1/10/2026
Η πορεία προς την Ανεξαρτησία, το Σύνταγμα του 1960 και οι δυσκολίες που εμφανίστηκαν στα πρώτα χρόνια του κράτους
Εξήντα έξι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η 1η Οκτωβρίου είναι η επίσημη ημέρα εορτασμού της Ανεξαρτησίας της, η οποία ακολούθησε τον αγώνα του 1955–1959 κατά της βρετανικής αποικιοκρατίας.
Η επέτειος θα τιμηθεί και φέτος με την καθιερωμένη στρατιωτική παρέλαση.
Από τις συμφωνίες στην Ανεξαρτησία
Τον Φεβρουάριο του 1959, η Μεγάλη Βρετανία, η Ελλάδα και η Τουρκία υπέγραψαν τις συμφωνίες για την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Τις συμφωνίες υπέγραψαν επίσης ο Μακάριος και ο Φαζίλ Κιουτσούκ, ως εκπρόσωποι της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής κοινότητας αντίστοιχα. Η Τουρκία είχε ήδη εξασφαλίσει την αναγνώριση των Τουρκοκυπρίων ως κοινότητας, καθώς και στρατιωτική παρουσία στο νησί.
Η ανακήρυξη της Κύπρου ως ανεξάρτητου κράτους βασίστηκε στις Συμφωνίες Ζυρίχης–Λονδίνου, οι οποίες απέκλειαν τόσο την ένωση με την Ελλάδα όσο και τη διχοτόμηση. Είχαν προηγηθεί ο απελευθερωτικός αγώνας του 1955–1959 εναντίον των Βρετανών και η ανοιχτή σύγκρουση ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Η ελληνοκυπριακή πλευρά επιδίωκε την ένωση με την Ελλάδα, ενώ η τουρκοκυπριακή αντιδρούσε και ζητούσε τη διχοτόμηση του νησιού.
Πρώτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄, με πρώτο Αντιπρόεδρο τον Δρ Φαζίλ Κιουτσούκ.
Μαζί με τις Συμφωνίες Ζυρίχης–Λονδίνου υπογράφηκαν οι Συνθήκες Εγγυήσεως, Συμμαχίας και Εγκαθίδρυσης. Εγγυήτριες δυνάμεις ορίστηκαν η Ελλάδα, η Τουρκία και η Βρετανία, ενώ η Συνθήκη Εγκαθίδρυσης προέβλεπε τη διατήρηση κυρίαρχων βρετανικών βάσεων στην Κύπρο.
Οι συμφωνίες τέθηκαν σε ισχύ στις 16 Αυγούστου 1960, ημερομηνία ίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η 1η Οκτωβρίου καθιερώθηκε αργότερα ως επίσημη Ημέρα της Ανεξαρτησίας, με απόφαση του τότε Υπουργικού Συμβουλίου στις 11 Ιουλίου 1963. Η κυπριακή σημαία είχε ήδη υψωθεί από τα μεσάνυχτα της 16ης Αυγούστου 1960, όταν υποστάλθηκε η βρετανική. Το σχέδιό της επιλέχθηκε μέσα από διαγωνισμό, τον οποίο κέρδισε ο Τουρκοκύπριος ζωγράφος Ισμέτ Γκιουνέι.
Το Σύνταγμα του 1960
Το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας καταρτίστηκε στη βάση των Συμφωνιών Ζυρίχης–Λονδίνου. Το νέο κράτος είχε δικοινοτικό χαρακτήρα: οι Ελληνοκύπριοι αποτελούσαν το 82% του πληθυσμού και οι Τουρκοκύπριοι το 18%. Προβλεπόταν ενιαία διακυβέρνηση για ολόκληρη την επικράτεια, χωρίς νομικά κατοχυρωμένο γεωγραφικό διαχωρισμό των δύο κοινοτήτων, με εξαίρεση την ειδική περίπτωση των χωριστών δήμων.
Στην πράξη, όμως, οι συνταγματικές ρυθμίσεις ανέδειξαν σοβαρές δυσκολίες στη λειτουργία του νεοσύστατου κράτους. Η κρατική εξουσία οργανώθηκε με χωριστούς φορείς για τις δύο κοινότητες, οι οποίοι λογοδοτούσαν πρωτίστως στην καθεμία χωριστά. Αποφάσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς συναντούσαν την αντίρρηση της τουρκοκυπριακής και αντίστροφα, με αποτέλεσμα να εμφανιστούν σύντομα αδιέξοδα σε ζητήματα διακυβέρνησης.
Η πρόταση του Μακαρίου για αναθεώρηση του Συντάγματος μέσω των «13 σημείων» συνδέθηκε με την έκρηξη της κρίσης στο νησί. Ακολούθησαν δυσμενείς εξελίξεις, οι συνέπειες των οποίων εξακολουθούν να γίνονται αισθητές μέχρι σήμερα.
ΠΗΓΗ:https://simerini.sigmalive.com/article/2026/10/1/1e-oktobriou-66-khronia-apo-ten-idruse-tes-kupriakes-demokratias/
