25/9/2022
γράφει η Νικολέττα Κουρούσιη
Κατά τη γεωπολιτική άποψη του Sir Halford John Mackinder, όποιος ελέγχει την Ευρασία ελέγχει τον κόσμο. Στη μετασοβιετική Ευρασία, υπάρχει μεγάλος γεωπολιτικός ανταγωνισμός. Έως ότου η Ρωσία, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ευρώπη, και τα κράτη που είναι εγκλωβισμένα ανάμεσά τους καταλήξουν σε συναίνεση για μια αναθεωρημένη περιφερειακή τάξη, η μετασοβιετική Ευρασία θα παραμείνει πηγή αστάθειας και σύγκρουσης.
«Σήμερα το διακύβευμα για τις ΗΠΑ και την Ρωσία είναι να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν την ανάπτυξη της Κίνας στην περιοχή της Ευρασίας, η οποία έχει πολιτικό, οικονομικό και στρατηγικό χαρακτήρα. Και αυτό χρειάζεται να επιτευχθεί με συμμαχίες ή και ανεπίσημες μεταξύ τους συμφωνίες», ανέφερε, σε συνέντευξή της στο Philenews, η αναλύτρια Επενδύσεων και Εξωτερικής Πολιτικής, Πωλίνα Άνιφτου.
Αναλύοντας τις ευριασιατικές εξελίξεις, η κ. Άνιφτου επεσήμανε ότι Τουρκία επιλέγει να υπάρχει ως παρατηρητής, όπως ήταν και παρατηρητής στο Αρκτικό Συμβούλιο και να εμπλέκεται όποτε υπάρχει καθαρό κέρδος, χωρίς περιττά έξοδα. Τόνισε στη συνέχεια ότι «από την δική μας πλευρά Ελλάς και Κύπρος πρέπει να κτίσουμε μια μακροχρόνια εξωτερική πολιτική, ώστε να μπορούμε να ακολουθούμε όχι τι κάνει η Τουρκία, αλλά πού εμείς επιθυμούμε να φτάσουμε και τι μας ενδιαφέρει να κερδίσουμε.
Κληθείσα να σχολιάσει την αναζωπύρωση των εχθροπραξιών μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας και το ενδεχόμενο να ξεσπάσει μια ακόμη σύγκρουση στα εδάφη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, υποστήριξε ότι «μια γενικότερη σύρραξη, ειδικά στις μέρες μας επί πολυπολικού συστήματος, θα φέρει πολλαπλές και ταυτόχρονες αναφλέξεις, που καμία μεγάλη δύναμη δεν μπορεί να αντιμετωπίσει».
Καταληκτικά, όσον αφορά στην εκρηκτική κατάσταση στο Ιραν, η κ. Άνιφτου ανέφερε ότι «σε ινστιτούτα στο Ιράν και σε καίριες θέσεις σε υπουργεία και πρεσβείες βρίσκονται άτομα, που έχουν αποδείξει ότι μπορούν να υπερβούν οποιαδήποτε στιγμή την αξία της ζωής και θρησκευτικοποιούν κάθε πολιτειακή αμαρτία».
-Πώς βλέπετε τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην «παγκόσμια νήσο» γνωστή ως Ευρασία και την αντιπαράθεση Δύσης-Μόσχας; Ποιο το διακύβευμα για ΗΠΑ και Ρωσία;
Τα τεκταινόμενα στην Ευρασία πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν υπό διττή έννοια, αφενός στο πλαίσια των περιφερειακών και των παγκόσμιων εξελίξεων, και αφετέρου αξιολογώντας την κατάσταση ιδιόμορφα για την κάθε χώρα ξεχωριστά. Οι πλείστοι θεωρούν πως η Ευρασία είναι ένας ενιαίος και ενοποιημένος χώρος που βάλει κατά της Δύσης και των πολιτικών δομών των ΗΠΑ και της Ε.Ε., ή ότι βάλλεται από την Δύση. Θα πρέπει να γίνει αντιληπτό τι ορίζεται ως Ευρασία, αλλά και ότι όλα τα κράτη της δεν έχουν ίδια συμφέροντα. Έτσι μετά την διάλυση της ΕΣΣΔ η Ευρασία βρέθηκε με 9 νέα κράτη με αντικρουόμενα συμφέροντα. Δια τούτο και το Καζακστάν κινήθηκε προς την Δύση, όπως και το Ουζμπεκιστάν το οποίο και έχει έναν από τους καλύτερους τραπεζικούς τομείς με μεγάλες επενδύσεις από Η.Β. Μάλιστα το Ουζμπεκιστάν αποχώρησε από το Σύμφωνο της Τασκένδης (πόλη του Ουζμπεκιστάν) αναζητώντας μια περαιτέρω αυτονομία από την Ρωσία. Επίσης το Τατζικιστάν παραμένει μια προέκταση του Ιράν στην Ευρασία, το Ιράν αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους υποστηριχτές της χώρας η οποία και έχει αναγνωρίσει τα περσικά ως επίσημη γλώσσα και ο πληθυσμός διδάσκεται περσική ιστορία. Ακόμη και τον Μάιο 2022 υπογράφθηκε συμφωνία μεταξύ Ιράν- Τατζικιστάν για την δημιουργία drones, τα οποία και η Ρωσία σήμερα χρησιμοποιεί σε επιθέσεις στην Ουκρανία.
Βέβαια, η όλη πρακτική μας αποδεικνύει πως η οικονομική και διπλωματική πολιτική επηρεάζει τα δεδομένα στον χώρο της Ευρασίας. Η Κίνα αποτελεί την μεγαλύτερη δύναμη στην περιοχή επενδυτικά. Ενδεικτικά το Τατζικιστάν είχε χρέος ίσο με το 50% του ΑΕΠ του το 2017 σε σύγκριση με 30% το 2015 και το 80% του χρέους να είναι προς έναν μόνο πιστωτή, την Τράπεζα Εξαγωγών-Εισαγωγών της Κίνας. Επίσης το Πακιστάν όσο και αν δεν το γνωρίζουμε αποτελεί τον μεγαλύτερο οικονομικό διάδρομο του Δρόμου του Μεταξιού όπου τα Κινέζικα προϊόντα διαπερνώντας τα Ιμαλάια θα κατευθύνονται προς το λιμάνι στο Καράτσι. Δηλαδή, σε περίπτωση που η Κίνα δεν μπορεί να εξάγει προϊόντα από τα δικά της λιμάνια της Ξιαμέν και της Σανγκάης που είναι από τα πέντε μεγαλύτερα στον κόσμο λόγω πχ μιας σύρραξης με την Ταιβάν ή ενός αποκλεισμού όπως συνέβη το 1996 από τις ΗΠΑ, θα μπορεί χρησιμοποιώντας σιδηροδρομικές και οδηγικές αρτηρίες να εξάγει προϊόντα ανά τον κόσμο από το Πακιστάν. Περίπου το 30% του εξωτερικού χρέους του Πακιστάν οφείλεται στην Κίνα, και η κινεζική στήριξη είναι τριπλάσια από το ποσό του χρέους του Πακιστάν στο ΔΝΤ και περισσότερο από το ποσό που δίνεται είτε από την Παγκόσμια Τράπεζα είτε από την Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης στο Πακιστάν.
Οπότε το διακύβευμα για τις ΗΠΑ και την Ρωσία είναι να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν την ανάπτυξη της Κίνας στην περιοχή που πια έχει πολιτικό, οικονομικό και στρατηγικό χαρακτήρα. Η Κίνα είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος αγοραστής οπλικών συστημάτων από την Ρωσία, είναι ο κύριος επενδυτής σε χώρες της Ευρασίας και μάλιστα κτίζει επενδυτικά ταμεία όπως το «Επενδυτικό ταμείο του Δρόμου του μεταξιού» όπου χρηματοδοτεί κρατικά και ιδιωτικά χώρες και εταιρείες. Οπότε η Ρωσία και οι ΗΠΑ δεν μπορούν μόνες να αντιμετωπίσουν την Κίνα στην Ευρασία, αλλά πρέπει να το πράξουν με συμμαχίες ή και ανεπίσημες συμφωνίες μεταξύ τους, όπως συνέβη και στην Ουκρανία.
-Αναλυτές σχολιάζουν ότι η σφαίρα επιρροής της Μόσχας μεγαλώνει, αφού εκτός από την ενίσχυση των συμμαχιών με το Πεκίνο και το Νέο Δελχί, μεγαλώνει και η προσέγγιση με περιφερειακές δυνάμεις, όπως η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Ιράν. Πώς το σχολιάζετε;
–Η Ρωσία ασκεί μια εξωτερική πολιτική που χαρακτηρίζεται από μακροχρόνια ή άμεσα οφέλη και κατά καιρούς επιθυμεί να μιμηθεί την πολιτική της ΕΣΣΔ. Η Ρωσία είναι μια δύναμη που εξαπλώνεται και με τα δικά της κρατικά κεφάλαια, αλλά και με την παρουσία επιχειρηματιών της σε διάφορες χώρες όπως και στην Κύπρο, με μετανάστευση Ρώσων ή ακόμη και με την δημιουργία πολιτιστικών κέντρων. Η όποια προσέγγιση της Ρωσίας προς την Τουρκία, το Ιράν και την Σαουδική Αραβία δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια σχέση που θα αποδώσει μακροχρόνια ή ότι αυτές οι δυνάμεις θέλουν και επιδιώκουν σταθερή συνεργασία με την Ρωσία.
Η μόνη χώρα που φαίνεται να είναι εξαρτημένη από την Ρωσία είναι το Ιράν και λόγω και της γεωγραφικής εγγύτητας αλλά και λόγω των κυρώσεων. Δηλαδή, το Ιράν λαμβάνει τρόφιμα, πετρέλαιο από την Ρωσία, εξάγει γεωργικά προϊόντα όμως και υπό αυτή την μορφή το Ιράν δεν έχει κτίσει μια σχέση εμπιστοσύνης με την Ρωσία. Αυτό το είδαμε και στην Συμφωνία για την Κασπία Θάλασσα όπου το Ιράν ακολουθούσε τους διεθνείς κανόνες του όρου της «λίμνης» για τον καθορισμό των υδάτων και των συνόρων, και η Ρωσία τον ορισμό της «θάλασσας», τελικά η Ρωσία καθόρισε το τελικό κείμενο της Συμφωνίας αποκρούοντας το Ιράν δημιουργώντας ένα ιδιότυπο χωρίς προηγούμενο καθεστώς στην Συμφωνία μεταξύ των δυο αυτών ορισμών, που αφαιρούσε όμως ενεργειακά πεδία από την διεκδίκηση του Ιράν δίνοντας τα στο Αζερμπαϊτζάν, με το οποίο και το Ιράν βρίσκεται σε διαρκή σύγκρουση, μιας και το Αζερμπαϊτζάν αφαιρέθηκε το 1836 από το Ιράν από την Τσάρικη Ρωσία.
Από την άλλη η Τουρκία με την Ρωσία μετρά 13 πολέμους και τα συμφέροντα ταυτίζονται όπως στην Ουκρανία που οι Τουρκικές εταιρίες θέλουν να εμπλακούν στην ανοικοδόμηση της χώρας. Όμως η Ρωσία εκμεταλλεύεται την παρούσα κρίση στις σχέσεις ΗΠΑ- Τουρκίας που μπορεί με μια άλλη ηγεσία στην Τουρκία η Ρωσία να ήταν σε απόσταση. Το ίδιο ισχύει και για την Σαουδική Αραβία, η οποία και διπλωματικά συγκρούεται με την Ρωσία στην Κεντρική Ασία μιας και από το 1991 η Σαουδική Αραβία έχει ιδρύσει θρησκευτικά σχολεία και προσπάθησε να προσεγγίσει τις μουσουλμανικές δημοκρατίες της πρώην ΕΣΣΔ δημιουργώντας θρησκευτικούς, πολιτικούς και οικονομικούς πυλώνες ανταγωνιζόμενη και την Ρωσία και την Τουρκία. Για αυτό ακριβώς και ως Ελληνισμός πρέπει να σταθούμε σε αυτή την σύγκρουση Σ.Α.-Τουρκίας, και να έχουμε υπόψιν πως μετά την δολοφονία Κασσόγκι στην Τουρκία το 2018, ο διάδοχος πρίγκιπας απέλασε χιλιάδες Τούρκους εργαζόμενους στην ΣΑ και έκλεισε το 90% των Τουρκικών σχολείων στην Σ.Α. ενώ η πιο σύγχρονη πόλη στον κόσμο που κτίζεται στον Ερυθρά Θάλασσα η ΝΕΟΜ έχει ελληνικό όνομα από το ΝΕΟ Μέλλον, και οι οδοί θα έχουν ελληνικά ονόματα.
-Πώς βλέπετε να εξελίσσονται οι σχέσεις των περιφερειακών δυνάμεων Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας, Ιράν, Ισραήλ με ΗΠΑ και Ρωσία;Ποιες συμμαχίες βλέπετε να διαμορφώνονται στην περιοχή;
Όλες οι χώρες δηλαδή Σαουδική Αραβία, Τουρκία, Ιράν, Ισραήλ, ΗΠΑ και Ρωσία έχουν κάτι κοινό, την πολιτική τους αυτονομία και αυτάρκεια με μόνη εξαίρεση το Ισραήλ. Η Σ.Α. με τον διάδοχο Μοχάμαντ Μπιν Σαλμάν ζήτησε την αυτονομία της εξωτερικής της πολιτικής ώστε να μην βρίσκεται στο άρμα των ΗΠΑ. Μάλιστα, καθοριστικό υπήρξε και το ζήτημα της Υεμένης όπου η Σ.Α. ζήτησε την άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ ώστε να επέλθει τερματισμός και να μπορέσουν να ελεγχθούν τα κινήματα των Χούθις που στηρίζονται από το Ιράν. Δεν είναι δε τυχαίο που η Σ.Α. ενώ είναι η χώρα με τους περισσότερους εξοπλισμούς στην περιοχή και δη από αμερικανικά όπλα να μην μπορεί να σταματήσει τις επιθέσεις των Χούθις στην ARAMCO και στις εγκαταστάσεις της; Αυτό είναι ένα τρανταχτό μήνυμα του διαδόχου προς την αμερικάνικη εξωτερική πολιτική.
Όσον δε αφορά τις συμμαχίες που τυχόν σχηματίζονται έχουμε τις ΗΠΑ, με τις οποίες συμπλέει το Ισραήλ και η Σ.Α. ένεκα των πυλώνων ενεργειακής ασφάλειας. Η ύπαρξη κοιτάσματος στο Ισραήλ καθώς και η μεταφορά αερίου και πετρελαίου από την Σ.Α. στην Μεσόγειο, η ανάπτυξη της ΝΕΟΜ στην Ερυθρά Θάλασσα και του λιμανιού του Ειλάτ στο Ισραήλπροσθέτουν μια δυναμική που αναγνωρίστηκε μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ. Τουτέστιν, οι Συμφωνίες του Αβραάμ- και ας μην συμμετέχει επίσημα η Σ.Α.- ενοποιήσαν ενεργειακά την Μέση Ανατολή με αποτέλεσμα οι δυνάμεις που ελέγχουν την Ερυθρά Θάλασσα να ελέγχουν και το 40% των εμπορευμάτων των 4 ηπείρων που περνούν από την Διώρυγα του Σουέζ. Από την άλλη η Ρωσία συνυπάρχει με το Ιράν σε θέματα οικονομίας και ασφάλειας με έντονη καχυποψία μεταξύ τους ένεκα θρησκείας, αλλά και λόγω του ότι η Ρωσία στον Καύκασο και μάλιστα στην τελευταία σύρραξη μεταξύ Αρμενίας- Αζερμπαϊτζάν, επέλεξε το διακανονιστικό καθεστώς στη Μόσχα παραγκωνίζοντας το Ιράν πείθοντας τις εμπλεκόμενες χώρες να την αποδεχθούν ως ειρηνευτική δύναμη με στρατεύματα για 5 χρόνια.
Αν παρατηρήσουμε τι ελέγχουν οι Ρωσικές δυνάμεις είναι τους αγωγούς πετρελαίου, που φεύγουν από το Μπακού προς την Τουρκία. Μια άλλη σημαντική συμμαχία είναι μεταξύ Ιράν-Τουρκίας μιας και η Τουρκία αποτελεί το θησαυροφυλάκιο των Ισλαμικών οικονομικών του Ιράν, έτσι μεγάλος όγκος συναλλαγών εκατομμυρίων κάθε μήνα Ιρανών εταιριών γίνεται μέσω των Τουρκικών τραπεζών.
-Η αναζπύρωση των εχθροπραξιών μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας εγείρει φόβους για το ενδεχόμενο να ξεσπάσει μια ακόμη σύγκρουση στα εδάφη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, την ώρα που η Ρωσία είναι απασχολημένη στην Ουκρανία. Ποια η εκτίμησή σας;
-Η σύγκρουση μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν υφίσταται γιατί πολύ κακώς ένα φύλο της περσικής αυτοκρατορίας οι Αζέροι εκτουρκίστηκαν πριν 200 χρόνια και έκτοτε επιτυχημένα η Οθωμανική αυτοκρατορία τους χρησιμοποίησε για να διαμελίσει την περσική αυτοκρατορία των Καζάρων, και μετέπειτα ως μηχανισμό εναντίον του Τσάρου στην περιοχή.
Αν οι ΗΠΑ ήθελαν να αποσταθεροποιήσουν την περιοχή και δη την Ρωσία το Αζερμπαϊτζάν αποτελεί την Αχίλλειο Πτέρνα της Ρωσίας που ουσιαστικά οι μεγαλύτερες πηγές της Ευρασίας που βρίσκονται στο Αζερμπαϊτζάν και αυτή την στιγμή τροφοδοτούν ενεργειακά και εμπορικά πάνω από 20 χώρες θα αφαιρούσαν από την Ρωσία τον έλεγχο του Καυκάσου.
Ως εκ τούτου υπάρχουν πολλά θέματα μεταξύ χωρών της πρώην ΕΣΣΔ, όπως μεταξύ Τατζικιστάν και Κιργισίας και Ουζμπεκιστάν, όμως οι χώρες αυτές αντιλαμβάνονται την έννοια των συνόρων με μια περισσότερη αίσθηση των πληθυσμών παρά της γεωγραφίας. Στο Αφγανιστάν ζουν τόσοι Τατζίκοι (10 εκατ.) όσοι και στο ίδιο το Τατζικιστάν και ένα εκατ. στο Ουζμπεκιστάν χωρίς να υπάρχουν εδαφικές αναζητήσεις από το Τατζικιστάν. Οπότε μια γενικότερη σύρραξη ειδικά στις μέρες μας επί πολυπολικού συστήματος θα φέρει πολλαπλές και ταυτόχρονες αναφλέξεις που καμία μεγάλη δύναμη δεν μπορεί να αντιμετωπίσει.
-Πώς επηρεάζεται η Τουρκία από την ευρασιατική κρίση και ποιος ο αντίκτυπος για Ελλάδα και Κύπρο;
Η Τουρκία σκόπιμα δεν συμμετέχει στην ευρασιατική ανάπτυξη αλλά την παρακολουθεί. Την προηγούμενη εβδομάδα (12-18/9/2022) ο Οργανισμός Ανάπτυξης της Σανγκάης (SCO) κάλεσε την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν ως διαβουλευόμενα προς ένταξη κράτη. Ο οργανισμός έχει ως μόνιμα μέλη τα ακόλουθα Κίνα, Καζακστάν Κιργιζιστάν Ρωσία Τατζικιστάν, Ουζμπεκιστάν, Ινδία, Πακιστάν, Ιράν και Λευκορωσία, και αποτελεί έναν οργανισμό που μπορεί να καλύπτει μια παγκόσμια αγορά άνω των 11,000 χλμ και πάνω από 1,5 δις ανθρώπων όμως οι χώρες αυτές αν και δημογραφικά είναι δυνατές δεν έχουν ούτε την πολιτειακή δημοκρατία ούτε και το ΑΕΠ ώστε να αντικαταστήσουν την Δύση. Η Τουρκία επιλέγει να υπάρχει ως παρατηρητής στις εξελίξεις όπως ήταν και παρατηρητής στο Αρκτικό Συμβούλιο και να εμπλέκεται όποτε υπάρχει καθαρό κέρδος χωρίς περιττά έξοδα. Από την δική μας πλευρά Ελλάς και Κύπρος πρέπει να κτίσουμε μια μακροχρόνια πολιτική ώστε να μπορούμε όχι να ακολουθούμε τι κάνει η Τουρκία αλλά που εμείς θέλουμε να φτάσουμε και τι μας ενδιαφέρει. Η Τουρκία είναι μια αντίπαλη δύναμη, αλλά δεν αποτελεί το αντίπαλο δέος για να μας αφορά διαχρονικά και να είναι η αιχμή κάθε μας κίνησης.
-Ποια τα αίτια της εκρηκτικής κατάστασης στο Ιράν και πώς βλέπετε να εξελίσσεται;
-Το Ιράν είναι η μόνη χώρα που σε λιγότερο από 80 χρόνια έκανε 4 μεγάλες επαναστάσεις από την Συνταγματική Επανάσταση (1905) μέχρι την Ισλαμική Επανάσταση (1979) και πάντα διακύβευμα ήταν να τονιστεί ότι ο Θεός και ο Ισλαμικός νόμος διοικεί το κράτος μέχρι να εμφανιστεί ο 12ος Ιμάμης που θα φέρει την δικαιοσύνη. Η Ισλαμική Δημοκρατία αν και ξεκίνησε με πολλά θετικά για την ισότητα έδειξε ότι ο τρόπος εφαρμογής της όχι δεν άγγιξε τους νόμους του Θεού αλλά αφέθηκε και στην ασυδοσία όσων από ανθρώπους ορίστηκαν ως οι «εκλεκτοί» του Θεού. Αποτέλεσμα όπως η περίπτωση της Αμίνι αυτό τον καιρό να ακούμε για φυλακίσεις, διώξεις, αποστολές ιρανικών ταγμάτων στο εξωτερικό να απαγάγουν Ιρανούς υπηκόους και να τους φέρουν πίσω, ή να δολοφονήσουν Ισραηλινούς όπως η σύλληψη του Αζέρου τον Σεπτέμβριο του 2021 και η παραδοχή της Μοσσάντ τον μήνα αυτό ότι τον απέτρεψαν από το να σκοτώσει 6 Ισραηλινούς στην Κύπρο.
Πρέπει να καταλάβουμε πως το Ιράν και λόγω των κυρώσεων έχει δημιουργήσει σώματα για να δέχονται νέους από την ανεργία που κύριος σκοπός είναι να δουλεύουν για τις μυστικές υπηρεσίες, τον στρατό και να καταδίδουν συμπατριώτες τους. Περιπτώσεις όπως η Αμίνι μπορεί να είναι τυχαίες γιατί δεν είχαν την χιτζάμπ σωστά, μπορεί όμως να ήταν και κοπέλες που κάποιος τις κατέδωσαν ότι τάχα άνηκαν σε οργάνωση, μπορεί να μην την συμπαθούσε μια αστυνομικός ή απλά η Αστυνομία των Ηθών να έκρινε πως πρέπει να την σκοτώσει. Η αξία της ζωής στο Ιράν είναι η αξία που είχε πάντα και την περιγράφουν και οι αρχαίοι Έλληνες, την είδαμε με την αδιαφορία και την ανελευθερία επί Μ. Ρέζα Σάχη, την βλέπουμε δυστυχώς και επί Ισλαμικής Δημοκρατίας. Σε ινστιτούτα στο Ιράν και σε καίριες θέσεις σε υπουργεία και πρεσβείες βρίσκονται άτομα που έχουν αποδείξει ότι μπορούν να υπερβούν οποιαδήποτε στιγμή την αξία της ζωής, και θρησκευτικοποιούν κάθε πολιτειακή αμαρτία.
ΠΗΓΗ:https://www.philenews.com/eidiseis/kosmos/article/1560109/aniftoy-mia-gnikoteri-syrraxi-tha-ferei-polles-anaflexeis
