Το τανκ ΕΦ 19 μαζί με το πλήρωμά του, παρελαύνει την 1ην Απριλίου 1964 στην οδό Ανεξαρτησίας.

Όπως είδαμε σε προηγούμενα σημειώματα, όταν οι Βρετανοί κλήθηκαν από την Κυβέρνηση να επέμβουν για τον τερματισμό των συγκρούσεων μεταξύ Ελλήνων και Τουρκοκυπρίων, που πυροδότησε στις 21 Δεκεμβρίου 1963 η τουρκοκυπριακή ανταρσία, τήρησαν μια προκλητικά απαράδεκτη φιλοτουρκική στάση. Ενεργούσαν προκλητικά υπέρ των στασιαστών, που είχαν σηκώσει μπαϊράκι για τη διάλυση του νόμιμου κυπριακού κράτους, το οποίο βρισκόταν ακόμη στα σπάργανά του. Άφηναν τους Τούρκους να προωθούνται, ενώ εμπόδιζαν τους Έλληνες να διατηρήσουν τις θέσεις που είχαν καταλάβει κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων, γεγονός που ήγειρε διαμαρτυρίες των διοικητών των υπερασπιστών της του νόμιμου κράτους. Τελικά ο στρατηγός Γιανγκ, μετά από διαβουλεύσεις με εκπροσώπους της Κυβέρνησης, και των στασιαστών, χάραξε στις 30 Δεκεμβρίου 1963 σε χάρτη της Λευκωσίας μια Πράσινη Γραμμή, που διχοτομούσε την πρωτεύουσα.

Στη Λεμεσό, όμως, ο φιλότουρκος Γιανγκ, παρά τις προσπάθειές του, απέτυχε παταγωδώς. Ο τότε Έπαρχος, Χριστόδουλος Βενιαμίν, ήταν κάθετος για διχοτόμηση της πόλης. Με δεδομένη τη φιλοτουρκική στάση του Γιανγκ στη Λευκωσία, δεν έδωσε καμιά εξουσία στα βρετανικά στρατεύματα, που προσπαθούσαν δήθεν για την επιβολή της τάξης με τη χάραξη Πράσινης Γραμμής, η οποία θα διχοτομούσε την πόλη. Ξεκαθάρισε στον Βρετανό υποστράτηγο ότι οι νόμιμες δυνάμεις του κράτους είχαν και τη δύναμη και τα μέσα και την αποφασιστικότητα να προστατέψουν την πόλη τους. Η στάση αυτή του Βενιαμίν έδεσε κυριολεκτικά τα χέρια του Βρετανού υποστρατήγου, που ήθελε να διαδραματίσει ρόλο ειρηνοποιού. Και οι αγωνιστές της Λεμεσού, καλά οργανωμένοι και αρκετά εκπαιδευμένοι και εξοπλισμένοι, έσωσαν την πόλη τους.

Για τη δράση των Τουρκοκυπρίων στασιαστών της ΤΜΤ στην πόλη και επαρχία Λεμεσού κάνει εκτενή αναφορά, με διασταυρωμένες έγκυρες πληροφορίες, ο Αδάμος Κόμπος, βέρος Λεμεσιανός, στο αξιόλογο βιβλίο του «Η Τουρκοανταρσία στη Λεμεσό – Συγκρούσεις και Μάχες στη Λεμεσό 1912-1974». Στο αρκετά κατατοπιστικό αυτό βιβλίο παρατίθενται αρκετά ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τη δράση της ΤΜΤ. Της τρομοκρατικής οργάνωσης, που τα μέλη της, άντρες και γυναίκες ακόμη, από το 1958, δηλαδή επί Αγγλοκρατίας, εκπαιδεύονταν από αξιωματικούς και υπαξιωματικούς του τουρκικού στρατού, οι οποίοι κατέφθαναν μυστικά στην Κύπρο με εντολές του Γραφείου Ειδικού Πολέμου, που υπαγόταν ουσιαστικά στον μισέλληνα Υπουργό Εξωτερικών. Όπως είναι γνωστό, απώτερος στόχος της Οργάνωσης αυτής ήταν η επανάκτηση της Κύπρου, όπως ακριβώς την είχε προδιαγράψει από το 1956 ο καθηγητής Νιχάτ Ερίμ, κατ’ εντολήν του τότε Πρωθυπουργού Ισμέτ Ινονού.

Ειδικά για τις δραστηριότητες των Τουρκοκύπριων στασιαστών στην πόλη και επαρχία Λεμεσού, ο Αδάμος Κόμπος επισημαίνει και τα εξής ενδιαφέροντα: «Οι Τουρκοκύπριοι στασιαστές της πόλης της Λεμεσού, αλλά και κάποιων χωριών, αμιγώς τουρκοκυπριακών και κάποιων άλλων μεικτών, με ενισχυμένη παρουσία Τουρκοκυπρίων, άρχισαν να εφαρμόζουν μέτρα διαχωρισμού, αυτοδιοίκησης, στρατιωτικής παρουσίας και επιβολής έναντι του κράτους της Κυπριακής Δημοκρατίας…». Τα μέτρα αυτά κάλυπταν τους Δήμους, την Αρχή Ηλεκτρισμού, την Αρχή Τηλεπικοινωνιών, την Ύδρευση κ.λπ. Απέφευγαν να πληρώνουν ή να εξοφλούν οφειλόμενους φόρους και λογαριασμούς, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στην ομαλή λειτουργία του κράτους.

Όπως είχαμε δει σε πρόσφατα άρθρα μας από τις στήλες αυτές, η ένοπλη τουρκοκυπριακή ανταρσία είχε εκδηλωθεί στις 21 Δεκεμβρίου 1963 στη Λευκωσία, όπου διεξήχθησαν σφοδρές αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ των Τουρκοκυπρίων στασιαστών της ΤΜΤ, ενισχυμένων από την ΤΟΥΡΔΥΚ, που είχε εγκαταλείψει το στρατόπεδό της, και ένοπλων δυνάμεων, κυρίως εθελοντών αγωνιστών, που έτρεξαν στο κάλεσμα της πατρίδας για την υπεράσπισή της. Συγκρούσεις ακολούθησαν σε όλες τις πόλεις και αρκετά τουρκοκυπριακά και μεικτά χωριά. Από τις πρώτες μέρες της ανταρσίας η Κυβέρνηση είχε ζητήσει την επέμβαση βρετανικών δυνάμεων για την κατάπαυση του πυρός. Στη Λευκωσία, η επέμβαση Βρετανών, όπως είχαμε αναφέρει, είχε αποτέλεσμα την κατάπαυση του πυρός και τη χάραξη της Πράσινης Γραμμής, όπως την είχε χαράξει επί χάρτου ο φιλότουρκος αρχηγός των βρετανικών στρατευμάτων, υποστράτηγος Πίτερ Γιανγκ.

Στη Λεμεσό, όμως, τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν σύμφωνα τα σχέδια του Βρετανού υποστρατήγου. Οι προσπάθειές του για χάραξη Πράσινης Γραμμής και διχοτόμηση της πόλης έπεσαν στο κενό. Επίσης, ματαιώθηκαν προσπάθειές του για τη δημιουργία στρατιωτικών θυλάκων σε τουρκοκυπριακά και μεικτά χωριά της υπαίθρου, όπου υπήρχαν αρκετοί ένοπλοι Τουρκοκύπριοι της ΤΜΤ, καλά οργανωμένοι και εξοπλισμένοι, που είχαν αρχίσει να εκπαιδεύονται στα όπλα από αξιωματικούς και υπαξιωματικούς του τουρκικού στρατού από το 1958.

Οι απαράδεκτες τουρκικές προκλήσεις στην πόλη και επαρχία Λεμεσού άρχισαν να εκδηλώνονται από τις αρχές του 1964. Η επίσκεψη Ελληνοκυπρίων και άλλων κρατικών οργάνων άρχισε να γίνεται δύσκολη. Οι Τουρκοκύπριοι άρχισαν, σιγά-σιγά αλλά σταθερά, να προκαλούν και ενίοτε να απειλούν κάθε κρατικό όργανο ή πολίτη επισκεπτόταν το χωριό τους. Για την αποτροπή ένοπλων συγκρούσεων έγινε στους Έλληνες σύσταση του κράτους, να μην επισκέπτονται τουρκοκυπριακές ενορίες των πόλεων και τουρκοκυπριακά ή μεικτά χωριά της υπαίθρου άνευ αποχρώντος λόγου, όπου ήταν δυνατό. Οι Λεμεσιανοί συμμορφώνονταν στις κυβερνητικές υποδείξεις, αλλά ταυτόχρονα δεν έμεναν αδρανείς, ούτε παρακολουθούσαν με δεμένα χέρια τις τουρκικές προκλήσεις. Πολίτες όλων των παρατάξεων έσπευσαν πρόθυμα στο κάλεσμα της πατρίδας για εκπαίδευση στα όπλα, για την αντιμετώπιση παντός τουρκικού κινδύνου ή απειλής. Άρχισαν, επίσης, να οργανώνουν αμυντικά στρατηγικά σημεία της πόλης, σε περιοχές όπου οι Τούρκοι συμπολίτες τους προέβαιναν σε παρόμοιες παράνομες στρατιωτικές δραστηριότητες, με εμφανή τα έργα τους. Γράφει σχετικά ο Αδάμος Κόμπος: «Από την έναρξη της ανταρσίας και ακόμη πιο πριν οι Τούρκοι άρχισαν να επανδρώνουν τα παρατηρητήρια- φυλάκιά τους με ένοπλους, κυρίως με πολυβόλα και οπλοπολυβόλα. Προέκτειναν την παρουσία τους, εντελώς απροκάλυπτα, σε τουρκοκυπριακά κτήρια που βρίσκονταν σε ελληνοκυπριακές περιοχές, όπως τη γυναικολογική κλινική του Δρος Χαλίλ Ρουστέμ και την κρεατοταβέρνα του Αρίφη, στην ενορία Αγίου Ιωάννη, στο κτήριο του Υγειονομείου του Δήμου Λεμεσού και γύρω από το κάστρο».

Και ενώ αυτά συνέβαιναν στην πόλη της Λεμεσού, το πρωί της 9Ης Φεβρουαρίου Τουρκοκύπριοι στασιαστές άρχισαν να πυροβολούν στο χωριό Ασώματος. Όταν όμως δέχθηκαν τα πυρά των νόμιμων δυνάμεων, καθηλώθηκαν και σίγησαν. Την ίδια μέρα στο μεικτό χωριό Επισκοπή, πολύ κοντά στις Βρετανικές Βάσεις, Τουρκοκύπριοι που τελούσαν κάτω από τη διοίκηση Τουρκοκύπριου λοχία του νόμιμου κράτους στασίασαν και έθεσαν υπό τον έλεγχό τους τον σταθμό, απ’ όπου εκδίωξαν τον Έλληνα αστυνομικό που βρισκόταν σε υπηρεσία. Ο εκδιωχθείς αστυνομικός ειδοποίησε τους προϊσταμένους του, οι οποίοι ενήργησαν αστραπιαία. Εθελοντική διμοιρία υπό τον αγωνιστή Δημητράκη Σπουργίτη έσπευσε στις 8.30 το πρωί της επόμενης μέρας στην Επισκοπή και άρχισε επίθεση εναντίον των στασιαστών του σταθμού και άλλων ένοπλων Τουρκοκυπρίων της ΤΜΤ, που είχαν πάρει θέσεις μάχης στην περιοχή. Τελικά, μετά από ανταλλαγή πυρών μισής ώρας, οι στασιαστές του σταθμού και οι άλλοι που έσπευσαν να τους βοηθήσουν, το έβαλαν στα πόδια. Από ελληνικής πλευράς έπεσε ο εθελοντής εθνοφρουρός, Νίκος Γεωργίου, 29 χρονών, από την Ερήμη, και τραυματίστηκε άλλος ένας μαχητής. Ο σταθμός πέρασε στα χέρια της νόμιμης Αστυνομίας.

Στην πόλη της Λεμεσού, οι στασιαστές εξακολουθούσαν να προκαλούν, από πολυβολεία τους, παρεμβάλλοντας εμπόδια στη διακίνηση των Ελλήνων στην τουρκοκυπριακή συνοικία, όπου υπήρχαν και Έλληνες μόνιμοι κάτοικοι. Μπροστά σ’ αυτήν την κατάσταση, αναγκάστηκαν οι μαχητικές μονάδες της πόλης να δράσουν αποφασιστικά σε όλα τα σημεία όπου οι στασιαστές είχαν στήσει πολυβολεία. Στις 11 Φεβρουαρίου άρχισε η γενική επίθεση εφ’ όλου του μετώπου, με πλήρη επικράτηση των γενναίων εθελοντικών δυνάμεων και αστυνομικών της Λεμεσού, η οποία είχε αρνηθεί από την πρώτη μέρα της τουρκικής ανταρσίας να δεχθεί διχοτομικές Πράσινες Γραμμές, όπως επιδίωκαν οι Τούρκοι και οι σύμμαχοί τους Βρετανοί, με εντολοδόχο τον τουρκόφιλο υποστράτηγο Πίτερ Γιανγκ.

ΠΗΓΗ:https://simerini.sigmalive.com/article/2026/1/18/e-tourkoantarsia-ste-lemeso/