22 Ιανουάριος 2017
Του Μάριου Πουλλάδου
ΟΙ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ, ΕΝΑΕΡΙΕΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΑΠΟ ΜΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗ ΛΥΣΗ
Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε το σεμινάριο στα αγγλικά με τίτλο «Η Διάσταση της Ασφάλειας στο Κυπριακό Πρόβλημα και Περιφερειακές Επιπτώσεις», από το Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας
Καίρια η σημασία των θαλάσσιων οριοθετήσεων για τη δημιουργία ενός ασφαλούς και σταθερού περιβάλλοντος
Το κενό ασφαλείας θα αλλάξει δραματικά την εύθραυστη γεωπολιτική εξίσωση στην Ανατολική Μεσόγειο
Το κενό ισχύος θα κληθούν να καλύψουν άλλες περιφερειακές δυνάμεις, γεγονός που θα αυξήσει την αστάθεια
Οι διαπραγματεύσεις στο Κυπριακό επικεντρώνονται το τελευταίο διάστημα, και ειδικότερα μετά τη Γενεύη, στο μείζων ζήτημα των Εγγυήσεων και της Ασφάλειας. Αν και κατά καιρούς γίνονται διάφορες τοποθετήσεις και παρεμβάσεις από ειδικούς (στρατιωτικούς, στρατηγικούς αναλυτές, ακαδημαϊκούς) για τις προκλήσεις που ενδεχομένως θα κληθεί να αντιμετωπίσει μια ομοσπονδιακή Κύπρος σε περίπτωση λύσης, εντούτοις ουδέποτε έγινε μια σοβαρή δημόσια συζήτηση επ’ αυτού. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, την Τρίτη που μας πέρασε διοργανώθηκε με επιτυχία επιστημονική ημερίδα στα αγγλικά, από το Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, με θέμα «Η Διάσταση της Ασφάλειας στο Κυπριακό Πρόβλημα και Περιφερειακές Επιπτώσεις».
Εισηγητές της εκδήλωσης ήταν ο υποψήφιος διδάκτορας Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Bristol Νικόλας Ιωαννίδης, ο υποψήφιος διδάκτορας Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Birmingham Πέτρος Σαββίδης, και ο υποψήφιος διδάκτορας Γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Newcastle Παναγιώτης Χατζηπαυλής.
Στην εκδήλωση έδωσαν το «παρών» τους ο Υπουργός Άμυνας Χριστόφορος Φωκαΐδης, κρατικοί αξιωματούχοι της Κυπριακής Δηµοκρατίας από Υπουργεία και Υπηρεσίες, ο βουλευτής του ΔΗΚΟ Ζαχαρίας Κουλίας, οι Ακόλουθοι Άμυνας της Μεγάλης Βρετανίας και των ΗΠΑ, ξένοι πρέσβεις, ακαδημαϊκοί, δημοσιογράφοι και πλήθος κόσμου.
Εργαλείο το Δίκαιο της Θάλασσας
Στην ομιλία του, με τίτλο «Το δίκαιο της θάλασσας ως εργαλείο ασφάλειας και σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο», ο κ. Ιωαννίδης επεσήμανε αρχικά ότι οι ανακαλύψεις υδρογονανθράκων στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου ώθησαν τα κράτη να συνεργαστούν, με σκοπό να καρπωθούν τα οφέλη από τον υποθαλάσσιο αυτό πλούτο. Αυτό με την σειρά του, όπως είπε, οδήγησε άμεσα στα πρώτα δειλά βήματα για οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών μεταξύ των εμπλεκομένων κρατών.
Όπως εξήγησε ο κ. Ιωαννίδης, οι δραστηριότητες εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου απαιτούν ένα ασφαλές και σταθερό περιβάλλον, και προς αυτή την κατεύθυνση η θαλάσσια οριοθέτηση είναι ζωτικής σημασίας, αφού οι διεθνείς εταιρείες πετρελαίου διστάζουν να επενδύσουν σε ταραγμένες η αμφισβητούμενες περιοχές. Στη συνέχεια έκανε μια σύντομη αναδρομή στις οριοθετήσεις της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας με την Αίγυπτο (2003), τον Λίβανο (2007) και το Ισραήλ (2010), σημειώνοντας πως αυτές έγιναν με βάση της αρχή της μέσης γραμμής / ίσων αποστάσεων.
Οι τουρκικές παρανομίες
Ο κ. Ιωαννίδης παρουσίασε, επίσης, χάρτες της τουρκικής ΤΡΑΟ, αναφορικά με τις παράνομες θαλάσσιες οριοθετήσεις μεταξύ της Τουρκίας και του ψευδοκράτους το 2011, σημειώνοντας πως η λεγόμενη «ΤΔΒΚ», ως αποσχισθέν καθεστώς, δεν έχει δικαίωμα να συνάπτει διεθνείς συμφωνίες. Συνεπώς, βάσει του διεθνούς δικαίου, η συμφωνία είναι άκυρη. Στο σημείο αυτό, ο εισηγητής έθεσε το ερώτημα κατά πόσο η συγκεκριμένη συμφωνία θα είναι δεσμευτική για την Κυπριακή Δημοκρατία σε περίπτωση λύσης.
Στη συνέχεια, τόνισε πως οι μονομερείς γεωτρήσεις σε μη οριοθετημένες περιοχές απαγορεύονται. Όσον αφορά τις μονομερείς σεισμικές έρευνες, μπορεί, όπως είπε, να μην προκαλούν βλάβες στον βυθό της θάλασσας, εντούτοις, θα μπορούσαν να παραβιάσουν και να θέσουν σε κίνδυνο ή και να παρεμποδίζουν την επίτευξη της τελικής συμφωνίας οριοθέτησης.
Επιπλέον, θα μπορούσαν να αποτελέσουν παραβίαση του αποκλειστικού δικαιώματος του παράκτιου κράτους να διερευνήσει τους φυσικούς του πόρους. Ακολούθησε προβολή επίσημων χαρτών με τις τουρκικές διεκδικήσεις δυτικά, βόρεια και νότια της Κύπρου, και έγινε αναφορά στις τουρκικές παρενοχλήσεις των ελληνικών και κυπριακών πλοίων που διεξήγαγαν επιστημονικές έρευνες στην ΑΟΖ.
Η Ε.Ε. και ο East Med
Επιπλέον, υπογραμμίστηκε το γεγονός ότι τα θαλάσσια ύδατα τόσο της Ελλάδας όσο και της Κύπρου αποτελούν παράλληλα και ευρωπαϊκά ύδατα. «Η Ε.Ε. αναζητεί τη διαφοροποίηση των ενεργειακών της πηγών και ο αγωγός East Med μπορεί να αποτελέσει μια εναλλακτική πρόταση», είπε ο κ. Ιωαννίδης, τονίζοντας ωστόσο ότι η ασφάλεια των γεωτρήσεων είναι απαραίτητη.
«Η αστάθεια θα επιφέρει στασιμότητα των δραστηριοτήτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στην υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ της Κύπρου, και μπορεί να καταστήσει την επιλογή του φυσικού αερίου East Med λιγότερο εφικτή για την ΕΕ», πρόσθεσε. Συνοψίζοντας ο κ. Ιωαννίδης επεσήμανε την καίρια σημασία των θαλάσσιων οριοθετήσεων για τη δημιουργία ενός ασφαλούς και σταθερού περιβάλλοντος, που επιτρέπει δραστηριότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Κίνδυνος από κενό ασφαλείας
Στη δεύτερη ομιλία, με τίτλο «H ασφάλεια στο Κυπριακό: επιπτώσεις στην περιφερειακή σταθερότητα», ο Υποψήφιος Διδάκτορας Πέτρος Σαββίδης ανέλυσε την κομβική συνεισφορά της Κυπριακής Δημοκρατίας στην περιφερειακή ασφάλεια. Παρουσίασε τις στρατηγικές προκλήσεις από τυχόν αφαίρεση της Κυπριακής Δημοκρατίας από την περιφερειακή εξίσωση ασφαλείας, και τις επιπτώσεις από το κενό ασφαλείας που θα προκύψει, κάτω από την επιρροή της Τουρκίας.
«Η χωρίς συμβιβασμούς τουρκική επιμονή στις στρατιωτικές εγγυήσεις, συγκαλυμμένη πίσω από τις τουρκοκυπριακές ανησυχίες για την ασφάλεια, υπονομεύει όχι μόνο την κυριαρχία ενός κράτους μέλους, αλλά και τις αρχές πολιτικής και ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και των Ηνωμένων Εθνών», είπε, προσθέτοντας, μεταξύ άλλων, πως ακόμη και στο ενδεχόμενο μιας πλήρους αποστρατιωτικοποίησης του νησιού, η αντικατάσταση της ακίνδυνης Κυπριακής Δημοκρατίας από ένα αδύναμο ομοσπονδιακό κρατίδιο, στη βάση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ), μπορεί να έχει ανεπανόρθωτες συνέπειες. «Το προτεινόμενο ομοσπονδιακό κρατίδιο μπορεί τελικά να μετατρέψει το νησί σε τουρκικό προτεκτοράτο», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η παραπλάνηση της Δύσης
Ο κ. Σαββίδης υπογράμμισε πως παρά το περιορισμένο γεωγραφικό της μέγεθος, η Κύπρος έχει συμβάλει σημαντικά στην οικοδόμηση μιας μη-απειλητικής πολιτικής μεταξύ των περιφερειακών κρατών, γεφυρώνοντας τα γεωπολιτικά συμφέροντα της ΕΕ στην περιοχή, διατηρώντας παράλληλα μια ισορροπία στις σχέσεις μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας. Σε αυτό το πλαίσιο τονίστηκαν οι στενές παραδοσιακές σχέσεις με τη Μόσχα και η συνεχιζόμενη εμβάθυνση των σχέσεων με το Ισραήλ, που εκτός από το ζήτημα της ενέργειας, διευρύνεται πλέον και σε επίπεδο ανταλλαγής πληροφοριών και ασφάλειας.
Επιπλέον, έγινε αναφορά στη συνεισφορά και σημασία της Κύπρου στον αγώνα για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας στη Μέση Ανατολή. «Αλλά φαίνεται ότι οι Βρυξέλλες, το Λονδίνο, η Ουάσιγκτον και η Νέα Υόρκη, έχουν αποτύχει στο να υπολογίσουν τις στρατηγικές επιπτώσεις από την ενθάρρυνση ενός ομοσπονδιακού συστήματος», είπε, σημειώνοντας ακολούθως πως η Δύση υιοθέτησε μια τετριμμένη προσέγγιση πάνω στην Κύπρο.
«Υποστηρίζοντας μια αυθαίρετη ομοσπονδιακή λύση, που είναι ισοδύναμη με μια συγκεκαλυμένη συνομοσπονδία, ρίχνοντας στη διαδικασία εκατοντάδες εκατομμύρια – κάτω από την εσφαλμένη αντίληψη ότι οποιαδήποτε λύση θα μπορούσε να συμβάλει με μαγικό τρόπο στην ειρήνη, αγνοούν πλήρως την κρισιμότητα των γεωπολιτικών επιπτώσεων. Δεν είναι η πρώτη φορά που η Δύση δεν έχει υπολογίσει τις στρατηγικές συνέπειες των πολιτικών της», είπε.
Η Δύση, συνέχισε, εσφαλμένα αποτυγχάνει να αναγνωρίσει ότι κάθε ασθενής ομοσπονδιακή λύση, στην πραγματικότητα, θα θέσει σε κίνδυνο αναπόφευκτα τα στρατηγικά συμφέροντά της στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Ο αποσταθεροποιητικός ρόλος της Τουρκίας
Στο πλαίσιο αυτό έγινε αναφορά στον αποσταθεροποιητικό, αναθεωρητικό ρόλο της Τουρκίας στην περιοχή και τις συνεχείς παραβιάσεις του εναέριου χώρου της Κύπρου. Η αφαίρεση της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Ανατολική Μεσόγειο, εξήγησε ο κ. Σαββίδης, και η αντικατάστασή του από ένα ακρωτηριασμένο ομοσπονδιακό κρατίδιο, υπό τη δεσπόζουσα επιρροή της Άγκυρας, ενέχει δυνητικά σοβαρούς στρατηγικούς κινδύνους. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει ένα κενό ασφαλείας, που κατά συνέπεια θα αλλάξει δραματικά την εύθραυστη γεωπολιτική εξίσωση στην ευαίσθητη περιοχή, δεδομένου ότι ο πιο πιθανός παίκτης για να καλύψει το κενό αυτό είναι η Τουρκία. Έπειτα έγινε απαρίθμηση ορισμένων πιθανών σεναρίων σε περίπτωση λύσης στη βάση ΔΔΟ:
• Αποτελεσματικός έλεγχος σχεδόν ολόκληρης της Ανατολικής Μεσόγειου, του εναέριου χώρου και της θάλασσας από τις τουρκικές αεροπορικές και ναυτικές δυνάμεις, γεγονός που θα συνιστά απειλή για τα γειτονικά κράτη.
• Ολοκληρωτικός έλεγχος της Κυπριακής ΑΟΖ από την Τουρκία, αναθεώρηση των συμφωνιών οριοθέτησης με γειτονικές χώρες και παρεμπόδιση των υφιστάμενων συνεργειών της Κυπριακής Δημοκρατίας με ξένες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου
• Το αδύναμο ομοσπονδιακό κρατίδιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την Τουρκία ως μοχλός για την εξασφάλιση βρετανικών και αμερικανικών παραχωρήσεων για τη στρατηγική χρήση των δύο δορυφορικών σταθμών παρακολούθησης και των Βρετανικών Βάσεων στο νησί.
Οι εναέριες προκλήσεις
Η παρουσίαση του Υποψήφιου Διδάκτορα Παναγιώτη Χατζηπαυλή «Το Κυπριακό Πρόβλημα – οι προκλήσεις ασφαλείας στον εναέριο χώρο» απετελείτο από τρία κύρια σημεία. Αρχικά, έκανε μια περιγραφή του θεωρητικού πλαίσιού ως βάση ανάλυσης. Στη συνέχεια περιεγράφησαν τα υπάρχοντα προβλήματα ασφαλείας, λόγω της τουρκικής κατοχής του βορείου τμήματος της Κύπρου, ενώ στο τέλος αναφέρθηκαν πιθανά ζητήματα ασφαλείας σε ενδεχόμενη λύση ομοσπονδίας.
Η ανάγκη πολιτικών δράσεων
Σύμφωνα με τον κ. Χατζηπαυλή, με βάση το Διεθνές Δίκαιο του Αέρα, τα κράτη έχουν πλήρη και αποκλειστική κυριαρχία στον εθνικό εναέριο χώρο, πάνω από το έδαφος και την αιγιαλίτιδα ζώνη, ενώ έχουν περιορισμένη δικαιοδοσία σε διεθνή χώρο εντός των περιοχών ελέγχου πτήσεων (FIRs), μόνο σε ζητήματα παροχής υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας, καθώς και έρευνας και διάσωσης.
«Η διεθνής αυτή νομοθεσία καθορίζει το πλαίσιο συμπεριφοράς των κρατών, ενώ αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την ειρηνική επίλυση διαφορών. Η απουσία, όμως, ενός υπερεθνικού οργανισμού επιβολής του νόμου καθιστά επιτακτική ανάγκη τη λήψη μέτρων από τα κράτη για την προστασία του εναερίου χώρου, στον οποίο έχουν ζωτικά συμφέροντα», είπε προσθέτοντας πως ο εναέριος χώρος αποκτά πολιτική υφή, αφού ταυτόχρονα αποτελεί μέσο αλλά και τόπο όπου λαμβάνουν χώραν πολιτικές δράσεις μεταξύ των κρατών, είτε αυτές είναι συνεργασίες είτε εχθρικές ενέργειες.
Πολιτικό αγαθό το FIR
Ο εθνικός εναέριος χώρος μαζί με το FIR Λευκωσίας, συνέχισε, αποτελεί πολύτιμο αγαθό για την Κυπριακή Δημοκρατία, αφού συμβάλλει άμεσα και έμμεσα στην πρόοδο και ανάπτυξη του κράτους. Όπως υποστήριξε, η παράνομη ανακήρυξη της περιοχής ελέγχου πτήσεων «Ercan» από την Τουρκία όχι μόνο υποσκάπτει την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά δημιουργεί προβλήματα ασφαλείας πτήσεων στα διερχόμενα αεροσκάφη. Αρκετά είναι τα περιστατικά που καταγράφονται ετησίως, ενώ έχουν αποφευχθεί μοιραία ατυχήματα λόγω της καίριας παρέμβασης του νόμιμου Κέντρου Ελέγχου Πτήσεων της Δημοκρατίας.
Επιπλέον, επεσήμανε πως η λειτουργία των δύο παράνομων αεροδρομίων στα κατεχόμενα επηρεάζει αρνητικά την ασφάλεια όλης της Ευρώπης, αφού δεν ασκούνται οι απαραίτητοι έλεγχοι από τις νόμιμες Αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας, σύμφωνα με τις διεθνείς συνθήκες και ευρωπαϊκούς κανονισμούς. Σύμφωνα με βάσιμους ισχυρισμούς, τα δύο αυτά παράνομα αεροδρόμια αποτελούν πύλες διακίνησης τρομοκρατών κυρίως του ISIS.
Οι κίνδυνοι της αποστρατιωτικοποίησης
Στο τέλος της εισήγησής του, τόνισε πως σε μια λύση ομοσπονδίας, πιθανή αποστρατιωτικοποίηση ή ακόμα και ύπαρξη μικρής δύναμης στρατοχωροφυλακής και ακτοφυλακής θα αφαιρεί τη δυνατότητα του νόμιμου κράτους να ελέγξει αποτελεσματικά τον εναέριο χώρο στον οποίο έχει ζωτικά συμφέροντα. «Αποτέλεσμα, θα είναι η δημιουργία ενός κράτους μειωμένης κυριαρχίας με αρνητικές επιπτώσεις στη σταθερότητα της περιοχής. Την αδυναμία αυτή της ομόσπονδης Κύπρου και την ύπαρξη κενού ισχύος θα κληθούν να την καλύψουν άλλες περιφερειακές δυνάμεις, γεγονός που θα αυξήσει την αστάθεια αλλά και τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ των χωρών της περιοχής», είπε.
ΠΗΓΗ: http://www.sigmalive.com/simerini/politics/398373/ta-dilimmata-asfaleias-sto-proskinio
