Αφύπνιση έστω και την υστάτη

Print Friendly, PDF & Email

του Μάριου Πουλλάδου

27 Νοε 2016

ΟΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΤΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΥΡΩΠΗΣ-ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΑΠΟ ΤΟ 1959 ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ

Εκ γενετής υπήρξε προβληματική η προσπάθεια ένταξης των Τούρκων στην ευρωπαϊκή οικογένεια, εντούτοις η άνοδος και ισχυροποίηση του ισλαμικού ΑΚΡ μπορεί να αποτελέσει την ταφόπλακα κάθε μελλοντικής ελπίδας

Ευκαιρία για Κύπρο και Ελλάδα η αλλαγή στάσης των Ευρωπαίων απέναντι στην Άγκυρα

479 Ευρωβουλευτές ψήφισαν την Πέμπτη υπέρ του παγώματος των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Τουρκία, 37 κατά, ενώ υπήρξαν 107 αποχές. Η απόφαση αυτή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Αντιθέτως, ήταν η αναμενόμενη, λογική και πρέπουσα για τις ευρωπαϊκές αξίες αντίδραση της Ένωσης κατά των απολυταρχικών τακτικών του ισλαμικού καθεστώτος ΑΚΡ του Ερντογάν.

Τα πογκρόμ συλλήψεων και απολύσεων που εξαπολύει ο Τούρκος Πρόεδρος σε όποιον θεωρεί εχθρό μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου, το θέμα της επαναφοράς της θανατικής ποινής, οι απειλές για μεταφορά προσφύγων στα ευρωπαϊκά εδάφη, καθώς επίσης οι σχέσεις του με τους τζιχαντιστές του Ντάες αφύπνισαν, έστω και αργοπορημένα, τα ευρωπαϊκά κόμματα, που δεν δείχνουν πλέον διατεθειμένα να παραμείνουν θεατές απέναντι στις δικτατορικές πρακτικές του «Σουλτάνου». Η πορεία των ενταξιακών σχέσεων της Ευρώπης με την Τουρκία υπήρξε πάντοτε προβληματική και αβέβαιη.

Η αφέλεια, αλλά κυρίως τα διάφορα οικονομικά και εμπορικά συμφέροντα της Δύσης, έκαναν αρκετά κράτη, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου και της Ελλάδας, να πιστέψουν ότι η Τουρκία θα μπορούσε να ασπαστεί και να σεβαστεί τις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες και να γίνει μέλος της μεγάλης Ευρωπαϊκής Οικογένειας. Εντούτοις, η πραγματικότητα για ακόμη μια φορά τούς διέψευσε, αφού το τουρκικό καθεστώς δεν μπόρεσε ποτέ να αποβάλει το βάρβαρο οθωμανικό του παρελθόν. Στην παρούσα ανάλυση θα επιχειρήσουμε να προβούμε σε μία συνοπτική αναδρομή της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας με τους σημαντικότερους σταθμούς.

Περί διεύρυνσης

Αρχικά αξίζει να σημειώσουμε πως η ευρωπαϊκή διεύρυνση υπήρξε ένα από τα πιο επιτυχημένα εργαλεία εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Θεωρητικά όλα τα κράτη-μέλη έχουν δεσμευθεί για τη διεύρυνση της Ένωσης «ως μη αναστρέψιμη διαδικασία», όπως αναφέρθηκε κατά τη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στο Γκέτεμποργκ της Σουηδίας το 2001. Ωστόσο, η ιστορία έχει μέχρι σήμερα αποδείξει ότι τα κράτη-μέλη της ΕΕ, ενώ θεωρητικά δεσμεύονται στη γενική ιδέα της διεύρυνσης, έχουν στην πραγματικότητα παρουσιαστεί διαφορετικά επίπεδα στήριξης ορισμένων υποψηφίων, τα οποία καθορίζονται συχνά από τα διάφορα εθνικά συμφέροντα.

Η αρχή της περιπέτειας

Η ευρωπαϊκή περιπέτεια της Τουρκίας στην ΕΕ ξεκίνησε εδώ και περίπου μισό αιώνα, και συγκεκριμένα το 1959, όταν ο τότε Πρωθυπουργός, Αντνάν Μεντερές, υπέβαλε αίτηση για ένταξη στην ΕΟΚ. Μετά από λίγα χρόνια, ωστόσο, τόσο η ΕΕ όσο και η Τουρκία άλλαξαν χαρακτήρα. Η ΕΕ έχει πλέον μετατραπεί στη μεγαλύτερη οικονομική δύναμη στον κόσμο, αριθμώντας 28 μέλη. Την ίδια ώρα η Τουρκία πάσχιζε να αποβάλει την ταμπέλα του «Μεγάλου ασθενούς της Ευρώπης» και να μετατραπεί σε περιφερειακή δύναμη επιρροής με μια ακμάζουσα οικονομία.

Η Συμφωνία Σύνδεσης με ΕΟΚ

Στις 12 Σεπτεμβρίου 1963 υπογράφτηκε η «Συμφωνία Δημιουργίας Σύνδεσης μεταξύ της Δημοκρατίας της Τουρκίας και της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας», επίσης γνωστή ως συμφωνία της Άγκυρας. Η συμφωνία αυτή τέθηκε σε ισχύ το επόμενο έτος, στις 12 Δεκεμβρίου 1964. Η Συμφωνία της Άγκυρας επιδίωξε να ενσωματώσει την Τουρκία σε μια τελωνειακή ένωση με την ΕΟΚ αναγνωρίζοντας παράλληλα τον τελικό στόχο της ένταξης. Τον Νοέμβριο του 1970, ένα πρόσθετο πρωτόκολλο, που ονομάζεται το «Πρόσθετο Πρωτόκολλο», έθεσε ένα χρονοδιάγραμμα για την κατάργηση των δασμών και των ποσοστώσεων για το εμπόριο αγαθών μεταξύ της Τουρκίας και της ΕΟΚ.

Ψυχροπολεμικές ισορροπίες

Παρά το γεγονός ότι η στρατιωτική εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974 επηρέασε αρνητικά τις σχέσεις με την Ευρώπη, εντούτοις περίπου τέσσερα χρόνια αργότερα, και τρία χρόνια πριν από την πλήρη ένταξη της Ελλάδας (1981), η ΕΟΚ πρότεινε στην Τουρκία να υποβάλει αίτηση για πλήρη ένταξη. Αυτό θα πρέπει να ερμηνευτεί στο γενικότερο πλαίσιο της δυτικής πολιτικής τότε του Ψυχρού Πολέμου, που είχε ως στο στόχο την εξισορρόπηση και την ισότητα απέναντι στην Ελλάδα και την Τουρκία. Ωστόσο, ο τότε πρωθυπουργός Μπουλέντ Ετσεβίτ απέρριψε την προσφορά δηλώνοντας «δεν σκεφτόμαστε να μπούμε στην ΕΟΚ. Γιατί, αν μπούμε στην ΕΟΚ, θα γίνουμε αγορά σας. Η οικονομία μας δεν μπορεί να υποστηρίξει αυτήν τη συνεργασία».

Οι επιπτώσεις από το πραξικόπημα του ’80

Το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980 οδήγησε στην αναστολή της Συμφωνίας της Άγκυρας τον Ιανουάριο του 1982. Μεταξύ του 1982 και του 1987, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δημοσίευσε 11 ψηφίσματα σχετικά με το νέο καθεστώς που θεσπίζεται από το τουρκικό Σύνταγμα, χαρακτηρίζοντάς την ως καταπιεστική και ανεπαρκή για τη διασφάλιση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο Τουργκούτ Οζάλ υπέβαλε αίτηση για πλήρη ένταξη το 198. Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ήρθε δύο χρόνια αργότερα, και ενώ υπογράμμιζε την επιλεξιμότητα της Τουρκίας για ένταξη, την ίδια ώρα σημείωνε ότι η τουρκική οικονομία παρέμεινε ανεπαρκώς ανεπτυγμένη για να ανταγωνιστεί μέσα στην αναδυόμενη ενιαία αγορά της Κοινότητας.

Η επιτυχία της Κύπρου

Στις 6 Μαρτίου 1995 η Τουρκία υπέγραψε την Τελωνειακή Ένωση με την ΕΕ, και έγινε η πρώτη χώρα που είχε συνάψει μια τέτοια συμφωνία με την ΕΚ, χωρίς να είναι πλήρες μέλος. Ωστόσο, κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Λουξεμβούργου του Δεκεμβρίου του 1997, η Άγκυρα απέτυχε να αποκτήσει καθεστώς υποψήφιου ένταξης, ενώ η ΕΕ συμφώνησε να ανοίξει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τη Μάλτα και την Κύπρο.

Με αυτό τον τρόπο η Τουρκία μπήκε σε μια ειδική κατηγορία υποψηφίων, όπου θα έπρεπε πλέον να βελτιώσει την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τη μεταχείριση των μειονοτήτων, καθώς και να βρει ένα συμβιβασμό σε θέματα που αφορούν την Ελλάδα και το Κυπριακό. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Ελσίνκι του 1999 αποδείχθηκε ένα ορόσημο, αφού η ΕΕ αναγνώρισε την Τουρκία ως υποψήφια επί ίσοις όροις με άλλους πιθανούς υποψηφίους.

Το έναυσμα για «ένταξη»

Το επόμενο σημαντικό βήμα στις σχέσεις Τουρκίας-ΕΕ ήρθε με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Κοπεγχάγης τον Δεκέμβριο του 2002. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέστησε ότι οι διαπραγματεύσεις πρέπει να αρχίσουν το 2005, αλλά πρόσθεσε επίσης διάφορα μέτρα προφύλαξης. Οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν στις 16 Δεκεμβρίου 2004 να ξεκινήσουν ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία από τις 3 Οκτωβρίου 2005. Ενώ η Αυστρία και η Γερμανία αρχικά ήθελαν να αφήσουν ανοικτό το ενδεχόμενο ότι οι διαπραγματεύσεις με την Τουρκία θα οδηγήσουν σε μια προνομιακή εταιρική σχέση, λιγότερο από την πλήρη ένταξη, οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις, τελικά, ξεκίνησαν με τον «κοινό στόχο» της ένταξης.

Στην επιφάνεια τα προβλήματα

Τα χρόνια που ακολούθησαν έφεραν στην επιφάνεια αρκετά υποβόσκοντα προβλήματα προς την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένου και του Κυπριακού. Η επιβράδυνση των τουρκικών μεταρρυθμίσεων, σε συνδυασμό με το άλυτο Κυπριακό, οδήγησαν τον Επίτροπο Διεύρυνσης Όλι Ρεν της ΕΕ τον Μάρτιο του 2007 να προειδοποιήσει για παρεμπόδιση και «σύγκρουση τρένων» στις διαπραγματεύσεις. Λόγω αυτών των αποτυχιών, οι διαπραγματεύσεις διακόπηκαν και πάλι τον Δεκέμβριο του 2006, με το πάγωμα των συνομιλιών της ΕΕ σε 8 από τα 35 ενταξιακά κεφάλαια.

Το μπλόκο της Κύπρου

Τον Δεκέμβριο του 2009, η Κύπρος μπλοκάρει 6 κεφάλαια των τουρκικών ενταξιακών διαπραγματεύσεων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων για τα Δικαστικά και Θεμελιώδη Δικαιώματα, Ενέργειας και Παιδείας και Πολιτισμού, καλώντας την Άγκυρα να εξομαλύνει τις σχέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία, κράτος-μέλος της. Ως εκ τούτου, από τον Ιούνιο του 2010 δεν έχει ανοίξει κανένα κεφάλαιο.

Η «θετική ατζέντα»

Τον Αύγουστο του 2012 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε μπρος τη «Θετική Ατζέντα» με την Τουρκία όχι ως υποκατάστατο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, αλλά ως ένα εργαλείο για ενίσχυση των μεταρρυθμίσεων στη χώρα. Εντούτοις η άνοδος και εδραίωση του ΑΚΡ στην Τουρκία οδήγησε σε μια κατάφωρη σταδιακή διάβρωση της δημοκρατίας και υπονόμευσης του κράτους δικαίου. Η Τουρκία δεν επιδεικνύει την πολιτική βούληση για συνεργασία με την Ευρώπη, αντιθέτως εκμεταλλεύτηκε την προσφυγική κρίση ζητώντας με απειλές ανταλλάγματα στην ενταξιακή της πορεία. Μεταξύ άλλων, δεν έχει εκπληρώσει όλα τα σημεία για την απελευθέρωση του καθεστώτος των θεωρήσεων βίζα, αλλά ούτε και δείχνει διατεθειμένη να αποσύρει τον αντιτρομοκρατικό νόμο που έγινε εργαλείο συγκέντρωσης της εξουσίας από τον Ερντογάν.

Δραττόμενες της ευκαιρίας

Πάντως όλες σχεδόν οι ευρωπαϊκές δημοσκοπήσεις δείχνουν πόσο βαθιά διχασμένη είναι η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη για το ζήτημα, όπως και οι κυβερνήσεις και τα κοινοβούλια σε όλη την ήπειρο για την ένταξη της Τουρκίας. Είναι λοιπόν καιρός τόσο η Λευκωσία όσο και η Αθήνα να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία, να επαναξιολογήσουν και να αναθεωρήσουν την κατευναστική πολιτική τους προς την Άγκυρα, χαράσσοντας νέα στρατηγική προς διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων του Ελληνισμού.

Πηγή:http://www.sigmalive.com/simerini/politics/383074/afypnisi-esto-kai-tin-ystati

Αφήστε το σχόλιό σας

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.