Μπάζει νερά το κοίτασμα του Ζορ και χάνονται εκατομμύρια δολάρια
Σε σκληρό παζάρι διαπραγμάτευσης τιμών βρίσκεται η κυπριακή Κυβέρνηση με τις εταιρείες ENI και TOTAL για την εκμετάλλευση του κοιτάσματος στο οικόπεδο 6, δηλαδή στον «Κρόνο».
Εκλογές και τουρκική απειλή
Τα παζάρι δεν εξαρτάται μόνο από τους κανόνες της αγοράς, αλλά και από άλλες μεταβλητές, όπως:
- Ο χρόνος υπογραφής της συμφωνίας και έναρξης της εκμετάλλευσης, που η Κυβέρνηση θα ήθελε να επισυμβεί περί το 2027, για να συνιστά ισχυρό όπλο στη φαρέτρα του Προέδρου Χριστοδουλίδη για την επανεκλογή του (Οι εκτιμήσεις αναφέρουν είτε το τέλος του 2027 ή το 2028).
- Η τουρκική στάση. Εάν, δηλαδή, θα παρεμβάλει τα όποια εμπόδια με τη δημιουργία ακόμη και κρίσης. Ειδικώς στη στρατηγική, ο έχων έννομο συμφέρον υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη όλα τα σενάρια όταν έχει απέναντί του την Τουρκία, η οποία, μάλιστα, προτάσσει, κατά τον ισχυρισμό της, την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των Τουρκοκυπρίων και δη στην παρούσα φάση επί του φυσικού αερίου σηκώνει τον πήχη ψηλά. Και απειλεί.
Αξιοπιστία και αποτροπή…
Εάν λοιπόν ο Πρόεδρος επείγεται για τις υπογραφές, πριν από τη λήξη της θητείας του, είναι ευάλωτος στη διαπραγμάτευση με τις εταιρείες, που δεν επείγονται, όπως ο ίδιος. Εάν, από την άλλη, θέλει ν’ αποφύγει την όποια επιπλοκή λόγω τουρκικής κλιμάκωσης της απειλής, τότε: Α) Είτε θα μετακινηθούν οι υπογραφές μετά τις εκλογές, όποτε θα υπάρχει μεγαλύτερη άνεση δράσης, είτε Β) θα πρέπει να λάβει στήριξη αποτροπής από ξένους – αλλά ποιους; Η ΕΝΙ έχει αποδειχθεί αναξιόπιστη στο παρελθόν. Σε ό,τι αφορά την TOTAL, δεν είναι βέβαιο εάν η Γαλλία θα τα τσουγκρίσει με την Τουρκία για το χατίρι μας. Πάντως, έχει συμφέροντα μέσω της TOTAL στην Κύπρο, αλλά συμφέροντα έχει και στην Άγκυρα. Όσο, δε, για την ΕΕ ως τέτοια, εφόσον δεν ενεπλάκη στο καλώδιο σύνδεσης Κύπρου – Ελλάδας για την αποτροπή των τουρκικών απειλών στην Κάσο, πώς μπορεί κάποιος να στηριχθεί πάνω της εάν πάει κάτι στραβά με την Άγκυρα; Αληθές είναι ότι στο θέμα του καλωδίου έγινε διπλωματικό, εκτός των άλλων, λάθος, διότι η Αθήνα το ενέταξε στα Ελλαδοτουρκικά, αντί μαζί με τη Λευκωσία να το θέσουν ενώπιον των Βρυξελλών για κοινή θέση ως επιδοτούμενο πρόγραμμα, που σημαίνει την υιοθέτηση, εντός των συμπερασμάτων του Συμβουλίου, ότι: Εάν η Τουρκία προκαλέσει ή εάν φτάσει σε κρίση, θα είναι δυνατή η ενεργοποίηση του άρθρου 42,7 των Συνθηκών. Γιατί τονίζονται όλα αυτά; Για να είναι έτοιμη η Κυβέρνηση, προκειμένου ν’ αποτραπούν τα χειρότερα και να γίνει το όραμα πραγματικότητα με τους καλύτερους δυνατούς όρους.
Τα λάθη στο Ζορ και η ζημιά εκατομμυρίων
Υπάρχει και ένας ακόμη τρίτος παράγοντας, που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη. Τα λάθη που έγιναν στο αιγυπτιακό κοίτασμα Ζορ και οι ζημιές που υφίστανται οι ENI – TOTAL. Το Ζορ, για το οποίο ελέγοντο με πανηγυρικό τρόπο πολλά, έχει «κλατάρει», όπως λέμε στην καθομιλουμένη. Αυτήν τη στιγμή παράγει περίπου 1,5–2,0 bcf/d (δισεκατομμύρια κυβικά πόδια ανά ημέρα), ενώ στις αρχές του 2020 παρήγαγε 2,7–3,0 bcf/d. Η πτώση στην εκμετάλλευση είναι εντυπωσιακή, λόγω προβλημάτων, όπως η εισροή νερού. Τι σημαίνει αυτό; Λόγω της εισροής νερού στον ταμιευτήρα, η γεώτρηση παράγει πλέον φυσικό αέριο μαζί με νερό, γεγονός που μειώνει την καθαρή παραγωγή και αυξάνει το κόστος εκμετάλλευσης. Αυτό πώς προέκυψε; Οι Αιγύπτιοι είχαν πιέσει τις εταιρείες για γρήγορη και μεγάλη εκμετάλλευση που θα επέφερε μεγάλα κέρδη και κάλυψη των εσωτερικών αναγκών της χώρας κατά το 20%. Ως εκ τούτου, η υψηλή και ταχεία εκμετάλλευση σε έναν ευαίσθητο ανθρακικό ταμιευτήρα προκάλεσε απότομη πτώση πίεσης, επιτρέποντας στο νερό να κινηθεί γρήγορα προς τις γεωτρήσεις και να γίνει η ζημιά, που, με συντηρητικούς υπολογισμούς, φτάνει τα 10 εκ. δολάρια τον μήνα. Δεν είναι καταστροφικό το κόστος, αλλά πρόκειται για ένα τραύμα που αιμορραγεί. Υπό αυτές τις συνθήκες, έπεσαν έξω οι αρχικοί σχεδιασμοί. Αυτό είναι ένα μάθημα και για την περίπτωση του Κρόνου, που σημαίνει, μεταξύ άλλων, τα εξής: 1. Να μη γίνουν τα ίδια λάθη ως προς την ταχύτητα της παραγωγής. 2. Η συμφωνία για την τιμή να είναι ξεκάθαρα πάνω από breakeven. 3. Να υπάρχει ευελιξία στη συμφωνία αν κάτι πάει στραβά.
Ο Κρόνος στο παιχνίδι…
Αληθές είναι ότι οι εταιρείες θα ήθελαν να βγάλουν μέρος του κόστους που υφίστανται από το Ζορ μέσω της διαπραγμάτευσης που έχουν με τη Λευκωσία, υπό την έννοια ότι: Α) Αποτελούν την πιο συμφέρουσα επιλογή εφόσον η Κύπρος δεν έχει υποδομές και η όποια άλλη επιλογή θα είναι μικρότερου οφέλους για τη Λευκωσία. Β) Η Κυβέρνηση επιδιώκει να δείξει έργο και είναι πιο ευάλωτη στη διαπραγμάτευση. Όσο δε ο χρόνος τρέχει τόσο πιο ευάλωτη θα γίνεται, εάν εξ υπαρχής θέτει ορόσημο υπογραφής πριν από τις εκλογές.
Συμβόλαια και καθορισμός τιμών
Πού βρισκόμαστε στην παρούσα φάση; Ο Κρόνος είναι μεσαίο κοίτασμα και η Κύπρος δεν έχει δικές της υποδομές (3,1–3,4 τρισ. κυβικά πόδια φυσικού αερίου). Συνεπώς θα πρέπει να προχωρήσει στη μεταφορά του φυσικού αερίου στην Αίγυπτο, στην Νταμιέτα, όπου γίνεται υγροποίηση και επανεξαγωγή στην παγκόσμια αγορά και κυρίως στην ΕΕ, που απεξαρτάται από τη Ρωσία και έχει ανάγκη – για τα υπόλοιπα τουλάχιστον χρόνια – πηγές φυσικού αερίου και δη προερχόμενες από κράτη μέλη της. Βεβαίως, αυτή η εξάρτηση της Κύπρου στις ξένες υποδομές σημαίνει περισσότερα τέλη και λιγότερο καθαρό κέρδος. Στο διά ταύτα, οι τιμές που μπορεί να δώσει ο Κρόνος δεν είναι εντυπωσιακές. Άρα, το έργο θα είναι δυνατό να προχωρήσει όταν τα μέρη φτάσουν σε τιμές αμοιβαίου οφέλους. Υπό τις υφιστάμενες συνθήκες: 1. Το κόστος από τον Κρόνο στο LNG της Νταμιέτας φτάνει τα 5,5 – 7 δολάρια ανά κυβικό μέτρο φυσικού αερίου. 2. Για να μπορεί να δικαιολογηθεί η επένδυση, η τιμή θα πρέπει να είναι πάνω από 7,5%, ώς 8 δολ. ανά κυβικό μέτρο. Αυτή είναι μια ανεκτή τιμή. Στα 8 με 10 δολάρια πολύ καλή και πέραν των 10 πολύ ελκυστική.
Στη διαπραγμάτευση, και δη του Κρόνου, οι εταιρείες θέλουν μακροχρόνια συμβόλαια περί τα 10 έως και 15 χρόνια (μερικές φορές 20), με τιμή που να καθορίζεται μεταξύ των μερών ως εξής:
A) Indexed, δηλαδή κάποιος δείκτης αναφοράς τιμής (π.χ. Brent ή hub όπως TTF και JKM). Πώς δουλεύει το σύστημα; Η τιμή της πώλησης του φυσικού αερίου δεν είναι σταθερή και, ως εκ τούτου, ακολουθεί έναν δείκτη αναφοράς όπως είναι ο διεθνής δείκτης της τιμής του Brent, του ευρωπαϊκού Χρηματιστηρίου Φυσικού Αερίου (TTF JKM) και της ασιατικής τιμής LNG (JKM). Πώς, για παράδειγμα, μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη αυτή η φόρμουλα. Η διαμόρφωση της τελικής τιμής ισούται με 90% της τιμής TTF συν μικρό περιθώριο. Αν ανεβαίνει ο δείκτης τιμής αναφοράς, η τιμή ανεβαίνει και αντίστροφα.
Β) Υβριδική φόρμουλα, που έχει δυο τιμές αναφοράς. Η μια είναι η σταθερή (ποσό ασφαλείας) συν ο δείκτης σημείου αναφοράς, που είναι μεταβλητός. Η σταθερή, για παράδειγμα, τιμή είναι 4 δολάρια και σε αυτήν προστίθεται η μεταβλητή τιμή είτε του Brent είτε των TTF και JKM, αναλόγως του τι θ’ αποφασιστεί.
Γ) Ceiling, δηλαδή οροφή, που σημαίνει ότι η τιμή δεν μπορεί να ξεπεράσει ένα όριο, όπως π.χ. τα 12 δολ.
Δ) Ρήτρες και όροι προστασίας. Η τιμή δεν μπορεί να πέσει κάτω από ένα όριο, όπως π.χ. τα 6 δολ.
Ε) Take or Pay, δηλαδή «Πάρε ή Πλήρωσε», που σημαίνει ότι είτε παίρνεις συμφωνημένη ποσότητα και την πωλείς είτε την πληρώνεις ούτως ή άλλως. Με τον τρόπο αυτό εξασφαλίζονται έσοδα στον παραγωγό.
ΣΤ) Ρήτρα Προορισμού, που καθορίζει πού θα πωληθεί το φυσικό αέριο. Εάν θα είναι ελεύθερη η πώληση ή σε συγκεκριμένη αγορά ή αγορές.
Τα «Παράγωγα»…
Υπάρχει ακόμη μια φόρμουλα, που θα ήταν δυνατό να περιληφθεί στη συμφωνία. Αυτή που αφορά στα «Παράγωγα» («Hedging»), που σημαίνει ότι σε έναν ορίζοντα 1 με 5 έτη μπορεί να γίνει ασφάλιση τιμών με χρηματοοικονομικά εργαλεία για να μειωθούν οι κίνδυνοι από τις διακυμάνσεις των τιμών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα εξής εργαλεία:
- Futures (συμβόλαια μελλοντικής τιμής). Με άλλα λόγια, κλειδώνεις από σήμερα μια τιμή για το μέλλον, συμφωνώντας να πωλήσεις σε συγκεκριμένη ημερομηνία σε συγκεκριμένη τιμή. Υπάρχει προστασία, εάν η τιμή στην αγορά πέσει, αλλά υπάρχει απώλεια του όποιου πρόσθετου κέρδους.
- Swaps (ανταλλαγές τιμής), που σημαίνει ανταλλαγή κυμαινόμενης με σταθερή τιμή.Το κράτος ή η εταιρεία καθορίζει ότι, οποιαδήποτε και αν είναι η τιμή στην αγορά, η εταιρεία θέλει π.χ. 7,5 δολ. Αν πέσει κάτω από τη σταθερή τιμή των 7,5 δολ. δεν έχεις ζημιά, συνεχίζεις με την ίδια τιμή. Εάν ανεβεί, χάνεις το κέρδος.
- Options (Δικαιώματα). Κάποιος αγοράζει δικαίωμα, όχι υποχρέωση. Δηλαδή, πληρώνει ένα μικρό ποσό – ασφάλιστρο – για δικαίωμα πώλησης σε ελάχιστη τιμή, όπως π.χ. τα 7 δολ. Εάν η τιμή πέσει, ενεργοποιείται το δικαίωμα. Εάν ανεβεί, το αγνοείς και πουλάς ακριβότερα.
Μερίδιο και φόροι…
Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων διερωτάται κάποιος τι ποσοστό μπορεί να πάρει η Κύπρος από τον Κρόνο. Το ποσοστό είναι συνδυασμός των εξής παραμέτρων: Πρώτο, δικαίωμα (royalty) επί της παραγωγής. Είναι σταθερό ποσοστό που καταβάλλεται στο κράτος για κάθε παραγόμενη ποσότητα υδρογονανθράκων, ανεξαρτήτως κερδοφορίας της εκμετάλλευσης. Για παράδειγμα, 5%. Δεύτερο, φόρος εισοδήματος στην εταιρεία, που πληρώνεται μετά την αφαίρεση του κόστους και των αποσβέσεων. Επί τούτου, γίνεται παζάρι για το ποσό που θα πληρώνει η εταιρεία επί των καθαρών κερδών. Υπό αυτές τις συνθήκες, το κράτος είναι αυτό που αναλαμβάνει το αρχικό ρίσκο, αλλά το ανταλλάζει, για παράδειγμα, με επίσπευση των διαδικασιών – για πολιτικούς π.χ. λόγους, όπως οι εκλογές. Στα πρώτα χρόνια μπορεί να είναι χαμηλός ή μηδενικός ο φόρος εισοδήματος και συνήθως κάνουν σκληρό παζάρι οι εταιρείες. Όπως πληροφορίες αναφέρουν, οι ENI και TOTAL πιέζουν επί τούτου. Από την άλλη, το κράτος μπορεί να ζητήσει ως αντάλλαγμα περισσότερα έσοδα σε βάθος χρόνου. Είναι όμως πάνω του το αρχικό ρίσκο σε μια τέτοια συμφωνία.
Εάν λάβει κάποιος υπόψη τι συμβαίνει σε ανάλογες περιπτώσεις, η Κύπρος θα ήταν δυνατό να έχει μακροπρόθεσμο μερίδιο έως και 25% και δη κλιμακωτά, εφόσον δεν έχει δικές της υποδομές και εφόσον ο Κρόνος δεν είναι χρυσορυχείο, αλλά ένα κάλο επικερδές έργο. Συνήθως αυτά τα στάδια είναι κλιμακωτά, δηλαδή αφορούν τα πρώτα χρόνια με υψηλό ρίσκο, με το μερίδιο να κυμαίνεται από 10% ως 15%, μετά ακολουθεί η μέση φάση με ποσοστό 15% με 20% και η τρίτη, ώριμη φάση, που μπορεί να κινηθεί από 20% έως και 25%. Ο μέσος όρος μπορεί να κινηθεί από 18% έως και 22%. Όταν γίνεται λόγος για μερίδιο, αφορά το ποσοστό εσόδων ή κερδών που παίρνει κάθε πλευρά. Το κράτος έχει μερίδιο μέσω royalty και φόρων και οι εταιρείες έχουν μερίδιο μέσω καθαρών κερδών.
Διαφάνεια και Πρόεδρος
Προσοχή, λοιπόν, στο παζάρι. Εάν ο Πρόεδρος θέλει να κερδίσει χρόνο λόγω εκλογών, οι εταιρείες λογικό είναι – εάν παίξουν με τα κέρδη σε βάθος χρόνου – να το χρησιμοποιήσουν ως δικό του μειονέκτημα και δικό τους πλεονέκτημα για μεγαλύτερα οφέλη… Διαφάνεια, λοιπόν. Και για την εικόνα του Προέδρου και για το καλό της πατρίδας.
ΠΗΓΗ:https://simerini.sigmalive.com/article/2026/2/1/sklero-pazari-timon-gia-ton-krono-me-phonto-tis-proedrikes-alla-kai-ten-tourkike-apeile/
