Επιμνημόσυνος λόγος του
ΔΡ. ΝΙΚΟΣ ΕΡΡ. ΙΩΑΝΝΟΥ
Καρδιολόγος
Ιερά Μητρόπολις Αθηνών
Κυριακή, 1η Φεβρουαρίου 2026
52ο ΕΤΗΣΙΟ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟ
ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΓΡΙΒΑ ΔΙΓΕΝΗ
ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝ ΑΥΤΩ ΑΓΩΝΙΣΑΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΠΕΣΟΝΤΩΝ
Αρχηγέ Διγενή,
Νιώθω μεγάλη τιμή και ευθύνη, ευρισκόμενος για πολλοστή φορά ενώπιον της σεπτής μορφής σου, στο 52ο Εθνικό Μνημόσυνο που οργάνωσε η Διοικούσα Επιτροπή του Ιδρύματος Στρατηγού Γεωργίου Γρίβα Διγενή, για να καταθέσω διαπρύσια δήλωση αιωνίας ευγνωμοσύνης και σεβασμού.
Όσοι στοιχειωδώς έχουν ασχοληθεί με την σύγχρονη Ελληνική Ιστορία, αποκλείεται να μην σταθούν σε θέση προσοχής, ανατρέχοντας στην φωτεινή διαδρομή σου από το ταπεινό Τρίκωμο της Τουρκοκρατούμενης επαρχίας Αμμοχώστου, μέχρι την τελευτή του βίου σου στη Λεμεσό τον Ιανουάριο του 1974.
Ήδη, ο αριθμός των ανθρώπων που γνώρισαν, συνεργάστηκαν ή έστω συνάντησαν και συνομίλησαν με τον Διγενή περιορίζεται δραματικά.
Προς αποφυγήν παρανοήσεων θέλω να δηλώσω ευθαρσώς ότι δεν είχα την τιμή να είμαι ποτέ στενός συνεργάτης του.
Δυστυχώς όμως, στο βίο του που χαρακτηρίζεται από προσήλωση με θρησκευτική ευλάβεια στο σκοπό και τον όρκο του, είχε συνεργάτες που τον απαρνήθηκαν, κάποιους που υπερπροβάλλουν τον ρόλο τους και άλλους που επέλεξαν να τον κολακεύουν ή να τον λοιδορούν, ανάλογα με τα συμφέροντά τους, κάτι που συνεχίζεται ακόμη και πάνω από το μνήμα του.
Αντίβαρο σ’ αυτές τις θλιβερές εξαιρέσεις είναι οι χιλιάδες των επωνύμων και ανωνύμων Ελλήνων της Κύπρου που ομνύουν στο όνομά του, τον τιμούν χωρίς υστεροβουλία, γι’ αυτό κάθε χρόνο συρρέουν αυτοβούλως στο Μνημόσυνό του στη Λεμεσό.
Στη σημερινή ομιλία θα καταθέσω κάποιες εκτιμήσεις από την εμπειρία της γνωριμίας του καθώς και της συζύγου του, υπό το πρίσμα των απλών καθημερινών ανθρώπων.
Η αγωνιστική του πορεία από τη Μικρασιατική εκστρατεία, τις διακρίσεις στα πεδία των μαχών, το Αλβανικό έπος, την Αντίσταση και η συμβολή του στη σωτηρία της Αθήνας και κατ’ επέκτασιν της Ελλάδος τον δραματικό Δεκέμβριο του 1944 είναι λίγο πολύ γνωστά.
Η κορυφαία συνεισφορά του είναι αναμφισβήτητα η δημιουργία, η οργάνωση, η καθοδήγηση και η επί του πεδίου παραδειγματική ηγεσία της ΕΟΚΑ 1955-1959.
Αποτίω φόρο τιμής σε όλους και στον κάθε ένα ξεχωριστά, τους Ήρωες, τους πεσόντες, τους απαγχονισθέντες, τους αντισταθέντες μέχρι θανάτου στα φρικτά βασανιστήρια των Άγγλων, τους αμάχους που εσφαγιάσθησαν από τους Τούρκους, τους ατρόμητους αντάρτες, τις γυναίκες, τα παιδιά, τους μαθητές, που αγωνίστηκαν υπό την Αρχηγία του για ένα και μοναδικό σκοπό. Την Ένωση της Κύπρου με την Μητέρα Ελλάδα.
Είναι συνειδητή επιλογή μου να αναφερθώ μόνον στον Διγενή σήμερα, γιατί θεωρώ όλους όσους ανέφερα προηγουμένως παιδιά του, κομμάτια του εαυτού του για τους οποίους και με τους οποίους συνέπασχε.
Θα κάνω μια εξαίρεση για να στηλιτεύσω αυτούς που υποκριτικά τιμούν δήθεν μεμονωμένους αγωνιστές και αγνοούν ή αναθεματίζουν τον Αρχηγό, τον Πατέρα και Μέντορά τους. Πάντως η Αξία του αποτιμάται περισσότερο από τις ύβρεις και τον διασυρμό που απεργάζονται οι πολέμιοί του παρά από την οφειλόμενη ευγνωμοσύνη των ευεργετηθέντων. Πρωταγωνιστές κι εδώ οι Αγγλοτούρκοι.
Ο Γεώργιος Γρίβας ήταν ένας άνθρωπος αφοσιωμένος στο καθήκον, ολιγαρκής, λιτοδίαιτος, ασκητικός, μοναχικός κατά βάσιν, που είχε σαν μοναδική σχεδόν διασκέδαση τον φιλοτελισμό, ενασχόληση που θέλει υπομονή παρατηρητικότητα και μεθοδικότητα. Τα λόγια του ήταν μετρημένα και τα Ελληνικά του άριστα.
Ήταν πιστός χριστιανός και σε κάθε σκέψη ή ενέργειά του, επικαλείτο τη βοήθεια του Θεού.
Συνέδεσε τη ζωή του με την Κική (Βασιλική) Ντέκα η οποία στάθηκε δίπλα του αγόγγυστα σε μια ζωή όπου υπερτερούσαν οι κακουχίες και οι διώξεις.
Τους πρωτογνώρισα μαθητής Γυμνασίου ακόμη, όταν έμεναν σ’ ένα απλό σπιτάκι δίπλα στο Γενικό Επιτελείο Στρατού στη Λευκωσία το 1964. Τον είδα από κοντά να επιθεωρεί την κατασκευή των πολυβολείων στις ακτές της Κερύνειας και μετά από το μπαλκόνι της Λέσχης Αξιωματικών στην οδό Ελλάδος να ενθουσιάζει το πλήθος με τη δήλωση «Τώρα πόδι Τούρκου δεν μπορεί να πατήσει στην Κύπρο!». Τότε ίσχυε αυτό! Το άλλο που δήλωσε γιατί τα πυροβόλα ήταν Ρωσικά, «Και με τον διάβολο θα συμμαχήσουμε προκειμένου να ενώσουμε την Κύπρο με την Ελλάδα». Δεν είχε παρωπίδες διότι είχε γευτεί τη συνέπεια των «συμμάχων» Άγγλων.
Η Κύπρος ήταν απόρθητη, το φρόνημα κραταιό στο πνεύμα της ΕΟΚΑ, η Ακρόπολη φώτιζε τα όνειρα και την πορεία μας, αλλά τότε, τότε ο ορίζοντας σκοτείνιασε, ο Φάρος έσβησε.
Η Μητέρα Πατρίδα ταλανιζόταν από πολιτική αστάθεια, καταλύθηκε η Δημοκρατία με πραξικόπημα, έγινε αντιπραξικόπημα και στη φάση εκείνη με την προβοκάτσια της Κοφίνου, τον Νοέμβριο του 1967 αποσύρθηκε ατιμωτικά η Μεραρχία και μαζί ανακαλείται ο Διγενής και περιορίζεται στο Χαλάνδρι.
Τον συνάντησα στο σπίτι όπου εφρουρείτο υπό περιορισμό, σε μια έξοδό μου από τη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών στο Γουδί, αρχές Δεκεμβρίου.
Εκεί μου υπέδειξε να ενημερώσω τους συναδέλφους μου πως δεν έπρεπε να έχουμε καμία εμπιστοσύνη στη Χούντα, μου έδωσε μάλιστα και Κυπριακή εφημερίδα (απαγορευμένη τότε στην Ελλάδα) η οποία είχε κύριο άρθρο με τίτλο «Στο Γουδί». Την ανέγνωσα, ενώπιον όλων των Κυπρίων Υποψηφίων Εφέδρων Αξιωματικών (Υ.Ε.Α.) στο αναγνωστήριο της Σχολής το βράδυ και φαντάζεστε τα αισθήματά μας, όταν το μήνυμα από την αμυντικά απογυμνωμένη πλέον Κύπρο, ήταν πως αυτοί που μας εξεπαίδευαν να γίνουμε καλύτεροι πολεμιστές έπρεπε να εκτελεστούν για εσχάτη προδοσία στο Γουδί!
Στα φοιτητικά χρόνια ο Διγενής οργάνωσε αντιστασιακές ομάδες στην Αθήνα και τόλμησε να μιλήσει κατά της Δικτατορίας δημόσια σε μεγαλειώδεις εκδηλώσεις της ΕΦΕΚ για την επέτειο της 1ης Απριλίου του 1955, το 1970 και 1971. Και στις δύο περιπτώσεις η εμφάνισή του ήταν αιφνιδιαστική και απροσδόκητη γιατί την εγνώριζαν πολύ λίγα άτομα, λόγω του ότι έπρεπε να ξεφύγει από την στενή και συνεχή αστυνόμευση.
Ο θάνατός του στις 27 Ιανουαρίου του 1974 δημιούργησε μεγάλη αναστάτωση στην Αθήνα και φόβο για ταραχές σε περίπτωση που γινόταν εδώ η κηδεία. Τελικώς ετάφη δίπλα στο κρησφύγετό του.
Η κυρία Κική μετέφερε από την Αθήνα τα παράσημά του και το ξίφος του στην πάνδημη κηδεία, που έγινε παρουσία μιας λαοθάλασσας.
Εκεί εφάνη η αγάπη και λατρεία που έτρεφε ο Κυπριακός Λαός στον Ηγέτη του Απελευθερωτικού του Αγώνα.
Προς στιγμήν υπήρξε μία αίσθηση ότι τότε θα εδρομολογείτο αποκατάσταση της ενότητος αλλά απεδείχθη πως έλειπε η καθοριστική φυσική παρουσία του…
Τα χρόνια που ακολούθησαν, τελούσαμε το Μνημόσυνό του κάθε χρόνο στην Μητρόπολη. Η περήφανη και αξιοπρεπής χήρα του, προσερχόταν εδώ μ’ ένα μικρό δεξιοτίμονο αυτοκίνητο με Κυπριακές πινακίδες, διότι κάθε κρατική παροχή είχε διακοπεί.
Οι κακουχίες μιας ζωής και οι ασθένειες την οδήγησαν στον τάφο το 1993.
Λίγους μήνες μετά το θάνατο του Αρχηγού βαφτίστηκε ο εγγονός του αφοσιωμένου οδηγού και συνεργάτη του που ήθελε να βαφτίσει ο ίδιος, αλλά δεν πρόλαβε. Η Κική Γρίβα-Διγενή πέρασε στο λαιμό του νεοφώτιστου το βαφτιστικό σταυρό του αγαπημένου της συζύγου, που μαζί με τον τιμημένο σταυρό φέρει και το όνομα Γεώργιος-Διγενής.
Το μυστήριο ετέλεσε Αρχιμανδρίτης ο οποίος, κατά τη διάρκεια του Αγώνα ήταν αγγελιαφόρος του και απεικονίζεται στη μοναδική φωτογραφία από το βουνό με την ομάδα ΟΥΡΑΝΟΣ. Πλέον δεν ζει κανείς απ’ αυτούς. Παραμένει όμως στη μνήμη και συνείδησή μας ο Αρχηγός ανάμεσα στα παλληκάρια, του με το χακί παντελόνι, το μπερέ, το περίστροφο στη μέση, το πλεκτό με τον γυριστό γιακά, τις μπότες εκστρατείας και κυρίως το αετίσιο βλέμμα. Όσο και να ψάξετε δεν θα τον δείτε με μεγάλη στολή ή σε δεξιώσεις.
Θα τελειώσω με μια αποτίμηση του τι προσέφερε ο Διγενής στην Κύπρο και τι στοίχισε η απουσία του.
Επειδή κατά Πυθαγόραν πάσα αρμονία και αριθμός, θα αναφέρω κάποιους ενδεικτικούς αριθμούς με μεγάλη σημασία.
Κατά τη διάρκεια του τετραετούς επικού αγώνα της ΕΟΚΑ θρηνήσαμε 109 νεκρούς. Όπως απεκαλύφθη μετά από χρόνια, οι απώλειες των Άγγλων ήταν περίπου τετραπλάσιες. Άρα τα περί υπεροχής των Άγγλων όπως και τα περί εξαντλήσεως της Οργάνωσης ήταν σκέτη προπαγάνδα. Τα ονόματα και οι πράξεις των 109 είναι χαραγμένα ανεξίτηλα στην Ιστορία της Κύπρου και ΟΛΑ τα συνοδεύει κάποιο σχόλιο του Αρχηγού Πατέρα σε γραπτά του.
Με την Ανεξαρτησία εξορίσθη κατ’ επιθυμία των Άγγλων. Κατά την απουσία του ακολουθούν νέα συνταρακτικά γεγονότα.
Ξεσπά η Τουρκική ανταρσία και στα γεγονότα του 1963-64 μέσα σε λίγους μήνες εθρηνήσαμε περίπου 170 νεκρούς. Οι ταραχές εξέσπασαν όταν η Διγενής ήταν εκτός και δεν μπορεί κανείς να τον θεωρήσει υπεύθυνο. Μετά τη μυστική κάθοδό του στη Κύπρο τον Ιούνιο του 1964, οργανώθη η Εθνική Φρουρά και η Κύπρος έγινε απόρθητη, μέχρι τα γεγονότα της Κοφίνου και την εξορία του για δεύτερη φορά. Τότε άνοιξε η Κερκόπορτα για την κατάληψη του νησιού μας.
Κατά την εισβολή, τον Ιούλιο και Αύγουστο του 1974 ο αριθμός των νεκρών μας μέσα σε ένα μήνα, ανήλθε στον τεράστιο αριθμό των 4.500 σε ένα πληθυσμό περίπου 600.000 από τους οποίους 150-200 χιλιάδες έγιναν πρόσφυγες. Ο Διγενής είχε εγκαταλείψει τα εγκόσμια τον Ιανουάριο και είναι ασύλληπτο που, κάποιοι ακόμη θέλουν να του χρεώσουν την ευθύνη γι’ αυτά.
Ας αναλογιστούμε για μια στιγμή ποια ήταν αλληλουχία αυτών των στοιχείων και πόση αγνωμοσύνη κρύβεται στη σιωπή, την ανωνυμία και την αποφυγή να μνημονεύονται όλοι αυτοί οι νέοι Ήρωες…
Θα σταθώ για λίγο σ’ αυτή την ασυμμετρία, την ανισότητα που συντελείται εις βάρος της μνήμης τους.
Υπήρξαν ανάμεσά τους πάμπολλοι ισάξιοι των Ηρώων της ΕΟΚΑ που έδωσαν άνισες μάχες γνωρίζοντας ότι είναι προδομένοι και έπεσαν υπέρ Πίστεως και Πατρίδος συνειδητά. Δεν είχαν όμως την «τύχη» να είναι Ηγέτης τους ο Διγενής που στα Απομνημονεύματά του προέβαλε τις αρετές, τα κατορθώματα των παιδιών του και τους παρέδωσε στην Αθανασία. Ας είναι το σημερινό Μνημόσυνο, Μνημόσυνο όλων αυτών.
Σήμερα καλούμαστε να απαντήσουμε πως μπορούμε να εμφυσήσουμε το πνεύμα το Διγενή στη Νεολαία.
Η Νεολαία ήταν πάντοτε η μεγάλη αγάπη και ελπίδα του. Πίστευε και ενεθάρρυνε την Αριστεία του Μαθητή. Απ’ αυτόν πίστευε ότι θα προκύψει ο ικανός Μαχητής.
Με την οργάνωση της Εθνικής Φρουράς προσέβλεπε κατά το αρχαίο Αθηναϊκό πρότυπο στον άριστο Οπλίτη, που ολοκληρώνοντας τη θητεία του αποδίδεται στην Κοινωνία σωστός Πολίτης.
Ο Γεώργιος και η Κική Γρίβα δεν είχαν την ευτυχία να αποκτήσουν δικά τους παιδιά. Ο Διγενής και η σύζυγός του αγκάλιασαν και λάτρεψαν όλα τα παιδιά της Κύπρου.
Μετέωρο είναι το ερώτημα ποιος διαχειρίζεται την πνευματική και φυσική κληρονομιά του Διγενή;
Σύμφωνα με την διαθήκη του αποκλειστικός διαχειριστής είναι το Ίδρυμα Γεωργίου Γρίβα Διγενή που εποπτεύεται από το Υπουργείο Οικονομικών
της Ελλάδος και εδρεύει στην Αθήνα. Η επιθυμία του είναι ιερή και απολύτως σεβαστή.
Ας αναλογιστούμε όμως πως η διαθήκη συνετάχθη όταν ήταν εξόριστος από την Κύπρο κατ’ επιθυμίαν των Άγγλων ο Ελευθερωτής. Πιστεύω ότι επέστη πλέον ο χρόνος, να βρεθεί ένας τρόπος να εμπλακεί ενεργά η Κυπριακή κυβέρνηση, διότι είναι καθήκον της, σε συνεργασία με την Ελλαδική προκειμένου να υποβοηθηθεί το έργο της Διοικούσας Επιτροπής.
Υπεύθυνη να σταθεί αρωγός σε αυτήν την προσπάθεια είναι και η Εκκλησία της Κύπρου, καθότι παραμένει Εθναρχεύουσα από τη στιγμή που μεγάλο μέρος της Κύπρου τελεί υπό κατοχήν και απειλείται με ολοκληρωτική κατάληψη.
Και επιτέλους ο χώρος του κρησφυγέτου και τάφου του, να αναδειχθεί σε Μνημείο των παλαιών και νέων αγώνων «για τη Λευτεριά της Κύπρου μας», όπως έλεγε ο Γέρος και Κέντρο επιμορφώσεως και παραδειγματισμού.
Ο Διγενής ανήκει στο Έθνος. Είναι πολύ μεγάλος για να τον οικειοποιούνται άτομα ή κόμματα. Μετά βεβαιότητος δε, δεν έχρισε κανένα φυσικό πρόσωπο υπαρχηγό ή εντολοδόχο του.
Έτσι ακόμα κι αν κάποιοι καταθέτουν ετεροχρονισμένα ή και υποκριτικά το στεφάνι και την εκτίμησή τους, ας θεωρηθεί τούτο κίνηση μεταμελείας, που χρήζει όμως συνέχειας και συνέπειας.
Στην υποθήκη και το προσκλητήριο του Διγενή για την σωτηρία της Κύπρου και ενίσχυση του Ελληνισμού, καλούμαστε όλοι να δηλώσουμε Παρόν.
ΑΙΩΝΙΑ ΣΟΥ Η ΜΝΗΜΗ ΑΡΧΗΓΕ ΔΙΓΕΝΗ
