Μια αρχική αξιολόγηση της Γενεύης

Print Friendly, PDF & Email

του Θεόδωρου Τσακίρη

22 Ιαν 2017

Από την 1η Δεκεμβρίου 2016 έως την 12η Ιανουαρίου 2017 οι τουρκικές θέσεις κατέστησαν περισσότερο αδιάλλακτες

Η 4ήμερη διαπραγμάτευση της Γενεύης (9-12 Ιανουαρίου 2017) επιβεβαίωσε τα αδιέξοδα της ακολουθούμενης πολιτικής και όσους είχαν προειδοποιήσει ότι η συμφωνία της 1ης Δεκεμβρίου θα οδηγούσε στην αποτυχία της διαδικασίας και την πλήρη αποθράσυνση της τουρκικής αδιαλλαξίας σε όλα τα διαπραγματευτικά κεφάλαια.

Η κυπριακή Κυβέρνηση, δυστυχώς, συμφώνησε σε ένα πλαίσιο διαπραγμάτευσης με τον ΟΗΕ χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με την Αθήνα, όπως παραδέχθηκε ο αναπληρωτής Κυβερνητικός Εκπρόσωπος Βίκτωρας Παπαδόπουλος στις 2 Δεκεμβρίου 2016. Το πλαίσιο αυτό δεν έθεσε στους Τουρκοκύπριους και την Τουρκία καμία προϋπόθεση για τη σύγκληση της διεθνούς διάσκεψης για την Ασφάλεια πέραν από την κατάθεση χάρτη στο εδαφικό και την πρόοδο σε μια σειρά ανοικτών ζητημάτων που δεν είχαν συμφωνηθεί μετά από 19 μήνες διαπραγμάτευσης.

Η αποδοχή εκ μέρους της Κυβέρνησης Αναστασιάδη πενταμερούς διάσκεψης αποτέλεσε ιστορική παραχώρηση των Ελληνοκυπρίων, την οποία αρνούντο πεισματικά να κάνουν όλοι οι προκάτοχοι τού ΠτΔ, συμπεριλαμβανομένου του ιστορικού ηγέτη της κυπριακής Δεξιάς, Γλαύκου Κληρίδη. Ο φόβος των προκατόχων του κ. Αναστασιάδη -ιδίως μετά την ανακήρυξη του ψευδοκράτους το 1983- ήταν ότι μια πενταμερής σύνοδος θα έδινε θέση στην ηγεσία του ψευδοκράτους ως συν-διαπραγματευόμενου μέρους μιας ιδρυτικής συνθήκης που αφορούσε την Κυπριακή Δημοκρατία (ΚΔ).

Κάτι τέτοιο προφανώς δεν απο-αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία. Αλλά είναι εξίσου προφανές ότι υποβοηθά -προφανώς ακουσίως- την προσπάθεια του ψευδοκράτος να νομιμοποιήσει το «αφήγημά» του: ότι αποτελεί δηλαδή μια υποτιθέμενη κρατική οντότητα την οποία μάλιστα πρέπει να αποδεχθούμε ως συν-ιδιοκτήτρια της μεγαλονήσου. Σε τελική ανάλυση, εάν δεν υπήρχε κανένας απολύτως φόβος αναβάθμισης του ψευδοκράτους, γιατί όλοι οι προκάτοχοι τού κ. Αναστασιάδη αρνούντο το πάγιο τουρκικό αίτημα για σύγκληση πενταμερούς διάσκεψης εδώ και 35 χρόνια;

Υπάρχουν εκείνοι οι οποίοι επιδιώκουν να εξισώσουν τη συνάντηση του Μπούργκενστοκ το 2004 με τη Γενεύη του 2017. Προφανώς προχωρούν σε μια ιδιαιτέρως διασταλτική ερμηνεία της ιστορικής πραγματικότητας καθότι στο Μπούργκεντσοκ δεν υπήρξε διεθνής διάσκεψη για το κεφάλαιο των Εγγυήσεων ή της Ασφάλειας αλλά μια γενική εξέταση των εκκρεμοτήτων μιας διαμεσολάβησης. Στο Μπούργκεντσοκ δεν υπήρξε διαπραγμάτευση της Ελλάδος ή της Τουρκίας ή της Βρετανίας με την Κυπριακή Δημοκρατία για το θέμα της Ασφάλειας.

Στο Μπούργκενστοκ υπήρξε διαμεσολάβηση του Γ.Γ. του Ο.Η.Ε. μεταξύ των δύο κοινοτήτων και μόνο, στο τέλος της οποίας ο κ. Κόφι Ανάν κατέθεσε το δικό του σχέδιο ενώπιον των ανωτέρω μερών. Η διαδικασία της Γενεύης είναι διαδικασία κυπριακής πατρότητας. Η οποιαδήποτε ζημία της Γενεύης επιβαρύνει την ελληνοκυπριακή πλευρά και την Κυπριακή Δημοκρατία και δεν μπορεί να αποδοθεί σε ατόπημα του οποιουδήποτε Γ.Γ. του Ο.Η.Ε. και του εκάστοτε εκπροσώπου του.

Πέραν από τη συζήτηση για την αναβάθμιση ή όχι των κατεχομένων, υπάρχει και μια πολύ σημαντική διαδικαστική διάσταση που μπορεί να εξηγήσει το ναυάγιο της Γενεύης. Κατά την κυβερνητική συλλογιστική, η συμφωνία της 1ης Δεκεμβρίου υποτίθεται ότι θα ξεκλείδωνε τη διαπραγμάτευση και θα έφερνε τις δύο πλευρές σε ακτίνα συμφωνίας πριν από τη διάσκεψη της Γενεύης -ακόμη και στο Εδαφικό- ξεπερνώντας το χάσμα που εντοπίστηκε στο Μοντ Πελεράν τον Νοέμβριο του 2016. Στην πραγματικότητα το ακριβώς αντίθετο συνέβη. Από την 1η Δεκεμβρίου 2016 έως την 12η Ιανουαρίου 2017 οι τουρκικές θέσεις κατέστησαν περισσότερο αδιάλλακτες, εντονότερα διεκδικητικές και αποφασιστικά πιο ανυποχώρητες. Κανένα κεφάλαιο δεν έκλεισε, ενώ τα χάσματα μετατράπηκαν σε χαράδρες.

Ο χάρτης της τ/κ πλευράς δεν πρέπει να πανηγυρίζεται ως επιτυχία από κανέναν. Άλλο συμφωνία επί του εδαφικού και άλλο κατάθεση απόψεων διατυπωμένων σε χάρτη ιδίως όταν ο τ/κ χάρτης είναι σαφώς χειρότερος εκείνου που προβλεπόταν στο σχέδιο Ανάν (2004) και δεν περιλαμβάνει την περιοχή της Μόρφου. Αντί αυτού ο κ. Ερντογάν επιβεβαίωσε τα περιθώρια των τουρκικών «παραχωρήσεων» προτείνοντας όχι την επιστροφή αλλά την ανταλλαγή εδαφών αξιώνοντας, δύο μέρες μετά την αποτυχία της Γενεύης, την ενσωμάτωση στο μελλοντικό τ/κ κρατίδιο σημαντικού μέρους της βορειοανατολικής επαρχίας της Τηλλυρίας.

Η μη επιστροφή της Μόρφου, κάτι το οποίο έχει πολλές φορές αποκλείσει με δημόσιες δηλώσεις του ο κ. Ερντογάν, θα έχει ως αποτέλεσμα τη μη επιστροφή περίπου του 50% των Ε/κ προσφύγων που επιδιώκει να αποκαταστήσει η Λευκωσία μετά το 1977. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι οι περίπου 50.000 πρόσφυγες που υπολογίζεται να επιστρέψουν στις εστίες τους, με βάση μια διευθέτηση του εδαφικού που θα αποκλείει την απελευθέρωση της Μόρφου, αναλογούν μόλις στο 1/4 εκείνων που ξεριζώθηκαν από την εισβολή του 1974. Σε κάθε περίπτωση η ίδια η Κυβέρνηση Αναστασιάδη έχει ορθώς κρίνει τον τ/κ χάρτη ως απαράδεκτο και θα έπρεπε να επιδιώξει τυχόν συγκλίσεις πριν καθήσει να συζητήσει εκ νέου το κεφάλαιο της ασφάλειας. 

Η απουσία των μονίμων μελών του Σ. Ασφαλείας 

Η τακτική της κυπριακής Κυβέρνησης κατέστησε αναπόφευκτη τη μετατροπή της διάσκεψης από πολυμερή σε πενταμερή χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της Ε.Ε. σε ρόλο άλλο από αυτόν του παρατηρητή. Αυτό δυστυχώς καθίσταται σαφές από τα επίσημα communique των Ηνωμένων Εθνών τόσο στις 11 όσο και στις 12 Ιανουαρίου. Η απουσία των μονίμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ο.Η.Ε, ακόμη και από τον ρόλο του παρατηρητή, είναι ενδεικτική της αποτυχίας διεθνοποίησης της διαδικασίας κατά τρόπο που θα έβαζε στο παιχνίδι χώρες όπως η Γαλλία και η Ρωσία, που είναι ιστορικά εγγύτερα στις ε/κ θέσεις. Καμία ωστόσο μεγάλη δύναμη δεν θα αρκείτο στο να παριστάνει τη «γλάστρα» ιδίως όταν η ε/κ πρόταση για την εγγύηση εφαρμογής της συμφωνίας τους προτείνει να αυτο-καταργήσουν το δικαίωμα άσκησης βέτο στο πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας. 

Το αποτέλεσμα ήταν ως εκ τούτου προδιαγεγραμμένο. Ο ΟΗΕ και οι Βρετανοί, οι οποίοι βλέπουν την παραμονή μόνιμων τουρκικών βάσεων στο νησί ως εχέγγυο και της δικής τους στρατιωτικής παρουσίας –ιδίως στη μετά Brexit εποχή–, συμπαρατάχθηκαν με τις πάγιες τουρκικές θέσεις οι οποίες εξακολουθούν να απαιτούν τη διασφάλιση των επεμβατικών τους δικαιωμάτων και της παρουσίας των στρατευμάτων τους στο νησί. Ο κ. Τσαβούσογλου ήταν τόσο ξεκάθαρος στη Γενεύη όσο ήταν και ο ίδιος ο κ. Ερντογάν πριν και μετά από αυτήν. 

Δεν υπάρχει τελικός υπολογισμός του κόστους της λύσης

Στο οικονομικό επίπεδο το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα δεν μπόρεσαν να καταθέσουν καμία λεπτομερή αξιολόγηση της κατάστασης που επικρατεί στον τραπεζικό τομέα των κατεχομένων ή της ικανότητάς τους να ενσωματώσουν το ευρώ επειδή δεν τους έχει επιτραπεί να αξιολογήσουν τα εκεί τραπεζικά δεδομένα. 

Δεν υπάρχει ακόμη τελικός υπολογισμός του κόστους της λύσης που να συμπεριλαμβάνει την αποζημίωση προσφύγων και περιουσιών, ο οποίος να μην ισοδυναμεί με τουλάχιστον ένα ΑΕΠ της Κυπριακής Δημοκρατίας, δηλαδή περί τα €18 δισ. Το ποιος θα χρηματοδοτήσει αυτή τη λύση εξακολουθεί να διαλανθάνει της προσοχής των εμπλεκομένων παρά το γεγονός ότι μετά από ένα τραυματικό μνημόνιο οι οικονομικές πτυχές της λύσης θα διαδραματίσουν πολύ πιο σημαντικό ρόλο για την απόφαση των Ε/κ σε ένα ενδεχόμενο δημοψήφισμα συγκριτικά με το 2004. Αυτό που πάντως είναι σαφές είναι ότι η Τουρκία δεν θα συμβάλει ποσώς στη χρηματοδότηση της λύσης παρά τις ιστορικές ευθύνες της κατοχής για την οποία έχει μερικώς καταδικαστεί στα ευρωπαϊκά δικαστήρια καταβάλλοντας και –πενιχρές έστω– αποζημιώσεις.

Η πρόταση του κ. Γιούνκερ στη Γενεύη περί δυνητικής χρηματοδότησης της λύσης από τα ταμεία της Ε.Ε. με €3,1 δισ. ακούγεται περισσότερο ως συμπαθητικό φιλοδώρημα παρά ως ουσιαστική συμβολή και η ΕΕ είναι εκείνη που, σύμφωνα με όλους τους υπολογισμούς, θα είναι η πλέον γενναιόδωρη από τα δυνητικά μέλη ενός συμβουλίου δωρητών. 

Στο κεφάλαιο της διακυβέρνησης, όπου έχουν γίνει οι περισσότερες ετεροβαρείς παραχωρήσεις στην τ/κ πλευρά με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη διαδικασία επίλυσης διαφορών (Dispute Resolution Mechanism – DRM) με το τράβηγμα λαχνού, η τ/κ πλευρά έθεσε με το καλημέρα των διαπραγματεύσεων στη Γενεύη την ακόλουθη απαίτηση: να γίνει αποδεκτή η εκ περιτροπής προεδρία από τους Ε/κ ως προϋπόθεση για την οριστική αποδοχή όλων όσων έχουν κατ’ αρχάς συμφωνηθεί. Είναι σαφές ότι η Κυβέρνηση δεν έχει κανένα περαιτέρω περιθώριο παραχώρησης που να συζητά την εκ περιτροπής προεδρία.

ΕΜΜΟΝΗ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ ΣΕ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Ασχέτως του τι χρονοδιάγραμμα αποχώρησης ή σύμπτυξης στρατευμάτων θα συμφωνηθεί από την πλευρά της Τουρκίας, η Άγκυρα δεν μπορεί να δεχθεί την ύπαρξη ενός συστήματος ασφαλείας που δεν θα της επιτρέπει να επεμβαίνει στρατιωτικά κατά το δοκούν με ή χωρίς την κίβδηλη επίκληση της ανασφάλειας των Τ/κ. Οι «εγγυήσεις» αυτές δεν νομιμοποιούν μόνο την παρουσία των στρατευμάτων της μετά τη λύση. Της δίνουν νομιμοποιητικό πάτημα για να μην εφαρμόσει τη λύση με την πρώτη σοβαρή κρίση που θα δημιουργηθεί λόγω της θνησιγενούς δυσλειτουργίας της στο κεφάλαιο της Διακυβέρνησης.

Παράλληλα, ενδεχόμενη αποδοχή από πλευράς Ε/κ οποιασδήποτε μορφής τουρκικών επεμβατικών δικαιωμάτων θα νομιμοποιούσε εκ των υστέρων το βασικό επιχείρημα που η Άγκυρα διατυμπάνιζε μετά το 1974: ότι τα στρατεύματα πρέπει να μείνουν στην Κύπρο γιατί οι Ε/κ και η Ελλάδα θα επιτεθούν κατά των Τ/κ σε περίπτωση απόσυρσής τους, την ώρα μάλιστα που σε περίπτωση λύσης η Αθήνα έχει αποδεχθεί την πλήρη απόσυρση της ΕΛΔΥΚ και η Λευκωσία τη σταδιακή διάλυση της Εθνικής Φρουράς έως ότου συσταθούν από κοινού με τους Τ/κ ομοσπονδιακές αμυντικές δυνάμεις. 

Οι δυνάμεις αυτές, που θα συναποτελούνται από Ε/κ και Τ/κ, δεν θα μπορούν να στραφούν εναντίον κανενός –του εαυτού τους συμπεριλαμβανομένου– λόγω της παρουσίας ισχυρής διεθνούς ειρηνευτικής δύναμης στο νησί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Αυτές ωστόσο οι ομοσπονδιακές δυνάμεις θα επιτρέψουν στην Κυπριακή Δημοκρατία να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της στο πλαίσιο της ΕΠΑΑ (Ευρωπαϊκής Πολιτικής Άμυνας και Ασφάλειας) και δεν θα έπρεπε να φοβίζουν κανέναν παροντικό ή μελλοντικό πολίτη της Κυπριακής Δημοκρατίας.

ΠΗΓΗ:http://www.philenews.com/el-gr/f-me-apopsi-eponymes-gnomes/385/348848/mia-archiki-axiologisi-tis-geneyis