09 Απριλίου 2017
του Παύλος Ξανθούλης
Κοινή πορεία ακολουθούν Ουάσινγκτον, Λονδίνο, Βρυξέλλες και Έσπεν Μπαρθ Άιντα, προκειμένου να τύχει ικανοποίησης το αίτημα της Τουρκίας για απόλαυση των τεσσάρων ελευθεριών στην Κύπρο, μετά από μια ενδεχόμενη λύση του Κυπριακού.
Πληροφορίες του «Φ» αναφέρουν ότι στο «παιγνίδι» στήριξης του αιτήματος Ερντογάν έχει εμπλακεί και η Ουάσιγκτον, η οποία, διά του βοηθού υφυπουργού Εξωτερικών, Τζόναθαν Κόεν, μετέφερε προς την Ευρωπαϊκή Ένωση τη θέση ότι η τουρκική αξίωση θα πρέπει να ικανοποιηθεί, κάτι με το οποίο δεν διαφωνούν οι Βρυξέλλες.
Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Αμερικανός επίσημος έθεσε θέμα «ισοδύναμης μεταχείρισης» μεταξύ των Τούρκων και των Ελλήνων πολιτών στην Κύπρο, μετά από μια ενδεχόμενη διευθέτηση του Κυπριακού, παρακάμπτοντας το γεγονός ότι τα δικαιώματα των Ελλήνων προκύπτουν από την ιδιότητα τους ως Ευρωπαίοι πολίτες.
Ο κ. Κόεν ενημερώθηκε μάλιστα ότι η ΕΕ προετοιμάζεται για να διασφαλίσει «ισοδύναμα δικαιώματα» Τούρκων και Ελλήνων πολιτών στην Κύπρο, εάν της ζητηθεί, προβαίνοντας σε «ασκήσεις προσομοίωσης», διά της αξιοποίησης ενός συνδυασμού «προηγούμενων μοντέλων», περιλαμβανομένου του μοντέλου του Καλίνινγκραντ, καθώς και του μοντέλου της Πορτογαλίας. Ειδικότερα:
• Το μοντέλο του «Καλίνινγκραντ» αφορά κυρίως στη διακίνηση Ρώσων πολιτών, μέσω της Λιθουανίας προς τον εν λόγω ρωσικό θύλακα, με την έκδοση ενός ειδικού «εγγράφου για τη διευκόλυνση της διαμετακόμισης».
Συνεπώς, το μοντέλο Καλίνινγκραντ εστιάζεται αποκλειστικά στη διαμετακόμιση προσώπων και αγαθών (τράνζιτ), διά μέσου κράτους-μέλους της ΕΕ (Λιθουανία), από και προς τη Ρωσία, παρέχοντας μιαν ιδιότυπη χερσαία πρόσβαση, χωρίς ευρωπαϊκές διατυπώσεις, προς τον απομονωμένο ρωσικό θύλακα, ο οποίος είναι «περικυκλωμένος» από τη Λιθουανία και τη Πολωνία.
Πρόκειται λοιπόν για μία κατ’ εξαίρεση παραχώρηση προς τη Ρωσία, προκειμένου οι πολίτες και τα αγαθά της να είναι σε θέση να διακινούνται-τράνζιτ από και προς τον θύλακα Καλίνινγκραντ.
Ωστόσο, το αίτημα Ερντογάν για τέσσερις ελευθερίες ή για «διμερείς διευκολύνσεις» δεν αφορά στη διαμετακόμιση προσώπων ή/και αγαθών διά μέσου της Κύπρου, αλλά στην ελεύθερη εγκατάσταση των Τούρκων πολιτών και την ελεύθερη διακίνηση τουρκικών αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων στη νήσο. Και, ως εκ τούτου, η όποια προσπάθεια συσχετισμού του «μοντέλου Καλίνινγκραντ» με το τουρκικό αίτημα για τις τέσσερις ελευθερίες στην Κύπρο είναι επιεικώς απαράδεκτη.
• Το μοντέλο «Πορτογαλίας» αφορά στην εγκατάσταση και παραχώρηση αδειών εργασίας σε πολίτες από τη Βραζιλία (τρίτη χώρα), κάτι που ζήτησε η ίδια η κυβέρνηση της Λισαβόνας, στη διάρκεια των ενταξιακών της διαπραγματεύσεων. Δηλαδή πριν από την ένταξη της χώρας στην ΕΕ.
Το αίτημα της Πορτογαλίας είχε εγκριθεί από την ΕΕ και, ως εκ τούτου, της είχε παρασχεθεί παρέκκλιση για μικρή χρονική περίοδο, προκειμένου να παραχωρεί άδειες παραμονής και εργασίας σε πολίτες από τη Βραζιλία.
Η Κυπριακή Δημοκρατία, ωστόσο, όχι μόνο δεν ζητά η ίδια την ικανοποίηση του τουρκικού αιτήματος, αλλά έχει ζητήσει από τις Βρυξέλλες (επιστολή Αναστασιάδη προς Γιούνκερ) στήριξη προκειμένου να απορριφθεί η αξίωση Ερντογάν. Επιπλέον, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι υποψήφιο κράτος προς ένταξη, αλλά πλήρες μέλος της ΕΕ.
Συνεπώς, η προσπάθεια διασύνδεσης του μοντέλου της Πορτογαλίας με το τουρκικό αίτημα για «διμερείς διευκολύνσεις» και για «ισοδύναμα δικαιώματα» Τούρκων και Ελλήνων πολιτών στην Κύπρο «μπάζει νερά».
Όλη πάντως αυτή η σπουδή και η προεργασία που γίνεται από την ΕΕ παραπέμπει σε ένα κατά κύριο λόγο συμπέρασμα. Καθιστά σαφές ότι οι Βρυξέλλες θα κινήσουν γη και ουρανό προκειμένου να «φορμάρουν» ανάλογα τα «προηγούμενα μοντέλα» και να μορφοποιήσουν ένα ιδιότυπο καθεστώς στην Κύπρο, ικανοποιώντας την τουρκική αξίωση, όπως άλλωστε ζητούν εν χορώ η Βρετανία και ο Έσπεν Μπαρθ Άιντα, με τη «προσθήκη» πλέον και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Επιστρατεύοντας την «Πράξη Προσαρμογής της Συνθήκης Προσχώρησης» της Κύπρου (σχέδιο Ανάν) που προέβλεπε «ισοδύναμα δικαιώματα» για Έλληνες και Τούρκους πολίτες και το άρθρο 170 παράγραφος 1 του κυπριακού Συντάγματος, που προνοεί «ρήτρα μάλλον ευνοούμενου κράτους» για τη Τουρκία (την Ελλάδα και τη Βρετανία). Και αδιαφορώντας ότι το μεν άρθρο 170 παρ. 1 του κυπριακού Συντάγματος έχει απολέσει την ισχύ του μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και την εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου. Και ότι το δε σχέδιο Ανάν έχει απορριφθεί, πριν καν την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ.
Σε ό,τι αφορά στην ελεύθερη διακίνηση αγαθών, οι πρωταγωνιστές ποντάρουν σε έναν «συνδυασμό», αναβάθμισης αφενός της Τελωνειακής Ένωσης της Τουρκίας και παροχής αφετέρου «διμερών διευκολύνσεων» από το ομόσπονδο κυπριακό κράτος προς την Άγκυρα.
Υπενθυμίζεται ότι η Λευκωσία διαφωνεί τόσο με το τουρκικό αίτημα για «διμερείς διευκολύνσεις» και «ισοδύναμα δικαιώματα», όσο και με την αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης της Τουρκίας, η οποία συζητείται στο Συμβούλιο.
Όλοι μια χορωδία
Η προσχώρηση των ΗΠΑ στη «χορωδία» που στήθηκε για ικανοποίηση του τουρκικού αιτήματος, για τις τέσσερις ελευθερίες (ή για «ισοδύναμα δικαιώματα), ενισχύει την προσπάθεια Ερντογάν, αφήνοντας παράλληλα «μόνη» τη Λευκωσία.
Ρόλο πρώτου βιολιού έχει αναλάβει ο Έσπεν Μπαρθ Άιντα, ο οποίος βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με το Γραφείο του προέδρου της Κομισιόν, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ.
Ο Λουξεμβούργιος κοινοτικός αξιωματούχος επιδιώκει λύση του Κυπριακού με μόνη προϋπόθεση τη δυνατότητα του κράτους να συμμετάσχει αποτελεσματικά στη λήψη αποφάσεων και να υλοποιεί τις υποχρεώσεις του έναντι της ΕΕ. Με άλλα λόγια, ο κ. Γιούνκερ δεν παρεμβαίνει στο περιεχόμενο της λύσης.
Τη «χορωδία» εξακολουθεί να συντονίζει η Βρετανία, η οποία, αν και έχει ενεργοποιήσει το άρθρο 50 της Συνθήκης για έξοδο από την ΕΕ, δραστηριοποιείται έντονα στο Κυπριακό και στο ζήτημα των τεσσάρων ελευθεριών και φέρεται να «έχει χέρι» και στην επιστράτευση του «μοντέλου Πορτογαλίας» με στόχο την ικανοποίηση της τουρκικής αξίωσης.
Ο τετραγωνισμός του κύκλου
Η Κομισιόν αποφεύγει να διατυπώσει επίσημη πολιτική άποψη επί του αιτήματος της Τουρκίας για τέσσερις ελευθερίες ή για «ισοδύναμα δικαιώματα» Τούρκων και Ελλήνων πολιτών, μέσω της παροχής «διμερών διευκολύνσεων» από το ομόσπονδο κυπριακό κράτος προς την Άγκυρα.
Σύμφωνα με κοινοτική πηγή, η Κομισιόν θα στηρίξει οποιανδήποτε απόφαση λάβουν τα δύο μέρη, επί του προκειμένου, λαμβάνοντας τα απαραίτητα μέτρα για την υιοθέτηση-ενσωμάτωσή της. Δηλαδή, η Κομισιόν επιλέγει να εμφανιστεί ως ουδέτερη, κάτι βεβαίως που δεν εξυπηρετεί τη Λευκωσία, η οποία ανάμενε και εξακολουθεί να αναμένει στήριξη από τις Βρυξέλλες για απόρριψη του τουρκικού αιτήματος για τις τέσσερις ελευθερίες.
Παράλληλα, η Κομισιόν είναι έτοιμη να ενσωματώσει την όποια απόφαση λάβουν τα δύο μέρη, ανεξαρτήτως περιεχομένου. Με άλλα λόγια, οι Βρυξέλλες, μέσω των γνωστών τους νομικών αλχημειών, είναι έτοιμες ακόμη και να τετραγωνίσουν τον κύκλο, όπως είχε παραδεχθεί ο πρώην Επίτροπος Διεύρυνσης, Όλι Ρεν, ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Κατανοούν τον Μουσταφά Ακιντζί
Το ζήτημα των τεσσάρων ελευθεριών βρισκόταν ψηλά στην ατζέντα του Τ/κ ηγέτη, Μουσταφά Ακιντζί, στις Βρυξέλλες, όπου έθεσε θέμα εξασφάλισης «ισοδύναμων δικαιωμάτων» για την Τουρκία στην Κύπρο, με αυτά που διαθέτει η Ελλάδα, υπό την ιδιότητά της ως κράτος-μέλος της ΕΕ.
Ο ίδιος ο Μουσταφά Ακιντζί ανέφερε ότι βρήκε «κατανόηση» στις Βρυξέλλες, όπου συναντήθηκε, μεταξύ άλλων, με τον πρόεδρο της Κομισιόν, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ και με τον βοηθό ΥΦΥΠΕΞ των ΗΠΑ, Τζόναθαν Κόεν. Όπως μάλιστα είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, ο κ. Ακιντζί έθεσε, τουλάχιστον ενώπιον ενός εκ των συνομιλητών του, συγκεκριμένα παραδείγματα αναφορικά με την παροχή υπηρεσιών από τουρκικές εταιρείες στο ελληνοκυπριακό συνιστών κρατίδιο, μετά από μια ενδεχόμενη λύση.
Κατανόηση εξασφάλισε ο κ. Ακιντζί και επί του ζητήματος που έθεσε για συνέχιση της διαδικασίας «εναρμόνισης» των Τουρκοκυπρίων (σ.σ. προετοιμασία για εξοικείωση με το κεκτημένο), ανεξαρτήτως των εξελίξεων στο Κυπριακό.
Υπενθυμίζεται ότι μετά την αποχώρηση τής τ/κ πλευράς από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η Λευκωσία απέσυρε τη συγκατάθεσή της για συνέχιση της εξοικείωσης των Τ/κ με το κεκτημένο, υπογραμμίζοντας ότι οι δύο αυτές διαδικασίες θα πρέπει να κινούνται χέρι-χέρι.
Όπως πληροφορείται ο «Φ», ο κ. Ακιντζί διατύπωσε κατηγορίες κατά της ε/κ πλευράς, υποστηρίζοντας ότι η αναστολή της διαδικασίας εξοικείωσης στοχεύει στην «απομόνωση» τής τ/κ πλευράς και ζήτησε όπως η «εναρμόνιση» συνεχιστεί απρόσκοπτα. Συναφείς πληροφορίες αναφέρουν ότι και ο Έσπεν Μπαρθ Άιντα ζήτησε από τις Βρυξέλλες τη συνέχιση της διαδικασίας εξοικείωσης των Τ/κ με το κεκτημένο, ανεξαρτήτως της πορείας των απευθείας διαπραγματεύσεων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Στο πλαίσιο των επαφών του στις Βρυξέλλες, ο Μουσταφά Ακιντζί ζήτησε παράλληλα από την ΕΕ αλλά και από την Ουάσινγκτον να παρέμβουν για τον καθορισμό ενός σαφούς χρονοδιαγράμματος για λύση του Κυπριακού, αξιοποιώντας την εκτίμηση που διατυπώθηκε από τους συνομιλητές του ότι τα χρονικά περιθώρια έχουν στενέψει και ότι το παράθυρο ευκαιρίας, που εκτιμάται ότι θα ανοίξει και πάλι στις 11 Απριλίου, έχει ημερομηνία λήψης τον προσεχή Ιούλιο (ενόψει της διαφαινόμενης έναρξης των γεωτρήσεων). Οι «πρωταγωνιστές» προσβλέπουν στη δρομολόγηση μιας διαδικασίας εξπρές, τους προσεχείς μήνες, για διευθέτηση του κυπριακού προβλήματος.
