απρίλη είναι εντός των χρονικών παραμέτρων που έθεσε ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών. Το Κυπριακό από το Κραν Μοντανά και μετά, ουσιαστικά κινείται με βάση τον οδικό χάρτη του Μεβλούτ Τσαβούσογλου. 

Ο ίδιος είχε από το καλοκαίρι του 2017 προδιαγράψει την πορεία των γεγονότων, διαμηνύοντας ότι θα πρέπει να ξεκαθαρίσει το τοπίο σ’ ό,τι αφορά εκλογικές διαδικασίες στην Κύπρο και την Ελλάδα και το θέμα της εξόδου του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. 

Δεν είναι υπερβολή να πει κάποιος ότι ακόμα δεν έχει ξεκαθαρίσει το τοπίο. Μόνο στην περίπτωση της Ελλάδας έχουν τελειώσει οι εκλογές. Στη Βρετανία έχουμε  εκλογές και το θέμα της εξόδου από την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ανοικτό. Σ’ ό,τι αφορά την Κύπρο τέλειωσαν οι προεδρικές εκλογές του 2018 αλλά τώρα έχουμε τις «εκλογές» στα κατεχόμενα για την ανάδειξη νέου ηγέτη της τουρκοκυπριακής κοινότητας. 

Λαμβανομένων υπόψη των υφιστάμενων σχέσεων μεταξύ Άγκυρας και Ακιντζί είναι λογικό ότι όλοι θα περιμένουν τις «εκλογές» του Απρίλη για να ξεκαθαρίσει το σκηνικό. Η τουρκική πλευρά με τον ένα ή τον άλλο τρόπο έχει στείλει το μήνυμα πως ενόσω ο Ακιντζί βρίσκεται στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας δεν μπορεί να αναμένεται κίνηση από μέρους της στο Κυπριακό. 

Εύλογα μπαίνει το ερώτημα ως προς το τι θα πράξει η Άγκυρα μετά τον Απρίλη, όταν θα τελειώσει η διαδικασία στα κατεχόμενα και θα αναδειχθεί νέος ηγέτης της τουρκοκυπριακής κοινότητας.  Εάν θα είναι ο Ακιντζί και πάλι ή εάν θα εκλεγεί κάποιος άλλος. 

ΞΕΚΑΘΑΡΗ Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΑΤΥΠΗΣ

Στη δήλωσή του ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών προκαθόρισε και την σύνθεση της άτυπης διάσκεψης που θα πραγματοποιηθεί σε βάθος χρόνου. Όπως είπε θα πραγματοποιηθεί «μια άτυπη συνάντηση των πέντε συν ο ΟΗΕ». Δηλαδή θα συμμετέχουν οι δύο κοινότητες και οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις και τα Ηνωμένα Έθνη. 

Η σύνθεση αυτή προκύπτει λόγω της θεματολογίας που θα απασχολήσει την άτυπη σύνοδο. Και που είναι η ετοιμασία των όρων αναφοράς και της στρατηγικής συμφωνίας που θα οδηγήσουν στις επίσημες διαπραγματεύσεις. 

Αυτό σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι παρούσα όταν συγκληθεί μια νέα επίσημη Διάσκεψη για την Κύπρο (όπως συνέβη και στην περίπτωση του Κραν Μοντανά). Η ΕΕ σ’ αυτή την περίπτωση θα έχει το ίδιο καθεστώς όπως είχε τόσο τον Γενάρη 2017 στη Γενεύη όσο και αργότερα το καλοκαίρι του ίδιου έτους στο Κραν Μοντανά. 

ΠΗΓΗ:http://www.philenews.com/eidiseis/politiki/article/829787/analysi-se-anazitisi-stratigkis-symfonias