4/9/2026
Του Δημήτρη Παντελάτου (*)
Με βάση στοιχεία του Διεθνούς Ινστιτούτου Έρευνας για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI), η Τουρκία διαθέτει ένα εκτιμώμενο απόθεμα 322 βαλλιστικών πυραύλων, κατατάσσοντάς την έβδομη παγκοσμίως σε απόθεμα τέτοιων και τοποθετώντας την μπροστά από χώρες όπως η Ινδία, η Νότια Κορέα και η Γαλλία. Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία η Ελλάδα διαθέτει 165 πυραύλους.
Το απόθεμα περιλαμβάνει πυραύλους MGM-140 Τακτικούς Πυραύλους (ATACMS) Block 1, καθώς και εγχώρια ανεπτυγμένα συστήματα όπως τα J-600T Yıldırım I και II, Bora και Tayfun. Οι πυραυλικές δυνατότητες της Τουρκίας είναι αποτέλεσμα ενός προγράμματος που ξεκίνησε από τις Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις τη δεκαετία του 1990. Σε συνεργασία με την Κίνα αρχικά ανέπτυξε τον πύραυλο Yıldırım, με βεληνεκές περίπου 150 χιλιομέτρων και αργότερα τον πύραυλο Bora, που αναπτύχθηκε από την Roketsan, με βεληνεκές περίπου 300 χιλιόμετρα, μέσω συνεργασίας με την κρατική κινεζική αμυντική εταιρεία CPMIEC. Ο πύραυλος Tayfun αντιπροσωπεύει το πιο προηγμένο στάδιο του προγράμματος. Η Τουρκία πραγματοποίησε δοκιμαστική εκτόξευση αυτού του βαλλιστικού πυραύλου πάνω από τη Μαύρη Θάλασσα τον Οκτώβρη του 2022, με τον πύραυλο να φέρεται ότι έφτασε σε απόσταση 561 χιλιομέτρων και απώτερο στόχο να φτάσει τα 1000 .
Στο πεδίο των drones, η Τουρκία παράγει έως και 120.000 drones ετησίως (σχεδόν 10.000 μονάδες ανά μήνα), αντανακλώντας μια στροφή προς την μαζική παραγωγή οπλικών συστημάτων χαμηλού κόστους, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στο τακτικό πεδίο. Η Baykar και άλλες τουρκικές αεροδιαστημικές εταιρείες κατέχουν σημαντικό μερίδιο των παγκόσμιων εξαγωγών οπλισμένων drones, που πλέον επιχειρούν σε 34 χώρες.
Οι πύραυλοι, τα βλήματα και τα έξυπνα πυρομαχικά αποτελούν για την Τουρκία τη μεγαλύτερη κατηγορία εξαγωγών αμυντικών συστημάτων, με πωλήσεις ύψους 3,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Στα δικά μας δεδομένα και για να κατανοήσουμε το επιχειρησιακό όριο ζωής δυνάμεων που αφορούν συστήματα αεράμυνας κατά των Τουρκικών βλημάτων, όπως τα Patriot και τα THAAD που επιχειρούν στο Κόλπο και που αντιστοιχούν στα Barak MX και στο David’s Sling της μελλοντικής «Ελληνικής Ασπίδας του Αχιλλέα», μπορούμε να κάνουμε μια χονδροειδή υπόθεση εργασίας ανατρέχοντας στις μέχρι τώρα καταναλώσεις των Αμερικανικών πυρομαχικών αυτού του είδους στον Κόλπο. Αν και ο πόλεμος μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν έχει συμπληρώσει περισσότερες από 180 ημέρες από την έναρξή του, η σύγκρουση δεν χαρακτηρίζεται από συνεχή καθημερινή ενεργή δράση, καθώς μεσολάβησαν περίοδοι εκεχειρίας και διπλωματικών διαπραγματεύσεων.
Η πρώτη φάση (Μάρτης – Απρίλης 2026) περιλάμβανε ενεργές μάχες, ακολουθήθηκε από διπλωματική ύφεση (Απρίλης – Ιούλης 2026) και στη συνέχεια (Ιούλης 2026) η εκεχειρία κατέρρευσε. Συνεπώς η ενεργή πολεμική δραστηριότητα περιορίζεται στο μισό της προαναφερόμενης περιόδου δηλαδή περίπου 90 ημέρες μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές.
Στην αρχή του πολέμου, το Αμερικανικό απόθεμα σε βλήματα κατά αεροσκαφών, drones και άλλων βλημάτων φέρεται να ήταν 2200 Patriot και 452 THAAD. Κατά την πρώτη φάση των επιχειρήσεων από Αμερικανικής πλευράς, για την αντιμετώπιση των Ιρανικών drones και βλημάτων, χρησιμοποιήθηκε το 65% των πρώτων και το 50% των δεύτερων, συνεπώς η μέση ημερήσια κατανάλωση ήταν 23 Αμερικάνικα βλήματα Patriot και 4 βλήματα THAAD. Επισημαίνεται ότι για την αναπλήρωσή τους θα απαιτηθούν από ένα έως τέσσερα χρόνια ανάλογα με την ικανότητα των Αμερικανικών εταιρειών να ανταποκριθούν στο κάλεσμα Τραμπ για επιτάχυνση της παραγωγής τους.
Ο παραπάνω συλλογισμός συμπεριλαμβάνει το γεγονός ότι ΗΠΑ και Ισραήλ διαθέτουν από την αρχή της σύγκρουσης, πλήρη αεροπορική υπεροχή και επικράτηση στην περιοχή των επιχειρήσεων, καθώς και πλήρη επόπτευση του πεδίου, που τους επιτρέπει τη διαρκή στοχοποίηση των Ιρανικών εκτοξευτών drones και βλημάτων, άρα και τον περιορισμό των επιθέσεων εναντίον τους. Παρόλα αυτά κατά την πρώτη περίοδο της σύγκρουσης κάθε 12 με 18 ώρες, οι ΗΠΑ σπαταλούσαν τον αριθμό των βλημάτων ΤΗΑΑD που παράγουν σε ένα χρόνο. Σχετικά ο Ρούμπιο είπε ότι το Ιράν μπορεί να παράγει εκατό βλήματα τον μήνα που προκαλούν την ανάγκη δεκαπλασιασμού της παραγωγής των Αμερικάνικων βλημάτων που χρειάζονται για την αναχαίτισή τους.
Κατά την πληροφόρηση που διέρρευσε για τα «όπλα» της Ασπίδας του Αχιλλέα αυτά περιλαμβάνουν:
α. 2 πυροβολαρχίες David’s Sling, η κάθε μία με τέσσερις εκτοξευτές (κάθε εκτοξευτής με 12 κελιά εκτόξευσης για ισάριθμα βλήματα Stunner) και σύνολο βλημάτων ενός φόρτου 98.
β. Κάθε μία πυροβολαρχία BARAK MX τυπικής διαμόρφωσης αποτελείται από τρεις εκτοξευτές (κάθε ένας με οκτώ θέσεις εκτόξευσης), αυτές θα κληθούν να αντικαταστήσουν επτά συστήματα HAWK, σύνολο βλημάτων ενός φόρτου 168.
γ. 10 πυροβολαρχίες SPYDER AiO με κάθε μία να αποτελείται από τρεις μονάδες με (το λιγότερο) τέσσερα κελιά εκτόξευσης, σύνολο βλημάτων ενός φόρτου 120.
Χονδροειδώς υπολογίζοντας τις παραπάνω απαιτήσεις φτάνουμε τον αριθμό 386 σε βλήματα ενός φόρτου και τα 1158 για τρεις φόρτους. Σύμφωνα με μια απλοϊκή συσχέτιση με τις καταναλώσεις τέτοιων πυρομαχικών στον Κόλπο αυτά θα επαρκούσαν για ενάμιση μήνα με την προϋπόθεση ότι οι συνθήκες μιας ενδεχόμενης σύρραξης με την Τουρκία θα προσομοίαζαν αυτών του πολέμου ΗΠΑ -Ιράν, δηλαδή όλα τα παραπάνω μέσα θα έμεναν ανέγγιχτα κατά το εξεταζόμενο διάστημα και ότι από την αρχή της σύγκρουσης, η Τουρκία θα έχανε της δυνατότητα εναέριας επικράτησης. Σε κάθε περίπτωση προκύπτει ότι με τις τρέχουσες τιμές αγοράς πολεμικού υλικού, για τρεις φόρτους βλημάτων, περίπου το ένα τρίτο του κόστους απόκτησης του Ισραηλινού συστήματος θα αφορούσε τον εξοπλισμό του σε βλήματα.
Προφανώς όλα τα παραπάνω που μπορεί να χαρακτηριστούν ως χονδροειδή έως και ανακριβή, θα μπορούσαν να επαληθευθούν ή να καταρριφθούν χρησιμοποιώντας τα μέσα προσομοίωσης και πολεμικών παιγνίων που διαθέτει το ΓΕΕΘΑ, με την ανάπτυξη σεναρίων επιχειρησιακού πειραματισμού, τον πρώτο από τους οποίους είχε την τιμή να σχεδιάσει και να υλοποιήσει το 2008 στις Ένοπλές Δυνάμεις, ο υπογράφων. Η χρήση αυτών των εργαλείων είναι απαραίτητη στον σχεδιασμό της Δομής Δυνάμεων και στην εξέταση της αποτελεσματικότητας του σχετικού σχεδιασμού και προφανώς θα έπρεπε να θεωρείται προαπαιτούμενη της απόφασης απόκτησης ενός τέτοιου συστήματος.
Οι προαναφερόμενες ακριβείς ή ανακριβείς καταναλώσεις όπλων δείχνουν την ανάγκη προτεραιοποίησης της εγχώριας δυνατότητας παραγωγής των βλημάτων, με στόχο την σχετική αυτονομία και την εξασφάλιση της σχετικής αλυσίδας εφοδιασμού, με δεδομένη τη σημαντική διασπορά των μέσων αυτών και τις αναμενόμενες δυσκολίες προσβασιμότητάς τους κάτω από συνθήκες πολέμου
Την ανάγκη αυτή και σύμφωνα με τις μέχρι τώρα δραστηριότητές τους, δε φαίνεται να υπηρετεί η ενεργοποίηση των 19 Ελληνικών εταιριών ( με μία από αυτές να ανήκει κατά 91% σε Ισραηλινή), που θα αναλάβουν να συνδράμουν στην υλοποίηση της σύμβασης αντί του τιμήματος των 750 εκατομμυρίων ευρώ. Μια ελεγχόμενη από το Ισραήλ, Ελληνική συμμετοχή δεν διασφαλίζει απαραίτητα την αποτελεσματική και ωφέλιμη Εθνικά μεταφορά τεχνογνωσίας. Πρέπει λοιπόν, να αποσαφηνιστεί το μέγεθος αλλά και το είδος της τεχνογνωσίας που θα αποκτήσει η εγχώρια αμυντική βιομηχανία από την υλοποίηση της σύμβασης, το ποσοστό των υποσυστημάτων που θα κατασκευαστούν εγχώρια με δημιουργία ξεχωριστών γραμμών παραγωγής ή θα υποστηριχθούν από την Ελλάδα.
Τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο πολύπλοκα από το ομιχλώδες τοπίο που περικλείει το αφήγημα της πλήρους εθνικής ιδιοκτησίας του Συστήματος Διοίκησης και Ελέγχου (Command and Control), από την Ελλάδα και την διάθεση σε αυτή του πηγαίου κώδικα.
Η επίσημη ανακοίνωση του ελληνικού Υπουργείου Εθνικής Άμυνας αναφέρεται σε «ενιαίο και ολιστικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου», χωρίς να κατονομάζει τον φορέα που θα το αναπτύξει. Αντίθετα, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Άμυνας του Ισραήλ, το νέο εθνικό Command & Control που θα ενοποιεί το σύνολο των δυνατοτήτων αεράμυνας της Ελλάδας θα αναπτυχθεί από τη Rafael.
Περιττό να επισημανθεί η στρατηγική σημασία του Εθνικού Συστήματος Διοίκησης και Ελέγχου. Είναι συνεπώς σημαντική και προφανής η πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα που το αφορά και διέπει την ανάγνωση του στρατηγικής, επιχειρησιακής και τακτικής εικόνας σε πραγματικό χρόνο, την ανάθεση των αντίστοιχων ρόλων των στρατιωτικών δυνάμεων στα διάφορα επίπεδα και την στοχοποίηση. Από μόνη της όμως δεν επαρκεί για να προσδώσει στο σύστημα πραγματική αυτονομία και κυρίως ανεξαρτησία από έξωθεν παρεμβάσεις.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα κατά το οποίο, παρά τις περιορισμένες τεχνολογικές δυνατότητες της εποχής σε σχέση με τις σημερινές, πριν από περισσότερο από εικοσιπέντε χρόνια το αντίστοιχο λογισμικό και υλισμικό που παρείχε την αεροπορική εικόνα της Ελληνικής επικράτειας στα κέντρα επιχειρήσεων του ΓΕΑ και του ΓΕΕΘΑ, αναπτύχθηκε «in house» από την Πολεμική Αεροπορία (ΠΑ). Η ΠΑ μελέτησε τις διεπαφές με όλους τους διατιθέμενους τότε αισθητήρες, σχεδίασε και υλοποίησε ένα σύστημα απεικόνισης της εναέριας δραστηριότητας στο Ελληνικό FIR και όχι μόνο, χωρίς να «ψωνίσει» από κανένα. Σκοπός της ΠΑ ήταν ακριβώς η ανεξαρτησία της από τρίτους με την διατήρηση των δικαιωμάτων της επί του λογισμικού και της πνευματικής ιδιοκτησίας. Αυτό της παρείχε τη μακροχρόνια δυνατότητα τροποποίησης και εξέλιξης, τον έλεγχο της αρχιτεκτονικής και της διαμόρφωσης του συστήματος ενόψει της ενσωμάτωσης μελλοντικών radars και άλλων αισθητήρων, (συστημάτων Electronic Warfare, Counter-UAS, UAV, ISR) και άλλων επιχειρησιακών μέσων.
Επισημαίνεται ότι αυτή η αεροπορική εικόνα μέσω κρυπτοσυσκευών είχε μοιραστεί και στο Εθνικό Κέντρο Ασφάλειας των Ολυμπιακών Αγώνων 2004 που είχε συγκροτηθεί στη ΓΑΔΑ, για τον έλεγχο της εναέριας κυκλοφορίας στην Αττική και τις άλλες Ολυμπιακές πόλεις.
Είκοσι πέντε χρόνια πριν, η ΠΑ απόδειξε ότι είχε την γνώση και την ικανότητα να αναπτύξει ένα τέτοιο σύστημα και στην προκειμένη περίπτωση θα μπορούσε να το επαναλάβει με δεδομένο ότι θα της παρεχόταν τα στοιχεία του λογισμικού των επιμέρους συστημάτων που απαρτίζουν το σύστημα αεράμυνας. Εξάρτηση έστω και χαλαρή μέσω ενός συμβατικού εγκλωβισμού σε συγκεκριμένο πάροχο/ κατασκευαστή του σχετικού λογισμικού και υλισμικού, αναμένεται να προκαθορίσει τις μελλοντικές εξοπλιστικές επιλογές της χώρας και κυρίως δεν θα εξασφαλίσει την μοναδικότητα στην Εθνική χρήση και αξιοποίηση των δεδομένων που θα αντλούνται από τις διεπαφές των τμημάτων του συστήματος (εκτοξευτές βλημάτων, radars κλπ) τη στιγμή μάλιστα που το αντίστοιχο λογισμικό για την λειτουργία τους δεν είναι γνωστό στον αγοραστή τους.
Είναι κραυγαλέο το παράδειγμα της Νορβηγίας που χρόνια μετά από την παραλαβή των Νορβηγικών F-35 ανακάλυψε ότι λόγω του προγραμματισμού του λογισμικού τους, βασικά και ευαίσθητα στοιχεία της δραστηριότητάς τους μεταβιβάζονταν σκανδαλωδώς εκτός της χώρας, στην κατασκευάστρια εταιρία. Επιπλέον θα πρέπει να υπενθυμίσουμε τον λόγο που η Τουρκία αποπέμφθηκε από το πρόγραμμα των F-35, μετά την προμήθεια των S-400, αλλά και την μεταφορά των Κυπριακών S-300 στην Κρήτη που για πολλούς, η αιτία της βρίσκεται στην δυνατότητα επόπτευσης της ευρύτερης περιοχής της Παλαιστίνης μέσω του radar που διαθέτει. Σε όλες τις περιπτώσεις αναγνωρίστηκε και πιθανολογήθηκε η παράπλευρη και παράλληλη μετάδοση και αξιοποίηση δεδομένων από τρίτους, που δεν περιλαμβάνονταν στη προγραμματισμένη λειτουργία των συστημάτων. Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο όταν στην απόκτηση της πληροφορίας παρεμβάλλονται αισθητήρες των οποίων ο αγοραστής δεν έχει την ιδιοκτησία και ενδεχόμενα και την γνώση εμπλοκής τους, όπως για παράδειγμα οι δορυφόροι.
Σε συνάφεια με τα παραπάνω συνεξετάζεται ο ρόλος των on lease από την ΠΑ και το Λιμενικό, μη επανδρωμένων αεροσκαφών HERON της Σκύρου, κατά την επιχείρηση του πολεμικού ναυτικού του Ισραήλ τον περασμένο Απρίλη. Το Ισραηλινό ναυτικό αναχαίτισε 22 πλοία διεθνούς ανθρωπιστικής αποστολής σε διεθνή ύδατα, 600 ναυτικά μίλια μακριά από τις ακτές της Γάζας, στη θαλάσσια περιοχή νότια της Πελοποννήσου και δυτικά/νοτιοδυτικά της Κρήτης.
Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω και χωρίς την επίλυση των θεμάτων που αναφέρθηκαν και αφορούν στην αλυσίδα εφοδιασμού και υποστήριξης του συστήματος και την αποκλειστικότητα στην ανάπτυξη και τον έλεγχο του command & control λογισμικού του, προεκτείνοντας την 31 Αυγούστου 2026, ημέρα υπογραφής της σύμβασης για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» 35 μήνες στο μέλλον, τα παραδοτέα θα επιφέρουν και τα παρακάτω αποτελέσματα:
1. Η Ελλάδα θα έχει ικανοποιητική εικόνα του θεάτρου των επιχειρήσεων στο χώρο ενδιαφέροντός της, χωρίς απαραίτητα να έχει τη δυνατότητα εκτέλεσης παρατεταμένων επιχειρήσεων αεράμυνας.
2. Το παραπάνω ισχύει για την Κύπρο.
3. Το Ισραήλ θα διαθέτει πλήρη συνθετική εικόνα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου και θα αποτελεί τον προφανή προμηθευτή αμυντικού υλικού που θα αφορά στην αντιαεροπορική και αντιβληματική άμυνα της Ελλάδας και της Κύπρου.
4. Κάποιοι από την σημερινή ηγετική ομάδα της Ελλάδας αλλά και από την αντιπολίτευση, θα διαφημίζουν ότι με την βοήθεια της νέας πρέσβειρας του Ισραήλ δικαιώθηκαν από τους ψηφοφόρους τους στην προσπάθειά τους να αναδείξουν την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ως την μοναδική και αναγκαία λύση στην άμυνα της Χώρας.
(*) Υποπτέραρχος (Ι) ε.α.
ΠΗΓΗ:https://www.militaire.gr/aspida-i-achilleios-pterna/
