Το μέλλον του πολέμου: άμυνα ή επίθεση;

Print Friendly, PDF & Email

27/9/2020

Γράφει ο Τίτος Χριστοδούλου

Ο πόλεμος έχει μέλλον. Όπως απέτυχε η ελπίδα του Καντ για μια διαρκή ειρήνη, έτσι είναι απίθανο να επικρατήσει μία αδιατάραχτη παγκόσμια ειρήνη στο άμεσο ή προσεχές μέλλον. Θα υπάρξουν πολλές εξάρσεις πόλεμου έξω από τον προηγμένο κόσμο

Στον πόλεμο, η δύναμη πυρός ευνοεί την άμυνα και ο ελιγμός ως κίνηση ευνοεί την επίθεση. Τεχνολογίες που ωρίμασαν δεκαετίες πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο έστρεψαν το εκκρεμές προς τη δύναμη πυρός, επεκτείνοντας την τακτική και λειτουργική ζώνη φονικότητας κατά τάξη μεγέθους. Δυστυχώς, οι τεχνολογίες της Βιομηχανικής Επανάστασης δεν έκαναν τίποτα για να επιταχύνουν την ταχύτητα ελιγμών. Έμεινε το 1916 όπως ήταν από τις μέρες της λεγεώνας: σε έναν περίπατο. Αυτή η τραγική, λανθασμένη ανάγνωση της διττότητας ελιγμών πυρός κόστισε στον Βρετανικό Στρατό 24.000 νεκρούς σε μια μέρα, στο Somme.

Προχωρήστε μια γενιά. Σταματούμε να κοιτάζουμε από τα ύψη του La Marfee, μια επιβλητική κατακόρυφη μάζα που κυριάρχησε στα σημεία διέλευσης του ποταμού Meuse στο Sedan. Η εμπειρία σε πολύνεκρες μάχες όπως στο Somme και το Verdun (όταν στον Μεγάλο Πόλεμο του 1914-18 η Ευρώπη αποφάσισε να αφανίσει την νέα της γενιά) έπεισε τους Γάλλους να εμπιστευτούν την δύναμη πυρός και την άμυνα. Αν είχαν δίκιο, η συντριπτική μάζα των γαλλικών πυροβόλων που ήταν διάσπαρτη στα ύψη θα μπορούσε εύκολα να σταματήσει τους Γερμανούς στις όχθες του ποταμού. Όμως οι Γάλλοι οραματιστές και οι ιδεολόγοι δεν κατάφεραν να προβλέψουν ότι, σε μόλις 20 χρόνια από τον Μεγάλο Πόλεμο, ο κινητήρας εσωτερικής καύσης και ο ασύρματος είχαν μετατοπίσει την δυαδικότητα του πολέμου από την δύναμη πυρός σε ελιγμούς, από την άμυνα στην επίθεση. Η ταχύτητα της γερμανικής προόδου διασύρει την ανικανότητα της γαλλικής διοίκησης να κατανοήσει ότι η ταχύτητα ελιγμών είχε αυξηθεί από το περπάτημα στα 20 μίλια την ώρα. Η Γαλλία θα χάσει την Μάχη της Γαλλίας σε έξι ημέρες.

Η Μάχη της Γαλλίας σηματοδότησε την εκτροπή του εκκρεμούς προς τους ελιγμούς και την επίθεση. Αργότερα, στον πόλεμο, η Σοβιετική Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες θα δανείζονταν το δόγμα του Blitzkrieg, της αστραπιαίας επίθεσης, από την Wehrmacht, και θα το εφάρμοζαν μέχρι σήμερα σε αδιανόητη ενίσχυση μαζικότητας, αλλά και κινητικότητας. Από το Όντερ στο Βερολίνο, από τον Ρήνο έως τον Έλβα, και οι δύο μηχανοκίνητοι στρατοί έτρεξαν σε πρωτοφανείς ταχύτητες μεταξύ τους. Αλλά, στη μέση αυτών των θριαμβευτικών χρόνων κανένας στρατός δεν μπορούσε να προβλέψει ότι το τέλος των ευρωπαϊκών πολέμων είχε σηματοδότησε το απόγειο του εκκρεμούς. Το εκκρεμές είχε αρχίσει να αντιστρέφεται. Συνεχίζει την αντίστροφή του πορεία, ευνοώντας την άμυνα, μέχρι σήμερα.

Αποκατάσταση της άμυνας

Μια συμβολή περιστάσεων έχει αποκαταστήσει την κυριαρχία της άμυνας. Η μεγαλύτερη επιρροή ήταν η τεχνολογία. Αμερικανοί στρατηγοί χαρακτήρισαν αυτήν την περίοδο μεταμόρφωσης ως τη «δεύτερη αντιστάθμιση». Μπροστά στην ασύλληπτη σώρευση σοβιετικών μηχανοκίνητων δυνάμεων – στα 50.000 μετρούσε τα σοβιετικά άρματα μάχης ο πολύς Hart – oι Ηνωμένες Πολιτείες επέλεξαν να αποφύγουν τη μαζική αντιστοίχιση του πλεονεκτήματος ενός εχθρού αναζητώντας τεχνολογικές «αντισταθμίσεις» που να επιτρέπουν μια μικρότερη δύναμη να επικρατήσει έναντι μιας μεγαλύτερης. Η πρώτη αντιστάθμιση ξεκίνησε κατά την διάρκεια της διοίκησης του Eisenhower με επίκεντρο τα πυρηνικά όπλα ως μέσου ακύρωσης της σοβιετικής υπεροχής στις συμβατικές δυνάμεις. Ήδη, διαβάζαμε και δεν πιστεύαμε τις προφητικές προβλέψεις του Ηart, στα μέσα της δεκαετίας του ‘80, όταν η αναλογία Δυτικών προς τα σοβιετικά άρματα ήταν 1 προς 5, ότι οι Σοβιετικοί έχαναν την αναμέτρηση και η αυτοκρατορία τους θα κατέρρεε σύντομα. Τον πίστεψε, ίσως, ο Γκορμπατσώφ.

Η δεύτερη αντιστάθμιση, που ξεκίνησε μετά το Βιετνάμ, προσπάθησε να αναπτύξει συμβατικές τεχνολογίες για την επίτευξη του ίδιου στόχου. Η επακόλουθη αύξηση της τεχνολογικής καινοτομίας ήταν εξαιρετικά αποφασιστική. Κάποια στιγμή, κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης του Ρέιγκαν, η Σοβιετική Ένωση συνειδητοποίησε ότι οι άνευ προηγουμένου εξελίξεις στην αμερικανική δολοφονική δύναμη, που εκφράστηκαν ως εμβέλεια, φονικότητα και ακρίβεια, κατέστρεψαν τα όνειρα του Κομμουνιστικού Κόμματος να συντρίψουν το ΝΑΤΟ σε μια επίθεση που μοιάζει με blitzkrieg πέρα από τα γερμανικά σύνορα. Η δεύτερη «συμβατική» αντιστάθμιση ήταν σε κάποιο βαθμό υπεύθυνη και για την επιτάχυνση της παρακμής και της πτώσης της Σοβιετικής Αυτοκρατορίας.

Δύναμη πυρός από τον αέρα

Όμως, η δεύτερη μετατόπιση ήταν ελαττωματική στο ότι ευνοούσε μόνο μία διάσταση: την δύναμη πυρός, που παραδινόταν κυρίως από τον αέρα. Η τεχνολογία ευνόησε την αεροπορία, επειδή τα μετασχηματιστικά όπλα της περιόδου ήταν πιο αποτελεσματικά όταν παραδίνονταν από τον αέρα. Η εναέρια δεύτερη μετατόπιση ξεκίνησε συμβολικά με τον βομβαρδισμό της γέφυρας Than Hoa στο Βόρειο Βιετνάμ την άνοιξη του 1972. Η γέφυρα είχε αντέξει χιλιάδες χαζές βόμβες πριν καταρρεύσει όταν χτυπήθηκε από τέσσερεις βόμβες με καθοδήγηση με λέιζερ. Η πορεία προς την κυριαρχία της δύναμης πυρός από τον αέρα συνεχίστηκε με την ανάπτυξη βομβών με καθοδήγηση GPS και πυρομαχικών διασποράς που αύξησαν τεράστια τη φονικότητα του εναέριου εξοπλισμού. Το Stealth έφτασε εγκαίρως για το Desert Storm και η αποτελεσματικότητα των μαχητικών F-117 πάνω από τη Βαγδάτη ολοκλήρωσε την συζήτηση για την αξία των τεχνολογιών αποφυγής ραντάρ. Πιο πρόσφατα, η εκμετάλλευση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών και η συμπερίληψη των κυβερνο-όπλων ως μέρους του οπλοστασίου της αεροπορικής δύναμης της υπερδύναμης έχει καταστήσει την αμερικανική δύναμη εναέριας φονικότητας πλανητική στην εμβέλειά της.

Η συμβολή του Στρατού στη δεύτερη αντιστάθμιση ήταν η συνειδητοποίηση ότι τα εδάφη και οι εναέριες περιοχές του πολέμου έπρεπε να συγχωνευτούν σε ένα ενιαίο συνεκτικό δόγμα μάχης, το Air Land Battle. Το δόγμα περιείχε δύο λαμπρά σχεδιασμένες ιδέες για να νικηθεί ένας μεγαλύτερος εχθρός από την χρήση εντατικής δύναμης πυρός. Πρώτον, ήταν η επιτακτική ανάγκη να καταστραφούν θωρακισμένοι σχηματισμοί με ρυθμό γρηγορότερο από ό,τι οι Σοβιετικοί μπορούσαν να τους «προωθήσουν» στην πρώτη γραμμή μάχης. Το μυστικό της Air Land Battle ήταν η επίθεση βαθιά και στα τρία κλιμάκια ελιγμών μιας σοβιετικής επίθεσης. Μόνο στρατηγικά αεροσκάφη και πύραυλοι μεγάλης εμβέλειας θα μπορούσαν να φτάσουν αρκετά μακριά για να πλήξουν σε βάθος τους Ρώσους.

Τελικά, άμυνα ή επίθεση; Πού η ισχύς και το πλεονέκτημα;

Από τον 16ον αιώνα, η άμυνα, βασισμένη στην δύναμη πυρός, έτεινε να είναι κατά πολύ η πιο συνήθης μορφή πολέμου. Η κυριαρχία της άμυνας διακοπτόταν, από καιρό σε καιρό, από περιόδους στις οποίες μία δύναμη εισήγαγε νέα όπλα ή στρατιωτικές μεθόδους που της έδιναν ένα καθαρό, αν και σύντομο επιθετικό πλεονέκτημα. Παράδειγμα είναι εισαγωγή της επιστράτευσης και των κληρωτών στρατιωτών στην επαναστατική Γαλλία ή οι γερμανικές ικανότητες στον μηχανικοποιημένο πόλεμο στην διάρκεια του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου. Αυτά τα πλεονεκτήματα δεν διαρκούσαν πολύ, καθώς οι αντίπαλες δυνάμεις γρήγορα υιοθετούσαν τα ίδια όπλα ή πολεμικές μεθόδους, η πάλι ανέπτυσσαν εναλλακτικές μεθόδους για να τα καταπολεμήσουν.

Κάποτε, επίσης, εμφανίζονται στην ιστορία μεγάλες ανισότητες στην στρατιωτική δύναμη ανάμεσα σε έθνη κράτη. Για παράδειγμα, ανάμεσα σε ευρωπαϊκές δυνάμεις και μη ευρωπαϊκούς λαούς στην περίοδο των μεγάλων αποικισμών στον 19ον αιώνα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα γνωρίζουν την ίδια συντριπτική υπεροχή τόσο σε τεχνολογική ποιότητα των όπλων, όσο και στην συνολική στρατιωτική ικανότητα σε σύγκριση με τα άλλα έθνη και λαούς. Αυτή είναι μια ασυνήθιστα μακρά περίοδος υπεροχής της επίθεσης για τις ΗΠΑ και τις συμμάχους της. Τούτο μπορεί να μην διαρκέσει για πολύ και η στρατιωτική τεχνολογία να δώσει πίσω την ισχύ στην άμυνα ή να ενισχύσει την επιθετική υπέροχη κάποιου ή κάποιων λαών έναντι των ΗΠΑ.

Ο πόλεμος έχει μέλλον. Όπως απέτυχε η ελπίδα του Καντ για μια διαρκή ειρήνη, έτσι είναι απίθανο να επικρατήσει μία αδιατάραχτη παγκόσμια ειρήνη στο άμεσο ή προσεχές μέλλον. Θα υπάρξουν πολλές εξάρσεις πολέμου έξω από τον προηγμένο κόσμο. Και είναι πιο πιθανό, η ιστορία του πολέμου να είναι εκείνη αναφλέξεων χιλιομέτρου, με τους αντιμαχόμενους να περιμένουν τα δικά τους υλικά και συγκριτικά πλεονεκτήματα. Σε αυτόν τον κόσμο, η Αμερική, με όλη την υπεροπλία της σε όπλα, διαγνωστικές και παρεμβατικές ικανότητες, θα παραμείνει χωροφύλακας του κόσμου και οι αναφλέξεις θα διαρκούν για λίγο, ώσπου η μεγάλη δύναμη και άλλες δυτικές δυνάμεις με τοπικά συμφέροντα ή οι παγκόσμιοι θεσμοί ειρήνης και συνδιαλλαγής ή διπλωματίας θα είναι ο τρόπος των προηγμένων δυνάμεων στις κατασβεστικές τους παρεμβάσεις, διατηρώντας το… λίγο-πολύ της παγκόσμιας ειρήνης.

Ας σημειωθεί ότι μετρώντας τις δυνάμεις και τις πιθανότητες επιτυχίας στους τοπικούς τους σκοπούς τα κράτη ταραξίες θα ζυγίζουν το συγκριτικό τους πλεονέκτημα και τις ευκαιρίες για στρατηγική εξαργύρωση όλο και πιο συχνά, με την απόκτηση τεχνολογικά προηγμένων όπλων και δυνατοτήτων. Η γνώση είναι δύναμη και αυτή η δύναμη στο παγκόσμιο πεδίο, όπως δείχνει η ιστορία, μεταφράζεται σε σύγκρουση, επεκτατικές βλέψεις και αρπακτική βία. Είπε κανείς Τουρκία;

ΠΗΓΗ:https://simerini.sigmalive.com/article/2020/9/27/to-mellon-tou-polemou-amuna-e-epithese/