Ανάλυση: Το μαστίγιο του Θείου Σαμ για την Τουρκία

Print Friendly, PDF & Email

20/12/20

γράφει ο  Ανδρέας Πιμπίσιης 

Μέσα σε μερικά 24ωρα, από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, υπήρξαν αποφάσεις που αφορούσαν απευθείας την Τουρκία –και έμμεσα Κύπρο και Ελλάδα– οι οποίες ήταν μεταξύ τους αντίθετες. Οι δύο αυτές αποφάσεις καταδεικνύουν σε μεγάλο βαθμό τις διαφορετικές αντιλήψεις που υπάρχουν αυτή τη στιγμή ανάμεσα στην αποφασιστικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών και την ατολμία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

Κοινός παρονομαστής αυτών των αποφάσεων ήταν η συμπεριφορά της Τουρκίας και η αγορά των αντιαεροπορικών πυραύλων S-400 από τη Ρωσία (η πτυχή που αφορά τις ΗΠΑ) και οι έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο σε περιοχές της Κύπρου και της Ελλάδας (η πτυχή που έχει να κάνει με την ΕΕ). Οι δύο αποφάσεις δεν περιορίζονται μόνο στην Τουρκία αλλά αφορούν και άλλες χώρες της περιοχής. Η απόφαση της ΕΕ δεν καλύπτει επαρκώς τις άμεσα επηρεαζόμενες χώρες (Κύπρο και Ελλάδα), ενώ η απόφαση των Αμερικανών πάει πολύ πιο πέρα από το ρωσικό πυραυλικό σύστημα που απέκτησε η Τουρκία και αγγίζει τις δραστηριότητες της Ρωσίας και της Κίνας στην Ανατολική Μεσόγειο. 

Το κοινό χαρακτηριστικό των δύο αποφάσεων είναι πως στρέφονται κατά συγκεκριμένων προσώπων τα οποία εμπλέκονται στις εν λόγω δραστηριότητες. Οι Αμερικανοί προχώρησαν σε ανακοίνωση μέτρων κατά της ηγεσίας της κρατικής στρατιωτικής βιομηχανίας της Τουρκίας, οι δε Ευρωπαίοι έλαβαν αποφάσεις για άτομα που εμπλέκονται σε παράνομες δραστηριότητες στην Κυπριακή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. 

Στην περίπτωση των ΗΠΑ θα μπορούσε να λεχθεί ότι υπάρχει μια πιο στοχευμένη απόφαση ως προς τις κυρώσεις, σε αντίθεση με τους Ευρωπαίους των οποίων η απόφαση δεν φαίνεται να επηρεάζει τις εξελίξεις. 

Η νομοθεσία των ΗΠΑ 

Η νομοθεσία που εγκρίθηκε από το Αμερικανικό Κογκρέσο νωρίτερα αυτό το μήνα αναφέρεται ρητώς σε επιβολή κυρώσεων «σχετικά με την από μέρους της Τουρκίας απόκτηση του συστήματος S-400». Το Κογκρέσο στήριξε την απόφαση του στο ότι πρέπει να εργαστεί: 

1) Για την αποτροπή επίθεσης εναντίον συμμάχων στο ΝΑΤΟ από τη Ρωσική Ομοσπονδία ή άλλο αντίπαλο, 

2) Για να υπάρξει συνέχεια στη συνεργασία με συμμάχους στο ΝΑΤΟ προς διασφάλιση των δεσμεύσεων τους για την άμυνα της συμμαχίας, 

3) Για τη διατήρηση και ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και πρακτικών όλων των μελών του ΝΑΤΟ, 

4) Για να διασφαλίσει ότι η Τουρκία παραμένει ένας κρίσιμος εταίρος στο ΝΑΤΟ και σημαντικός στρατιωτικός εταίρος για τις Ηνωμένες Πολιτείες, και 

5) Για να υποστηρίξουν συμμάχους στο ΝΑΤΟ να αποκτήσουν και να αναπτύξουν σύγχρονα συστήματα στρατιωτικού εξοπλισμού. 

Σύμφωνα με τις ΗΠΑ «η απόκτηση από την κυβέρνηση της Τουρκίας του συστήματος αεράμυνας S-400 από τη Ρωσική Ομοσπονδία από τις 12 Ιουλίου 2019» αποτελεί πράξη που αντιβαίνει την αμερικανική νομοθεσία CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act). Ο συγκεκριμένος νόμος όπως το λέει και η ονομασία του αναφέρεται στην αντιμετώπιση των αντιπάλων της Αμερικής μέσω κυρώσεων. 

Με βάση τα πιο πάνω στις 14 Δεκεμβρίου οι ΗΠΑ προχώρησαν στην επιβολή κυρώσεων κατά της ηγεσίας της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας SSB η οποία θεωρείται ότι έχει εμπλακεί «εν γνώσει της» σε σημαντικές συναλλαγές με τη ρωσική Ρωσομπορονέξπορτ (Rosoboronexport) ή ROE, την κύρια οντότητα εξαγωγής όπλων της Ρωσίας για την απόκτηση του πυραυλικού συστήματος S-400. 0000

Ποιους αφορά η απόφαση 

Σε ανακοίνωση που εξέδωσε το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναφέρεται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιβάλλουν πλήρεις κυρώσεις αποκλεισμού και περιορισμού θεώρησης βίζας στον Ισμαήλ Ντεμίρ, πρόεδρο της SSB, Φαρούκ Γιγκίτ, αντιπρόεδρο της SSB, Σερχάτ Γκέντσογλου, επικεφαλής του Τμήματος Αεροπορίας και Διαστήματος της SSB και Μουσταφά Αλπέρ Ντενίζ, διευθυντή Προγράμματος για την Περιφερειακή Διεύθυνση Συστημάτων Άμυνας της SSB.

Οι υπόλοιπες τέσσερεις κυρώσεις αφορούν:

ä Απαγόρευση χορήγησης συγκεκριμένων αδειών εξαγωγής και αδειών στις ΗΠΑ για τυχόν αγαθά ή τεχνολογία που μεταφέρονται στην SSB. 

ä Απαγόρευση δανείων ή πιστώσεων από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα των ΗΠΑ προς την SSB συνολικού ύψους άνω των 10 εκατομμυρίων δολαρίων σε οποιαδήποτε περίοδο 12 μηνών.

ä Απαγόρευση της βοήθειας που προσφέρει η Τράπεζα Εισαγωγών Εξαγωγών των ΗΠΑ στην SSB

ä Απαίτηση για τις Ηνωμένες Πολιτείες  να αντιταχθούν στα δάνεια που θα ωφελούσαν την SSB από διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Περιθώριο ενός χρόνου 

Σύμφωνα με την αμερικανική απόφαση, η Τουρκία έχει περιθώριο ενός χρόνου να διαφοροποιήσει την απόφαση της σε σχέση με τον εξοπλισμό S-400. Ενέργεια που θα επιτρέψει στον Αμερικανό Πρόεδρο να αναθεωρήσει την επιβολή κυρώσεων: 

«Ο Πρόεδρος μπορεί να τερματίσει την εφαρμογή τέτοιων κυρώσεων σε σχέση με το συγκεκριμένο πρόσωπο εφόσον ο Πρόεδρος υποβάλει προς τις αρμόδιες επιτροπές του Κογκρέσου έγγραφα που πιστοποιούν ότι, (α) η κυβέρνηση της Τουρκίας και κάθε πρόσωπο που ενεργεί για λογαριασμό της δεν κατέχει πλέον το σύστημα S-400, (β) κανένα σύστημα αεράμυνας S-400 ή διάδοχο του δεν λειτουργεί ή συντηρείται εντός της Τουρκίας από υπηκόους της Ρωσικής Ομοσπονδίας ή από πρόσωπα που ενεργούν εξ ονόματος της κυβέρνησης της Ρωσίας ή του αμυντικού τομέα της Ρωσικής Ομοσπονδίας, (γ) ο Πρόεδρος έλαβε αξιόπιστες διαβεβαιώσεις από την κυβέρνηση της Τουρκίας ότι δεν θα εμπλακεί είτε η ίδια ή άλλο άτομο εκ μέρους της σε δραστηριότητες που υπάγονται στις πρόνοιες του CAATSA. 

Οι προεκτάσεις της απόφασης 

Ο νόμος CAATSA δεν αφορά βεβαίως μόνο την Τουρκία και ούτε οι αποφάσεις της αμερικανικής κυβέρνησης μπορεί να περιοριστούν μόνο στην περίπτωση Ερντογάν. Εξάλλου ο νόμος είναι πολύ ξεκάθαρος και σαφής σ’ ό,τι αφορά την προστασία των αμερικανικών συμφερόντων ευρύτερα και όχι μόνο στη συγκεκριμένη χώρα. 

Η σπουδή που έδειξε η αμερικανική κυβέρνηση να ανακοινώσει κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας έρχεται να λειτουργήσει και ως μήνυμα προς άλλες χώρες. Οι οποίες καλούνται τώρα να ζυγίσουν τα συν και τα πλην σε περίπτωση που αποφασίσουν να εντάξουν στο οπλοστάσιό τους το ρωσικό πυραυλικό σύστημα S-400. Σε μια τέτοια περίπτωση θα πρέπει ουσιαστικά να ξεχάσουν την αμερικανική στρατιωτική στήριξη και συνεργασία. 

Το συγκεκριμένο μήνυμα απευθύνεται πρωτίστως προς τρεις χώρες οι οποίες είτε εξετάζουν ή προτίθεται να προμηθευτούν το αντιαεροπορικό σύστημα από τη Ρωσία. Οι τρεις αυτές χώρες είναι η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και η Ινδία. 

Κυρίως όμως η προσπάθεια της Ουάσιγκτον είναι να επαναφέρει την Τουρκία στον «σωστό δρόμο» μακριά από την αγκαλιά της Ρωσίας. Σε αντίθετη περίπτωση όμως και εφόσον η Τουρκία συνεχίσει να αρνείται απομάκρυνση του συστήματος – όπως είναι η τρέχουσα ρητορική από πλευράς Άγκυρας– οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα έχουν άλλη επιλογή παρά να ανεβάσουν το κόστος για τον Ερντογάν. 

Αγγίζει και την Κύπρο η απόφαση των ΗΠΑ

Οι πρόνοιες της σχετικής αμερικανικής νομοθεσίας δεν περιορίζονται μόνο στην περίπτωση της Τουρκίας αλλά αφορούν και άλλες χώρες της περιοχής, γεγονός που αγγίζει και την Κύπρο. Κι αυτό γιατί στο στόχαστρο των Αμερικανών βρίσκονται οι δραστηριότητες της Ρωσίας και της Κίνας, τις οποίες επιχειρείται να εμποδίσουν ή να ανατρέψουν μέσα από τις εν λόγω αποφάσεις. 

Ως εκ τούτου υπάρχει πρόνοια στο νόμο σύμφωνα με την οποία ζητείται από τον υπουργό Άμυνας των Ηνωμένων Πολιτειών να υποβάλει έκθεση, σε συνεννόηση με τον Αμερικανό στρατιωτικό διοικητή στην Ευρώπη. Η έκθεση, θα απευθύνεται προς τις επιτροπές Άμυνας του Κογκρέσου και τις επιτροπές Εξωτερικών Σχέσεων της Βουλής και της Γερουσίας, και θα αφορά την κατάσταση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας. 

Υποδεικνύεται προς τον Αμερικανό ΥΠΑΜ ότι η έκθεση θα πρέπει να περιλαμβάνει:

 (1) Περιγραφή και αξιολόγηση της στρατηγικής σημασίας και της στρατιωτικής στάσης και των δραστηριοτήτων της Ρωσίας και της Κίνας στην περιοχή

(2) Αξιολόγηση της στρατηγικής και επιχειρησιακής σημαίας της Ανατολικής Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας σε σχέση με εξωτερικά σχέδια του υπουργείου Άμυνας 

(3) Αξιολόγηση των στρατιωτικών αναγκών των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή για την εφαρμογή της στρατηγικής του υπουργείου Άμυνας. 

Με βάση τα πιο πάνω θα πρέπει να αναμένεται ένας αυστηρότερος έλεγχος των ρωσικών δραστηριοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο. Κάτι που σημαίνει ότι στους επόμενους μήνες η Λευκωσία θα πρέπει να απαντά στα συχνά ερωτήματα των Αμερικανών σε σχέση με δραστηριότητες της Ρωσίας στην Κύπρο. Δραστηριότητες που δεν θα αφορούν μόνο τον ελλιμενισμό ρωσικών πλοίων στα κυπριακά λιμάνια. 

Κέρδος για την Ελλάδα 

Οι εξελίξεις αυτές για την Ελλάδα φαίνεται επί του παρόντος να αφήνουν αρκετό κέρδος καθώς οι Αμερικανοί σχεδιάζουν αναβάθμιση της παρουσίας τους στον ελλαδικό χώρο. Μεταξύ άλλων ζητείται από το αμερικανικό ΥΠΑΜ έκθεση σχετικά με την τοποθέτηση των στρατιωτικών δυνάμεων των Ηνωμένων Πολιτειών στην Νοτιοανατολική Ευρώπη. Το νομοσχέδιο της αμερικανικής Βουλής περιλαμβάνει μια διάταξη η οποία μεταξύ άλλων απαιτεί μελέτη σκοπιμότητας για αυξημένη ανάπτυξη στρατευμάτων στην Ελλάδα. 

Η Γερουσία από πλευράς της ενθαρρύνει το αμερικανικό ΥΠΑΜ όπως σε συνεργασία και με τη συνδρομή των εταίρων στο ΝΑΤΟ «να εξετάσουν επιλογές για την αύξηση της παρουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή ως μέρος της αποτελεσματικής στάσης για την προώθηση της περιφερειακής σταθερότητας, την αποτροπή της ρωσικής επιθετικότητας και την αντιμετώπιση αρνητικών δραστηριοτήτων της Ρωσίας και της Κίνας». 

Περαιτέρω στην νομοθεσία που αφορά τον τομέα της Άμυνας και η οποία εγκρίθηκε από το Κογκρέσο ζητείται όπως γίνει «αξιολόγηση της αξίας, του κόστους και της δυνατότητας αύξησης των μόνιμων σταθμών ή των περιοχών ανάπτυξης των ενόπλων δυνάμεων των Ηνωμένων Πολιτειών ώστε να συμπεριληφθούν αξιολογήσεις που αφορούν την Ελλάδα, την Ρουμανία και τη Βουλγαρία και άλλες σχετικές περιοχές». Στο πλαίσιο αυτό θα αξιολογηθούν οι διαθέσιμες υποδομές και οι αναγκαίες βελτιώσεις που πρέπει να γίνουν. 

ΠΗΓΗ:https://www.philenews.com/eidiseis/politiki/article/1085618/analysi-to-mastigo-toy-theioy-sam-ga-tin-toyrkia