Αν υπήρχε βραβείο για το πόσο εύκολα μια «διαδικασία» γίνεται αυτοσκοπός, το Κυπριακό θα είχε δική του θέση. Από τη Γενεύη (18 Μαρτίου 2025) ως τη Νέα Υόρκη (17 Ιουλίου 2025), ο ΟΗΕ προώθησε ένα πακέτο Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) ως τον «ρεαλιστικό» δρόμο για επανεκκίνηση της διαδικασίας. Στη Γενεύη συμφωνήθηκαν, μεταξύ άλλων: τέσσερα νέα σημεία διέλευσης, αποναρκοθετήσεις, τεχνική επιτροπή νεολαίας, συνεργασίες για περιβάλλον και κλίμα, φωτοβολταϊκό πάρκο στη νεκρή ζώνη και αποκατάσταση κοιμητηρίων. Στη Νέα Υόρκη, ο Γ.Γ. μίλησε για πρόοδο, για συνέχιση των συζητήσεων, αλλά και για «λογιστικά» εμπόδια σε τουλάχιστον ένα οδόφραγμα.

Στη συνέχεια ήρθε η πολιτική αλλαγή στα κατεχόμενα, Στις 19 Οκτωβρίου 2025, εκλέγεται ο Τουφάν Ερχιουρμάν, μιλώντας για την ομοσπονδιακή λύση, αλλά με έμφαση στην ανάγκη να αποσαφηνιστεί εξ αρχής η «πολιτική ισότητα». Στις 11 Δεκεμβρίου 2025, σε κοινή δήλωση μετά από τριμερή με την Ολγκίν, καταγράφεται ρητά η φράση “πολιτική ισότητα όπως περιγράφεται στα ψηφίσματα του ΣΑ”. Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια, αλλά είναι καθορισμός του πλαισίου μέσα στο οποίο θα κινηθεί όλη η υπόλοιπη διαπραγμάτευση.

Οι «τέσσερεις προϋποθέσεις» Ερχιουρμάν: τι είναι και πώς επηρεάζουν; Ο Ερχιουρμάν τις ονομάζει «μεθοδολογία» αντί για «προϋποθέσεις», και εγώ θα τους έλεγα όρους αλλά το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Πριν καν ξεκινήσει ουσιαστική διαπραγμάτευση, ζητά πακέτο αποδοχών. Σύμφωνα με τις δημόσιες δηλώσεις του, τα τέσσερα σημεία είναι: (1) αποδοχή πολιτικής ισότητας, (2) χρονικός περιορισμός διαπραγματεύσεων, (3) σεβασμός προηγούμενων συγκλίσεων, και (4) εγγύηση από ΟΗΕ για άρση «εμπάργκο» σε περίπτωση αποχώρησης της ε/κ πλευράς.

Αναλυτικά:

1. Πολιτική ισότητα ως “πρώτο φίλτρο”: Ο Ερχιουρμάν το παρουσιάζει σαν τεστ ειλικρίνειας, υποστηρίζοντας ότι χωρίς πολιτική ισότητα δεν υπάρχει λύση. Το θέμα όμως δεν είναι αν υπάρχει στη συζήτηση — υπάρχει. Το ζήτημα είναι πότε και πώς ζητείται να «κλειδώσει». Αν τίθεται ως εισιτήριο εισόδου, πριν καν συζητηθούν στρατεύματα, εγγυήσεις ή εδαφικό, τότε μετατρέπεται σε μοχλό πίεσης προς τη Λευκωσία: “δώστε μου τώρα αυτό που θέλω και μετά βλέπουμε”.
2. Χρονικός περιορισμός: Φαίνεται “λογικός” σε ένα περιβάλλον κόπωσης, αλλά γίνεται επικίνδυνος αν συνοδεύεται από ανισορροπία ισχύος και πιέσεις τρίτων. Χωρίς σαφή πρόβλεψη για το τι συμβαίνει μετά την εκπνοή, ο χρόνος μετατρέπετα σε εργαλείο εκβιασμού.
3. Σεβασμός προηγούμενων συγκλίσεων: Αποτρέπει τον μηδενισμό, αλλά κινδυνεύει να παγιώσει παλαιότερες παραχωρήσεις χωρίς επικαιροποίηση ή ανταλλάγματα. Μετατρέπεται σε αίτημα διατήρησης σημείων που μπορεί να είναι πια αναχρονιστικά ή κοινωνικά μη αποδεκτά.
4. Άρση “εμπάργκο” αν αποχωρήσει η ε/κ πλευρά: Αυτό είναι το επίμαχο. Δεν πρόκειται για ΜΟΕ αλλά για ρήτρα πολιτικής αναβάθμισης. Αν γίνει αποδεκτό, υιοθετείται εκ των προτέρων το αφήγημα ότι “φταίνε οι Ελληνες Κύπριοι όταν ναυαγεί η διαδικασία”. Και κυρίως, ανοίγει πόρτα για μέτρα που προσεγγίζουν την αναγνώριση, κάτι που η διεθνής κοινότητα αποφεύγει επί δεκαετίες — πλην Τουρκίας.

Η σιωπή της Λευκωσίας: τακτική ή αυτοπαγίδευση; Η χαμηλή δημόσια τοποθέτηση του Προέδρου είναι κατανοητή: δεν θέλει να κάψει κανάλια με τον ΟΗΕ, ούτε να δώσει αφορμή για να του φορτωθεί αποτυχία. Ούτε και να ανοίξει εσωτερικά μέτωπα πριν διαφανεί η θέση της Ολγκίν.

Αυτή η σιωπή όμως έχει κόστος: όταν δεν ορίζεις εσύ το αφήγημα, το ορίζει ο άλλος. Ο Ερχιουρμάν έχει ήδη τοποθετηθεί ξεκάθαρα: “πολιτική ισότητα πρώτα, αλλιώς δεν πάω”. Αν η Λευκωσία δεν εξηγήσει με ακρίβεια τι εννοεί ως «βάση λύσης» και πώς εντάσσει την πολιτική ισότητα σε ευρύτερο πακέτο (ασφάλεια, εφαρμογή, εγγυήσεις), κινδυνεύει να φανεί ασαφής ή αμυντική. Και στο Κυπριακό, ο αμυντικός παίκτης πληρώνει.

ΜΟΕ: γέφυρα λύσης ή «λιπαντικό» του status quo; Τα ΜΟΕ τελικά μπορούν να χτίσουν εμπιστοσύνη ή συνήθεια; Όταν διευκολύνουν την καθημερινότητα αλλά παράλληλα δημιουργούν προσαρμογή στη διχοτόμηση, δεν είναι γέφυρα — είναι βόλεμα στο πρόβλημα.

Τα δεδομένα δείχνουν μια ανισοβαρή εφαρμογή.Προχωρούν πολύ ευκολότερα τα “χαμηλής έντασης” μέτρα (νεολαία, περιβάλλον), ενώ τα συμβολικά ή πολιτικά (οδοφράγματα, φωτοβολταϊκό, εκκαθαρίσεις) καθυστερούν. Τα δύσκολα απαιτούν απόφαση, και εκεί φαίνεται αν τα ΜΟΕ οδηγούν προς λύση ή απλώς κρατούν τη συζήτηση ζωντανή.

Τα «τουρκικά ΜΟΕ»: ειρήνη ή αναβάθμιση;

Οι πρόσφατες τουρκικές προτάσεις (Halloumi/Hellim στην ΕΕ, αγωγός από Μια Μηλιά) δεν έχουν μόνο οικονομικό βάρος αλλά κυρίως θεσμικό. Μπορούν να ωφελήσουν καθημερινά τον κόσμο. Αλλά στρατηγικά, μετακινούν το κέντρο βάρους, από το ποιος κατέχει τι στο πώς διαχειριίζονται τη διχοτόμηση.

Και αφηγηματικά, η Άγκυρα χρησιμοποιεί το 1974 ως βάση νομιμοποίησης, ενώ η διεθνής κοινότητα το περιγράφει ως εισβολή. Αν τα ΜΟΕ συνδεθούν με ρήτρες τύπου «άρση εμπάργκο», η πρόθεση δεν είναι απλή ειρηνική συνύπαρξη — είναι διαπραγμάτευση καθεστώτος.

Το γενικό επιχείρημα υπέρ των ΜΟΕ —ότι μειώνουν τον κίνδυνο κρίσης, αυξάνουν επαφές, επιτρέπουν “μικρές νίκες” και κρατούν τον ΟΗΕ/ΕΕ ενεργούς— είναι εύλογο, αλλά μόνο αν τηρούνται αρχές: συμμετρία, αναστρεψιμότητα, μη αναγνώριση, σύνδεση με ουσία.

Συνεργασίες: Τουρκία ή τουρκοκυπριακοί μηχανισμοί; Οι περισσότερες εμπορικές πρωτοβουλίες απαιτούν τεχνική συνεργασία με τουρκοκυπριακές δομές (π.χ. Halloumi/Hellim, δίκτυα, αγωγός). Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει συνεργασία, αλλά πώς θα οριοθετηθεί: ως τεχνική συνεργασία υπό διεθνώς αναγνωρισμένο πλαίσιο ή ως “δύο ισότιμες αρχές”. Εκεί παίζεται το πολιτικό παιχνίδι.

Η πενταπλή πρόταση του Προέδρου

Στις 28 Ιανουαρίου 2026, στη νεκρή ζώνη, ο Πρόεδρος κατέθεσε πενταμερή πρόταση: (1) επαναβεβαίωση βάσης λύσης, (2) καταγραφή συγκλίσεων μέχρι Κραν Μοντανά, (3) σύγκληση διάσκεψης με βάση αυτές, (4) επίσημη επανεκκίνηση συνομιλιών, (5) άνοιγμα τεσσάρων νέων οδοφραγμάτων. Είναι προσπάθεια να μεταφέρει το βάρος στην ουσία και να αποφύγει την παγίδα της “μεθοδολογίας” Ερχιουρμάν.

Το ερώτημα είναι αν αυτό φτάνει για να μπλοκάρει τη ρήτρα «άρσης εμπάργκο» και να αποτρέψει τετελεσμένα αναβάθμισης. Αν όχι, κινδυνεύουμε ξανά με διαδικασίες που αποδίδουν μικρά πρακτικά οφέλη αλλά φέρνουν μεγάλες στρατηγικές απώλειες.

Συμπέρασμα: κανόνες ή κανονικότητα διχοτόμησης; Η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι πια μόνο το Κυπριακό. Είναι ενέργεια, άξονες ασφαλείας, περιφερειακές κρίσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, τα ΜΟΕ λειτουργούν ως διαχειριστικά εργαλεία για τη διεθνή κοινότητα: να μην εκραγεί κάτι. Όμως η κυβέρνηση έπρεπε να επιβάλει όρους:

• Καμία “μεθοδολογία” χωρίς σύνδεση με ασφάλεια, εγγυήσεις, εφαρμογή.
• ΜΟΕ συμμετρικά, αναστρέψιμα, ρητά μη αναγνωριστικά.
• Άρση “εμπάργκο” μόνο με μετρήσιμη συμμόρφωση, όχι ως “ποινή”.

Η ασάφεια δεν είναι ουδετερότητα. Είναι παραίτηση.

*Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών, Ψυχολογίας και Κοινωνιολογίας από τη Γερμανία

ΠΗΓΗ:https://simerini.sigmalive.com/article/2026/2/2/moe-e-methodike-pagida-e-phormoula-erkhiourman-olgkin-kai-e-siope-tes-leukosias/