12 Μαρτίου 2017
του Άριστου Μιχαηλίδη
Την περασμένη Τρίτη κάναμε μερικές αναφορές στην ιστορία της σκοτεινής δεκαετίας του ’60, με αφορμή την κρίση με το ενωτικό δημοψήφισμα του ’50. Κάποιοι αναγνώστες έδειξαν ενδιαφέρον για περισσότερη ενημέρωση, κυρίως για να αναδειχθούν οι «αμφιλεγόμενες» πτυχές. Ένας, μάλιστα, εκπαιδευτικός, μας τηλεφώνησε για να παρατηρήσει ότι οφείλουμε να λέμε και τα δικά μας σφάλματα στην κατάρρευση της Ζυρίχης, κι όταν του ζητήσαμε ένα παράδειγμα, μας είπε ότι αρνηθήκαμε οι Ε/Κ να εφαρμόσουμε τη συμφωνία για χωριστούς δήμους.
Αυτή η ιστορία είναι από τις πιο παραποιημένες. Ακούσαμε πολλούς –πολιτικούς, δικηγόρους, νομικούς– να διατυπώνουν αυτό τον ισχυρισμό, μέσα στο πλαίσιο ασφαλώς της εξωφρενικής προσπάθειας για δημιουργία ενοχών στους Ε/Κ, ώστε να μετατραπούν σε ασυνείδητα όντα που άγονται και φέρονται. Τα είπαμε κι άλλες φορές, αλλά θα τα ξαναπούμε κι όποιος θέλει ακούει. Γιατί, πολλοί έχουν στο μυαλό τους τόσο λανθασμένες εντυπώσεις, που δεν ακούνε τίποτε άλλο εκτός από τη διαστρεβλωμένη ιστορία που έχουν στο μυαλό τους.
Το άρθρο 173 του Συντάγματος προνοούσε ότι θα δημιουργηθούν χωριστοί δήμοι σε Λευκωσία, Λεμεσό, Αμμόχωστο, Λάρνακα και Πάφο, υπό τον όρο, μάλιστα, ότι ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της Δημοκρατίας, εντός τεσσάρων ετών από της ενάρξεως ισχύος του Συντάγματος, να εξετάσουν «αν ο χωρισμός ούτος των δήμων των ειρημένων πόλεων θα συνεχισθή ή όχι». Το Σύνταγμα δεν έκανε αναφορά σε γεωγραφικό διαχωρισμό (είχαν χέρι οι βρετανικές ασάφειες) κι όταν οι δύο κοινότητες μπήκαν σε διάλογο, για να διευθετήσουν τα των δήμων, οι Τουρκοκύπριοι επέμεναν σε γεωγραφικό διαχωρισμό και οι Ελληνοκύπριοι προσπαθούσαν να τον αποτρέψουν, καθώς αυτό θεωρείτο και από τις δυο πλευρές ότι ήταν η απαρχή της διχοτόμησης.
Μακάριος και Κουτσιούκ οργάνωσαν επιτροπές σε κάθε πόλη για να μελετήσουν τα δημοτικά όρια. Οι τουρκοκυπριακές επιτροπές «σχεδίαζαν θύλακες, οι οποίοι θα ήταν όσο το δυνατό περισσότερο αυτάρκεις», γράφει η ιστορικός Diana Markides, στο εξαιρετικό βιβλίο «Κύπρος 1957 – 1963». «Ένας σημαντικός παράγοντας γι΄ αυτούς ήταν η εξασφάλιση πρόσβασης στη θάλασσα και σε κύριες οδικές αρτηρίες». Πολλές περιουσίες Ε/Κ περιλαμβάνονταν στις σχεδιαζόμενες τ/κ περιοχές και η προσδοκία των Τ/Κ ήταν η απομάκρυνση των Ε/Κ, δηλαδή η προσφυγοποίησή τους.
Καμιά πρόταση που δεν περιείχε γεωγραφικό διαχωρισμό δεν γινόταν αποδεκτή από τους Τ/Κ. «Στην Πάφο, αυτό το σημείο εκδηλώθηκε με πιο απτό τρόπο όταν οι Τούρκοι άρχισαν να κτίζουν παράνομα ένα τείχος, το οποίο προσδιόριζε τη δημοτική τους περιοχή, την οποία είχαν μονομερώς δημιουργήσει». Δηλαδή, την ώρα που συνομιλούσαν οι δυο κοινότητες, για να οργανώσουν το κοινό κράτος τους, οι Τ/Κ έκτιζαν τείχος.
Ενώ συνεχιζόταν η εκκρεμότητα των δήμων, οι Τουρκοκύπριοι που είχαν αποχωρήσει από τα ενιαία δημοτικά συμβούλια των πόλεων από το 1957 εισέπρατταν παράνομα τους δημοτικούς φόρους από τους Τ/Κ και κατακρατούσαν κι εκμεταλλεύονταν «όλη τη δημοτική περιουσία, την οποία είχαν αρπάξει κατά τη διάρκεια των δικοινοτικών ταραχών του 1958» (Diana Markides).
Παράλληλα, οι Τ/Κ βουλευτές δεν ενέκριναν τις φορολογίες του κράτους με πρόσχημα την εκκρεμότητα των δήμων και με αποτέλεσμα το κράτος να κινδυνεύει με παράλυση. Οι χωριστοί δήμοι και οι χωριστές πλειοψηφίες των φορολογιών, που προβλέπονταν στο Σύνταγμα, ήταν δύο από τα 13 σημεία που πρότεινε ο Μακάριος να αλλάξουν, ώστε να γίνει λειτουργικό το Σύνταγμα, κι έγιναν αφορμή για την τουρκανταρσία.
Πάντως, ουδέποτε συμφωνήθηκαν οι δήμοι και ουδέποτε οι Ε/Κ αρνήθηκαν να εφαρμόσουν τις συμφωνίες. Υπήρχε διαφωνία για τον γεωγραφικό διαχωρισμό κι επί τούτου γινόταν διάλογος, με ηγέτες τον Μακάριο και τον Κουτσιούκ, που όμως δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, διότι οι Τ/Κ δεν ήθελαν να ολοκληρωθεί αν δεν αποδέχονταν οι Ε/Κ τη δική τους αντίληψη περί διαχωρισμού.
Όσοι ισχυρίζονται ότι τα κακά ξεκίνησαν επειδή τότε οι Ε/Κ δεν εφάρμοσαν τη συμφωνία για χωριστούς δήμους, εννοούν προφανώς ότι έπρεπε να βοηθήσουν τους Τ/Κ να κτίσουν τείχος και να τους αγοράζουν και το τσιμέντο. Σήμερα, τα ίδια μάς λένε αναλογικά για όσα συζητούνται. Θέλουν να κτίσουμε μέλλον με τις ίδιες λογικές και τις ίδιες ασάφειες. Για να τα κάνουμε ξανά μαντάρα.
